De Navobijeenkomst van donderdag in Brussel moet en zal een succes worden voor Donald Trump. De president eist irreëel hoge uitgaven aan defensie van alle lidstaten, maar Navochef Mark Rutte heeft een truc bedacht om daaraan te voldoen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Een ‘enorme sprong voorwaarts’, dat is hoe Navochef Mark Rutte de ‘capaciteitsdoelen’ noemt die de 32 ministers van Defensie donderdag in Brussel afzegenen. Of die sprong er daadwerkelijk komt, hangt natuurlijk af van de uitvoering in de komende jaren. Zeker is dat sinds Rusland zijn grote invasie van Oekraïne begon, de Navo een radicale ommezwaai heeft gemaakt met de terugkeer naar haar kerntaak: de collectieve verdediging van het grondgebied, inclusief de afschrikking van agressors.
Voor veel nationale strijdkrachten van Europese bondgenoten betekent dit een drievoudige verandering die gelijktijdig moet worden uitgevoerd: het vullen van oude gaten en voorraden in uitgeholde krijgsmachten, het verwerven van een grote hoeveelheid nieuw personeel en materieel, én het voldoen aan veel hogere eisen inzake paraatheid en ondersteuning van eenheden.
Om maar te zwijgen van de aanpassingen in militair denken die, zo leert een blik op Oekraïne, niet kunnen achterblijven.
Met de acceptatie van de nieuwe capaciteitsdoelen komt de vraag van de uitvoering dichterbij: het overwinnen van alle financiële, politieke en industriële hobbels die landen daarbij tegenkomen. Wordt de Navotop, later deze maand in Den Haag, een exercitie om Donald Trump ‘met rook en spiegels’ een opgepoetste realiteit voor te schotelen die hij thuis als succes kan verkopen?
Uitgangspunt voor Trump is en blijft een harde afspraak om 5 procent van het bruto binnenlands product te gaan uitgeven aan defensie. Het grote verschil met de in 2014 afgesproken 2-procentsnorm (die elf jaar later nog steeds niet door alle bondgenoten wordt gehaald) is dat de nieuwe norm stoelt op militaire plannen.
Een ander groot verschil, zei de Amerikaanse ambassadeur bij de Navo Matthew Whitaker woensdag, is dat het niet meer om een vage belofte mag gaan, maar om een harde verplichting: 5 procent, ‘vanaf nu’. Om aan die in Europa irreële 5 procent van Trump te komen, heeft Rutte een truc bedacht: voor 3,5 procent betreft het reële defensieuitgaven, de resterende 1,5 procent zijn ‘defensiegerelateerde’ uitgaven als infrastructuur en mobiliteit.
Maar dan nog gaat het om enorme investeringen waarvoor Europese bondgenoten moeilijk het geld kunnen vinden, zeker de zuidelijke landen met hoge staatsschulden. Het ‘zuidelijke verzet’ werd tot dusver geleid door Spanje en België, die openlijk zeiden dat ze die 5 procent onhaalbaar vinden. Zelfs het Verenigd Koninkrijk, dat een voortrekkersrol speelt en onlangs een ambitieuze defensienota presenteerde, heeft nog geen ruimte gevonden voor een hoger aandeel dan 3 procent.
Wat niet helpt, is dat Russische dreiging niet overal hetzelfde wordt gevoeld. De Litouwse defensieminister Dovilė Šakalienė maakte woensdag gehakt van 2032 als datum waarop de 5 procent gehaald moet zijn: ‘Dan is de oorlog misschien al voorbij’, zei ze, doelend op de inschatting van inlichtingendiensten dat Rusland eerder al elders in Europa kan toeslaan. Ze is ook zeer kritisch over het ‘tijdrekken en de aarzelingen’ van grote Europese economieën. ‘Dat is niet serieus. Als de capaciteitsdoelen niet worden gehaald, zijn ze niet meer dan een velletje papier en niets waard.’
Haar Nederlandse collega Ruben Brekelmans liet onlangs weten dat Nederland jaarlijks 16- tot 19 miljard euro extra moet gaan uitgeven om de capaciteitsdoelen te halen. Woensdag sprak hij over het vinden van een ‘evenwicht’ tussen de militaire ‘noodzaak’ en de vraag hoe landen dit ‘financieel in hun begroting kunnen inpassen’. Nederland zal een nieuwe Navonorm in Den Haag omarmen, maar zich pas daarna buigen over de vraag hoe dit betaald moet worden. De Duitse minister Boris Pistorius sprak van onderhandelingen over ‘een realistisch compromis tussen wat nodig is en wat mogelijk is’.
Zo tekent zich een Haagse Navotop af waarin de alliantie een historisch besluit neemt over defensieuitgaven, terwijl het onduidelijk blijft of en wanneer landen de nieuwe norm gaan halen. Donald Trump moet tevreden gesteld worden in Den Haag, zo is het parool. Hoe hard die nieuwe afspraken zijn, weten we pas over een paar jaar.
Volgens Amerikaanse media heeft president Trump de voorzitter van de defensiecommissie van de Senaat gevraagd de ontwerpwet die strenge sancties tegen Rusland introduceert (en tegen landen die Russische olie of gas kopen), voorlopig niet in stemming te brengen. Oekraïne zal wel aanwezig zijn op de Navotop in Den Haag, bevestigde Navochef Rutte woensdag. Gezien Trumps persoonlijke afkeer van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky was dit tot voor kort onduidelijk.
Tijdens de 28ste bijeenkomst van de zogeheten Ramsteingroep in Brussel hebben Europese landen met toezeggingen die ‘miljarden euro’s waard zijn’ onderstreept dat ze Oekraïne blijven ondersteunen. Het was de eerste keer dat de VS, die de groep onder president Biden opzetten, zelfs niet op ministerieel niveau aanwezig waren. Verschillende landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland, kondigden nieuwe steunpakketten aan in navolging van Duitsland, dat vorige week al de financiering van langeafstandsraketten in Oekraïne aankondigde.
Investeringen in de Oekraïense defensie-industrie worden door steeds meer Europese landen gedaan. Woensdag signaleerde defensieminister Roestem Oemjerov dat sommige Europese landen ook belangstelling tonen voor Oekraïense wapenproductie op hun grondgebied.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant