De gulzigheid waarmee president Donald Trump spreekt over Groenland als deel van de Verenigde Staten heeft Denemarken wakker geschud. Merken Groenlandse studenten in Kopenhagen ook verandering? ‘Ze lijken zich nog altijd superieur te voelen als het over Groenland gaat.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Gebulderlach klinkt als de Groenlandse student Milan Pape Kuko (24) eruit flapt dat Denen vaak zo veel en hard praten. ‘Ja, Denen zijn zo luid’, zegt ook Magda-Maria Treur (21). ‘In Groenland is het altijd stil in de bus, totdat Deense toeristen instappen.’ De 26-jarige scheikundestudent Najana Lyberth Kristensen: ‘Het doet ook echt pijn aan de oren. Als je lang in Groenland bent geweest en je gaat hier naar college of naar een restaurant, dan heb je ’s avonds pijn aan je oren.’
De drie Groenlandse studenten zitten in de kleine studentenflat van Treur in het centrum van de Deense hoofdstad Kopenhagen. Aan de muur prijkt een wanddoosje met een miniatuurversie van de Groenlandse kamikker, traditionele bontgevoerde laarzen, gemaakt door Treurs oma. In de keuken staat een pak hagelslag; Treur heeft een Nederlandse vader en een Groenlandse moeder. Vorig jaar begon ze in Denemarken aan een studie architectuur.
De drie kennen elkaar van Avalak, de studentenvereniging voor Groenlandse studenten in Denemarken. De vereniging heeft tweehonderd leden en is groeiende: vorig jaar opende Avalak een tak in studentenstad Odense. De groei staat symbool voor een toenemend zelfbewustzijn onder Groenlandse studenten, die wellicht in de toekomst een rol gaan spelen bij de onafhankelijkheid van oud-kolonisator Denemarken, dat nog steeds gedeeltelijke zeggenschap heeft. Hoe zien zij de omgang met de Denen? Hoe is het voor hen om te studeren in het land waarmee ze nauw verbonden zijn, maar waartegen ze zich ook afzetten?
Door Donald Trump zijn het actuele vragen. De Amerikaanse president wil het grote arctische eiland met 56 duizend inwoners bij de Verenigde Staten trekken vanwege de strategische ligging ervan en de grote hoeveelheid grondstoffen die het herbergt. Begin mei zei Trump nog maar eens dat alle middelen geoorloofd zijn, zelfs militaire. ‘Ik zeg niet dat ik het ga doen, maar ik sluit niks uit’, dreigde hij.
De bemoeienis van Trump heeft invloed op de relatie tussen Groenlanders en de Denen. De Deense regering zag zich begin dit jaar gedwongen een aantal concessies te doen, zoals versneld meer geld naar defensie en de lancering van een antidiscriminatieplan. De Denen luisteren nu beter naar ons, klinkt het onder de Groenlanders.
Magda-Maria Treur (21)
Opleiding: architectuur
In Denemarken sinds: 2024
Heeft een Nederlandse vader en een Groenlandse moeder.
Geboren in Den Haag, woonde daar tot haar 11de, daarna in Nuuk.
Weten de Denen voldoende over jullie?
Treur: ‘Op school leren ze bijna niets, ze hebben geen idee hoe we leven. Ze vragen dingen als: ‘Wat voor huizen hebben jullie?’, ‘Leven jullie in een iglo?’ of ‘Rijden jullie ook op ijsberen?’. Ik denk vaak dat ze een grapje maken, maar dat is helaas niet zo.
‘Ik heb het gevoel dat de Denen nu meer aandacht hebben voor Groenland, maar wel vanuit het Deense perspectief. Ik hoor nog veel dat Groenland nergens zou zijn zonder Denemarken. Dat vind ik frustrerend, omdat die mensen echt helemaal niets begrijpen van ons land.’
Kristensen: ‘Ja, soms lijkt het alsof ze zich zo superieur voelen als ze met ons over Groenland praten. Groenland is van ons, hoor je dan, maar het is niet van jullie. Ja, we zijn deel van Denemarken, maar we zijn niet jullie eigendom.’
Treur: ‘Vaak realiseren ze zich niet eens hoe beledigend het is. Het is gewoon een norm om op die manier over Groenland te praten, omdat het altijd zo is gegaan.’
Kristensen: ‘Het is iets dat ze hebben geërfd van het kolonialisme, om ons zo te bejegenen.’
Kuko: ‘Ik lach het altijd weg met een grapje. Denen praten toch zoveel, ik laat het gaan, en dan praten ze wel weer verder.’
De uitvalcijfers onder Groenlandse studenten zijn hoger dan bij hun Deense studiegenoten. Ze kunnen niet zomaar een weekendje naar huis, stuiten nogal eens op culturele verschillen en ervaren discriminatie, blijkt uit onderzoek. Hebben jullie discriminatie ervaren?
Kristensen: ‘Ik maak het wel vaak mee op openbare plekken. Ik zat eens met mijn moeder in de bus toen een man begon te schreeuwen dat we Deens moesten praten. ‘Ga terug naar Groenland!’, schreeuwde hij. Hij was ook echt grof. Dat was niet fijn om mee te maken, vooral omdat de buschauffeur en andere passagiers niks deden. Ik ken ook een meisje dat hier op de middelbare school werd gepest. Klasgenoten schreven bijvoorbeeld ‘Groenlanders zijn apen en moeten terug naar hun eiland’ op het bord.’
Treur: ‘Ik heb zoiets gelukkig niet meegemaakt, maar ik zie er dan ook heel Nederlands uit door mijn vader. Wat de laatste tijd wel vaak gebeurt, is dat mensen een sterke mening over Groenland hebben, terwijl ze niets van Groenland afweten. Dat is frustrerend.’
Kuko: ‘SindsTrumps uitspraken zijn de Denen echt veranderd. Collega’s kwamen naar me toe om te vragen hoe het met me ging. Ik heb het idee dat ze nu opener en geïnteresseerder zijn.’
Milan Pape Kuko (24)
Opleiding: kokschool
In Denemarken sinds: 2019
Geboren in Tasiilaq (1.850 inwoners) in Oost-Groenland.
Verhuisde op 12-jarige leeftijd naar Narsaq in Zuid-Groenland.
De vijfhonderd Groenlandse studenten in Denemarken vormen een kleine elite. De helft van de Groenlandse scholieren maakt de middelbare school niet af. Van diegenen die dat wel doen, gaat slechts een klein deel door naar de universiteit.
‘Het heeft met cultuur en de grootte van het land te maken. We hebben maar vier plekken waar je de middelbare school kunt afmaken. Dus als je niet in een stad woont, moet je op je 16de uit huis’, zegt Treur. ‘Sommige ouders vinden het belangrijker om hun kinderen de traditie van het jagen mee te geven dan hen hun school te laten afmaken.’
Wat zijn de grootste cultuurverschillen tussen Groenland en Denemarken?
Treur: ‘Op straat in Denemarken kijken mensen elkaar niet aan en ze glimlachen ook niet. In Groenland is dat juist heel normaal. We gebruiken ook veel lichaamstaal. In plaats van ja te zeggen, tillen we bijvoorbeeld onze wenkbrauwen op. Dat levert hier weleens misverstanden op. Soms denken Denen dat ik ze negeer.’
Kristensen: ‘Ik had het een keer tijdens de les. De docent was aan het praten en soms kijk je dan een beetje om je heen. Een van de jongens in de klas deed dat ook en toen ontmoetten onze blikken elkaar. Ik trok even mijn wenkbrauw op, gewoon ter begroeting. Maar veel Denen zien dat als flirten, dus voor hem was dat heel verwarrend.’
Kuko: ‘We hebben ook een ander gevoel voor humor. Als jij bijvoorbeeld struikelt en op de grond valt, dan lach ik. Ik help je wel overeind, maar ik lach wel. Maar zij denken: dat is niet oké.’
Waar loop je tegenaan in het contact met Deense studiegenoten?
Kristensen: ‘Ze denken erg in hokjes. Als je een bepaalde passie of interesse hebt, dan hoor je bij die groep. Het is moeilijk voor Denen om zich open te stellen voor iemand van buiten de groep. Dat maakt het lastig voor een nieuwkomer uit Groenland, die al nerveus is. Er is niemand die zegt: ‘Hé, jij bent nieuw, kom bij ons zitten.’ In Groenland zijn we wat opener voor anderen.’
Treur: ‘De omgang met mijn Deense vrienden kost me meer energie. Bij studentenvereniging Avalak, met alleen Groenlanders, gaat het soepeler.’
Kristensen: ‘Hier is het: zullen we over twee maanden afspreken in dat en dat café? In Groenland bellen we gewoon aan voor een kopje koffie. We zijn ook minder specifiek als het op tijd aankomt, terwijl hier op tijd komen juist het allerbelangrijkste is.’
Najana Lyberth Kristensen (26)
Opleiding: bachelor in de scheikunde
In Denemarken sinds: 2017
Geboren in Tasiilaq (1.850 inwoners) in Oost-Groenland
Verhuisde op 3-jarige leeftijd naar Nuuk
Maakte de middelbare school af in Denemarken
Denemarken koloniseerde Groenland in 1721 en domineerde eeuwenlang de lokale inuit-bevolking. Veel Groenlanders spreken Deens en er zijn veel gemengde families. Zo hebben Treur en Kristensen een Deense overgrootouder.
Pas in 1979 kreeg het eiland gedeeltelijk zelfbestuur. In 2009 werd dat uitgebreid, zodat bijvoorbeeld ook de mijnbouw onder controle van de Groenlandse regering kwam. Het nieuwe Groenlandse kabinet wil de komende jaren nog meer taken van Denemarken overnemen.
Ondertussen leeft de Groenlandse cultuur op allerlei manieren op. Treur presenteert deze week haar eigen boek met illustraties van Groenlandse mythen en legenden, waar ze het afgelopen jaar aan werkte. Ze kreeg er een subsidie voor van het Groenlandse kunstfonds. Ook heeft ze onlangs op haar oor een traditionele tatoeage laten zetten. Kristensen deed dat al eerder.
In hoeverre voelen jullie je verbonden met Denemarken?
Kristensen: ‘Ik woon hier al acht jaar en lange tijd voelde ik me Deens, omdat alles in mijn dagelijks leven en de mensen om me heen uit Denemarken kwamen. Mijn familie zei dat ik harder was gaan praten en noemde me zelfs ‘de Deense’. Daardoor belandde ik in een soort identiteitscrisis. Dat is de reden dat ik me aansloot bij studentenvereniging Avalak. Ik wilde me niet langer gespleten voelen maar de twee culturen juist combineren.’
Treur: ‘Ik voel me hier meer Groenlands dan ik me in Groenland voelde, omdat ik er daar eigenlijk nooit over nadacht. Maar hier voel ik dat ik op sommige manieren anders ben en anders ben opgevoed.’
Iets heel anders. Het valt me op dat jullie alledrie gescheiden ouders hebben. Tijdens een bezoek aan Groenland trof ik ook veel mensen die gescheiden zijn. Komt het veel voor in Groenland?
Kristensen: ‘Ja, bij een meerderheid van de gezinnen zie je dat wel. Ik weet eigenlijk niet hoe dat komt. Ik weet wel dat er in de tijd van mijn overgrootouders veel meer ‘normale’ kerngezinnen waren. Dat veranderde in de generatie van mijn grootmoeder. Dat was ook de periode waarin de onderdrukking vanuit Denemarken het sterkst was en alcoholproblemen toenamen.’
Het lijkt erop dat de relatie tussen Denemarken en Groenland is verbeterd door het conflict met Trump. Hebben jullie dat idee ook?
Kristensen: ‘Door alle media-aandacht voor Groenland neemt de Deense regering ons serieuzer. Ze luistert naar ons in plaats van ons af te wimpelen met de belofte dat ze er op een later moment naar zal kijken.’
Treur: ‘Andere landen kijken nu mee, dus ze kunnen kwesties niet meer zomaar onder het tapijt vegen, zoals vroeger.’
Heb je een voorbeeld?
Kristensen: ‘Ik weet dat Groenland nog weleens werd uitgesloten van vergaderingen die over de toekomst van het eiland gingen. En de Denen wilden ook nooit dat een Groenlander het hele koninkrijk vertegenwoordigde. Nu is er voor het eerst een Groenlander benoemd tot arctisch ambassadeur.’
Treur: ‘Door de hele situatie met Trump komen veel dingen aan de oppervlakte, inclusief dingen uit het verleden die eerder nooit werden benoemd, zoals hoeveel geld de Denen hebben verdiend aan de Groenlandse mijnen. Dus ja, er is dus ook iets goeds gekomen uit de situatie met Trump.’
In een eerdere versie van dit stuk stond dat Avalak een tak opende in studentenstad Aarhus. Dat moet in Odense zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant