De kloof tussen stad en platteland is al jaren een dankbaar onderwerp in de politiek en aan talkshowtafels. Maar nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau naar sociale ongelijkheid toont aan: die kloof bestaat vooral in ons hoofd.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Voor het onderzoek Verdeeld over het land, dat donderdag verschijnt, onderzocht het SCP of er regionale verschillen zijn in de verdeling van onder meer economische, culturele en sociale hulpbronnen. Hiervoor analyseerde het zeventig gebieden, van provincies tot regio’s en gemeenten. De conclusie is ontnuchterend: je maatschappelijke positie wordt veel sterker bepaald door wie je bent dan waar je woont.
Weliswaar zijn er accentverschillen tussen gebieden. Zo hebben inwoners van de gemeente Utrecht gemiddeld het meeste ‘totaalkapitaal’, terwijl de meest kwetsbaren het vaakst in Oost-Groningen en Zeeuws-Vlaanderen wonen. Deze tegenstellingen zijn echter relatief klein. Bovendien is er geen strikte scheiding tussen stad en platteland. Inwoners van Amsterdam hebben inderdaad relatief veel kapitaal, maar die in Rotterdam en Den Haag weer niet.
In plaats van een gapend gat tussen stad en platteland ziet het SCP dan ook eerder zeven breuklijnen dwars door Nederland lopen. Dit zijn de sociale klassen waarin de samenleving op basis van economisch, cultureel, sociaal en persoonskapitaal (gezondheid en aantrekkelijkheid) kan worden ingedeeld. Wie in Delft bijvoorbeeld tot de jongere kansrijken behoort, heeft meer gemeen met een jongere kansrijke in Zwolle dan met een arme gepensioneerde uit zijn eigen stad.
SCP-onderzoeker Cok Vrooman noemt zijn analyse een poging de puzzel te ontwarren. ‘In veel maatschappelijke- en politieke discussies krijg je namelijk de indruk dat de tegenstelling tussen regio’s een van de belangrijkste ongelijkheidsdimensies van Nederland is’, zegt hij. ‘We hadden al het vermoeden dat dat niet helemaal klopte, want Nederland is een compact en dichtbevolkt land, met een goede infrastructuur en een − ondanks bezuinigingen − nog altijd relatief hoogontwikkelde verzorgingsstaat.’
Kijk alleen al naar de verdeling van de welvaart, zegt de onderzoeker. ‘Het idee is altijd dat de Randstad de plek is waar het gebeurt, waar het economisch zwaartepunt ligt, maar wij zien een kapitaalstrook die loopt van Castricum tot aan Zuidoost-Noord-Brabant.’ Er vallen dus plaatsen binnen die niet tot de Randstad behoren, terwijl grote Randstedelijke gemeenten als Almere erbuiten vallen.
Interessant is dat de SCP-onderzoekers niet alleen keken naar objectieve verschillen tussen regio’s, maar ook naar leefwerelden en overtuigingen. Ook hier zagen zij dat geografische verschillen veel minder groot zijn dan die tussen de sociale klassen. Zo plaatsen de lagere klassen − hiertoe behoort een op de zes Nederlanders − zich overal lager op de sociale ladder en rapporteert de werkende bovenlaag door heel Nederland minder vaak een laag welbevinden.
Hierop is wel één belangrijke uitzondering. Als het gaat over het ressentiment tegen Den Haag ziet het SCP namelijk wel een sterk verband met de plek waar respondenten wonen. Zo vinden inwoners van gebieden als Delfzijl, Oost-Groningen en Noord-Drenthe, zelfs als zij tot hogere klassen behoren, vaak dat de landelijke politiek onvoldoende oog heeft voor hun noden, terwijl Amsterdammers en Utrechters dit gevoel veel minder hebben.
Hoewel er dus geen sterk statistisch bewijs is dat er sprake is van grote structurele ongelijkheid tussen regio’s, wordt deze wel zo gevoeld. Dat betekent niet dat mensen zich aanstellen, zegt Vrooman. ‘In sommige gebieden waar je dat ressentiment aantreft, spelen allerlei zaken waardoor men het gevoel heeft achter te blijven, zoals de aardbevingen in Groningen, de stikstofproblematiek, het gebrek aan betaalbare woningen.’
Volgens Vrooman moeten die problemen vooral op nationaal niveau worden opgelost, omdat ze vaak het gevolg zijn van landelijk beleid. Het SCP-onderzoek moet daar aanknopingspunten voor bieden. ‘Ik hoop ook dat dit onderzoek helpt het publieke debat zuiver te houden, want als je ondergeschikte aspecten uitvergroot of maatschappelijke tegenstellingen versimpelt, pak je structurele ongelijkheid niet effectief aan.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant