is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant.
Absurd, schadelijk, eng, onbegrijpelijk, pijnlijk, intimidatie, een beperking van de persvrijheid, een afbrokkeling van het fundament onder onze democratie, een instrument van fascisten: de mediamensen die boos waren op de demonstratie van Extinction Rebellion (XR), afgelopen zaterdag tegen de NOS, schuwden grote woorden niet.
Je zou bijna denken dat XR had voorgesteld om een soort Raad van Censuur op te richten, waarin mensen met wandelschoenen en keffiyehs nieuwsberichten voortaan op klimaatactivistische gronden zouden goed- of afkeuren. Dat was niet het geval: XR heeft noch de macht, noch – zo bleek – de intentie om aan de persvrijheid te knagen. Een groep actievoerders trok met gekleurde vlaggen en rookbommen naar het NOS-gebouw om daar rustig en vreedzaam te vragen om meer ‘eerlijke journalistiek’, waarmee ze vooral leken te bedoelen: (veel) meer context bij berichten over de klimaatcrisis en de genocide in Gaza.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat betekent niet dat alle kritiek op het protest loos was. Klimaatjournalist Jaap Tielbeke was in de Groene Amsterdammer niet akkoord met opmerkingen van XR over dat de NOS ‘propaganda’ verspreidt of ‘zich laat leiden door de overheden en grote vervuilende bedrijven’. Hij noemt dit ‘ongefundeerde verdachtmakingen’ en daarin heeft hij in elk geval deels gelijk.
Het probleem is subtieler. Zo benoemde Tielbeke dat de aard van de klimaatcrisis – een ‘crisis in slow motion’ – zich moeilijk leent voor snelle nieuwsjournalistiek. Zeker voor ‘een omroep die als taak heeft de hele samenleving te bedienen en dus als de dood is om gebrandmerkt te worden als ‘gekleurd’ of ‘partijdig’.’
Hier zit ‘em de kneep. Natuurlijk is de NOS onafhankelijk; er zijn geen machtige partijen die daar de berichten dicteren. Maar nieuws daalt ook niet zomaar objectief uit den hemelen neder; nieuws is een beslissing. En de NOS heeft er een handje van om keuzes te maken die de status quo meer van pas komt dan de lezer of kijker.
Een voorbeeld. Een paar dagen voor het XR-protest werd een Zwitsers dorp bedolven onder een stuk bergwand en de resten van een ingestorte gletsjer. De NOS berichtte hierover zonder woorden als opwarming of klimaatcrisis te gebruiken. Dit weglaten is anno 2025 evenzeer of meer een subjectieve en partijdige keuze dan het was geweest om het wel te noemen. Een besluit dat bovendien de klimaatontkennende powers that be dient. En niet de burger, die – zeker nu er weer verkiezingen aankomen – dringend moet weten wat de omvang en urgentie van de klimaatcrisis precies is.
In het uitstekende manifest Alle journalistiek is activisme schrijft journalist Fréderike Geerdink dat de meeste journalisten in Nederland zichzelf zien als ‘ongebonden waakhonden’; ze streven naar objectiviteit en menen geen ander belang te hebben dan het publiek aan de feiten te helpen. Het is een overtuiging die Geerdink onmiddellijk naar het rijk der fabelen verwijst.
‘Niemand zweeft als een neutraal registrerende robot boven de samenleving.’ Gevestigde journalisten zijn bijvoorbeeld vaak wit en hoogopgeleid; ze hebben invloed, status, connecties. Daarmee zijn ze deel van de macht, en – bewust of onbewust - geneigd die te steunen.
Dit verhoudt zich moeizaam tot de voornaamste taak van elke journalist: de democratie beschermen. Die taak vraagt namelijk om meer dan de feiten; ze vraagt om eerlijkheid. Dat betekent onder meer: de juiste woorden gebruiken. De uitroeiing van de Palestijnen een genocide noemen. Een wereld vol smeltende en instortende gletsjers een klimaatcrisis. ‘Een journalistiek stuk doet, met andere woorden, recht aan de context waarin de feiten plaatsvinden’, schrijft ze.
Dat klinkt bijna als de eis van XR. En waarom niet? Mede dankzij journalisten die machthebbers vrij baan hebben gegeven omdat ze zelf bij de macht horen, zijn we in razende vaart op weg naar fascisme en genocide, stelt Geerdink. Dit vraagt om verzet, ook – of juist – van journalisten. ‘Urgenter dan nu is een journalistiek van pleitbezorging zelden geweest. Een journalistiek die misstanden aan de kaak wil stellen om ze te bestrijden, dus een journalistiek die iets wil bewerkstelligen.’ Van haar mogen we dat best activisme noemen. Sterker nog: ‘Álle journalistiek is activisme, of het is geen journalistiek.’
Ik hoop dat de NOS en alle boze mediamensen dat ter harte willen nemen.
Source: Volkskrant columns