Ruim een jaar geleden joegen de bewoners van de Deense vrijstaat Christiania met hulp van de politie en overheid de drugsdealers weg. Hoe staat het er een jaar later voor?
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Kopenhagen.
Vrolijke vlaggetjes ritselen in de wind, toeristen flaneren loom over de nieuwe straatstenen en op een terras nipt iemand aan zijn koffie. Wie hier in de Deense vrijstaat Christiania in Kopenhagen ooit de hordes dealers aan het werk heeft gezien, kan zijn ogen bijna niet geloven: de drugsmarkt is verdwenen. Zelfs de wietgeur is weg en vandaag vervangen door die van de ontluikende lente.
De illegale verkoop van wiet en hasj was decennialang hét handelsmerk van Christiania, waar ongeveer duizend bewoners sinds de jaren zeventig een alternatieve gemeenschap runnen. De vrijstaat had zijn eigen regels en dat werd gedoogd door de autoriteiten. Op Pusher Street (drugsdealerstraat) verkochten handelaren openlijk softdrugs in alle soorten en maten. Toeristen met joints bevolkten de terrassen, muurschilderingen prezen het kat-en-muisspel tussen dealers en politie.
En kijk nu eens: de bewoners hebben een bord opgehangen. ‘Pusher Street is gesloten’, staat er met grote letters. ‘Koop alsjeblieft geen hasj in Christiania.’
De unanieme beslissing van de bewoners volgde op een golf van liquidaties en ander geweld. Zo drongen in augustus 2023 twee gemaskerde mannen een gebouw bij Pusher Street binnen en schoten daar een man dood. Vier anderen raakten zwaargewond.
Het geweld onderstreepte hoezeer de drugshandel was verhard. Wat begon als een idealistisch project werd in de loop van deze eeuw een keiharde drugsmarkt. Criminele bendes, die ook een plekje op de goedlopende markt wilden, vochten zich naar binnen. De onderlinge rivaliteit en het bijbehorende geweld slopen met hen mee.
Met behulp van de politie en de gemeente kwam er een veranderplan. Bewoners die verbonden waren met de wiethandel, beloofden ermee te stoppen. De politie maakte van het gebied een visitatiezone en ging ook de kopers bestraffen. De gemeente droeg geld bij voor een renovatieproject dat de sfeer en aanzien van het hart van Christiania moet veranderen. Afgelopen winter lag er op de plek van de oude drugsmarkt alvast een schaatsbaan voor kinderen.
Zo kan het gebeuren dat nieuwe bezoekers de vrijstaat niet langer associëren met wiet en hasj. ‘Nee, ik wist niet dat hier vroeger drugs werd verkocht, ik kom hier gewoon voor de speciale sfeer’, zegt de 35-jarige Marin uit Frankrijk. Hij werd door zijn ouders getipt om tijdens een trip naar Kopenhagen ook Christiania te bezoeken. ‘Met je lange haar pas je er zo tussen, zeiden ze.’
Christiania is na pretpark Tivoli de grootste toeristentrekker van de Deense hoofdstad. Voorafgaand aan de omwenteling vreesden bewoners dat er minder toeristen zouden komen. Dat is niet gebeurd, zegt Hulda Mader van het Bureau voor Zelfmanagement, een soort bestuur. ‘Het zijn er zelfs meer geworden. De meeste toeristen kwamen niet voor de drugs. De voornaamste klanten waren wietgebruikers uit de stad die het fijn vonden om hun joints hier te kopen.’
De Zweedse student Jannis Akonakos (23), met een groep vrienden voor een concert in de stad, reageert verrast als de verbannen dealers ter sprake komen. ‘Eerlijk gezegd dacht ik dat ze met lunchpauze waren. Maar het is hier nog steeds een coole plek hoor, zeker in de zomer wanneer de terrassen vol zitten. En cultureel is het ook nog steeds interessant.’
Hoewel de schoonmaakoperatie op Pusher Street succesvol is gebleken, zijn de dealers niet helemaal weg. ‘Ik kom her en der nog groepjes tegen, maar wel vaak op plekken achteraf. En ze gedragen zich echt anders. Vroeger schreeuwden ze en waren ze agressief, nu lopen ze van ons weg’, zegt Jiesper Pedersen, een klimaatwetenschapper die in een oude militaire barak woont.
Voor de politie is het ook even wennen. Voorheen gingen agenten dagelijks op patrouille, waarbij ze verkopers op heterdaad probeerden te betrappen. In 2023 arresteerden ze nog negenhonderd handelaren in en rond Pusher Street. Dat was vechten tegen de bierkaai, want de bendes hadden altijd verse krachten klaarstaan.
Politiebaas Tommy Laursen spreekt van een positieve ontwikkeling en stelt dat door ‘goede en nauwe samenwerking tussen bewoners en de autoriteiten’ de macht van de bendes in de vrijstaat is gebroken. Toch benadrukt ook hij dat het werk nog niet gedaan is. ‘Het geweld is weliswaar weg, maar we zijn nog altijd verwikkeld in uitgebreide operaties in Christiania om ervoor te zorgen dat de handelaren niet terugkeren.’
De vraag is ook waar de dealers naartoe zijn gegaan. Volgens Laursen zijn er geen aanwijzingen dat er een nieuwe hotspot is ontstaan. Aannemelijker is dat de digitale handel is toegenomen. ‘De drugshandel is steeds meer naar online platforms verschoven en onze inspanningen bewegen mee’, zegt Laursen, die een nieuwe eenheid heeft opgetakeld die online drugshandel bestrijdt.
In Christiania is het wachten op de renovatie. ‘Hier komen winkels, workshops, muziek, cultuur, minituinen, eten, koffie, gezelligheid en sport en spel voor iedereen’, zo staat te lezen op het grote bord. Dat klinkt niet heel vrijbuiterig meer en daar is niet iedereen gelukkig mee. ‘Ik heb er een dubbel gevoel over’, zegt de 52-jarige kunstenaar Mette Warner, wier werkplaats grenst aan wat voorheen Pusher Street was. ‘Ik ben blij dat de bendeleden weg zijn, maar ik vrees dat we met het sluiten van de wietverkoop ook iets verloren hebben. Het was hier altijd wild en gek, dat vond ik er zo mooi aan. Nu is het te kalm en te veilig geworden.’
Mader van het Zelfbestuur moet weinig hebben van dat soort bespiegelingen. ‘Je kunt er romantisch over doen, maar ik heb die criminelen hier liever niet. Het was gewoon niet fijn meer.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant