Oekraïne en NAVO „Oekraïne” is aanwezig op de NAVO-top in Den Haag, maar hoe de waarschijnlijke aanwezigheid van president Zelensky vorm krijgt, is nog de vraag. Mag hij bij het diner met de koning zijn, geeft hij een speech, of komt er toch een gesprek met Trump?
Foto Sem van der Wal/ANP
Wat doen we met Volodymyr tijdens de top? Met nog maar drie weken tot de NAVO-vergadering in Den Haag is er nog geen oplossing voor dat precaire vraagstuk. Ingewijden zeggen dat de Oekraïense president Zelensky is uitgenodigd, maar wat hij in Den Haag mag doen en welke bijeenkomsten hij kan bijwonen, is nog steeds niet duidelijk.
Secretaris-generaal Mark Rutte bevestigde woensdag tegenover journalisten dat „Oekraïne” is uitgenodigd, maar hij noemde de president niet. Nederland heeft als gastland aangedrongen op de komst van Zelensky, maar Rutte gaat over de uitnodigingen en de choreografie van de top.
De VS, de machtigste bondgenoot, houden Zelensky liefst zo veel mogelijk op afstand. De chemie tussen Zelensky en president Donald Trump is niet bijster goed. Bovendien zal, in Amerikaanse optiek, te nauw contact tussen Zelensky en Trump op een NAVO-bijeenkomst de Amerikaanse bemiddelingspogingen tussen Oekraïne en Rusland bemoeilijken.
De Haagse top wordt een korte affaire – hoe minder vergadertijd, des te geringer de kans op pijnlijke confrontaties. De regeringsleiders zullen dineren bij de koning en de volgende ochtend een vergadering bijwonen van de Noord-Atlantische Raad, het belangrijkste politieke orgaan van het bondgenootschap. Meer is het niet. Zelensky is uitgenodigd voor het diner, maar kan niet deelnemen aan de vergadering van de regeringsleiders. Kun je Zelensky afschepen met een hapje op het paleis?
Op andere toppen waren ook formele vergaderingen met gasten van bevriende organisaties of landen, denk aan de Europese Unie en landen in de Indo-Pacific als Japan en Zuid-Korea. Zoiets is in Den Haag niet voorzien. Er is ook geen vergadering van de NAVO-Oekraïne-Raad, een formeel samenwerkingsorgaan tussen Kyiv en het bondgenootschap waar Zelensky aan zou kunnen deelnemen.
Wat kan Zelensky dan wel? Op het hoofdkwartier werd deze week, in de marge van een tweedaagse bijeenkomst van ministers van Defensie, gespeculeerd over oplossingen. Zou Zelensky vergaderingen van ministers van Defensie of Buitenlandse Zaken, onderdeel van de top, kunnen toespreken? Is een korte bijeenkomst met Trump en Rutte een optie? Kan een vergadering belegd worden van de coalition of the willing, de groep Europese landen die bereid is na een eventueel vredesakkoord een garantiemacht in Oekraïne te stationeren? Of blijft het bij een bezoek aan een forum over defensie-industrie?
Wat Rutte ook verzint, zei een diplomaat, als Zelensky komt, moet hij met opgeheven hoofd kunnen vertrekken en iets mee naar huis kunnen nemen.
Woensdag stond Oekraïne wel centraal op een vergadering van westerse landen die het land sinds het begin van de grootschalige invasie wapens leveren. Het beraad, opgericht door de VS, wordt tegenwoordig geleid door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth was voor het eerst niet bij de vergadering – al mag dat volgens diplomaten niet gezien worden als bewijs van verminderde interesse van de VS in Oekraïne. Zelensky sprak de ministers per video toe en vroeg onder andere om een minuut stilte ter nagedachtenis aan de kinderen die door Russische bombardementen om het leven zijn gekomen.
Demissionair minister Ruben Brekelmans (Defensie, VVD) verklaarde bij aankomst op het hoofdkwartier heel ontspannen dat voor het Nederlandse buitenlandbeleid geldt: business as usual. „We hebben in Nederland sinds gisteren een nieuwe politieke situatie, maar als het gaat om internationale veiligheid, defensie en onze steun voor Oekraïne wijzigt het standpunt van de Nederlandse regering niet.” Brekelmans kondigde een nieuw maritiem steunpakket voor Oekraïne aan ter waarde van vierhonderd miljoen euro, bestaande uit zo’n honderd vaartuigen en vijftig drones.
‘Den Haag’ moet een korte en efficiënte NAVO-vergadering worden, af te ronden met een ultrakorte slotverklaring. Een korte verklaring voorkomt eindeloos bakkeleien tussen de 32 bondgenoten. Eerdere verklaringen telden vaak tientallen paragrafen. De top in Londen in 2019, deed het met negen paragrafen. Het doel is nu om daar met vijf of zes paragrafen onder te blijven.
De belangrijkste paragraaf moet een verhoging van de defensie-uitgaven bevatten. Als het aan Rutte ligt, stijgen die van 2 procent van het bbp tot 5 procent, waarvan 3,5 procent voor militaire uitgaven en 1,5 procent voor randvoorwaarden als infrastructuur.
Foto Sem van der Wal
Brekelmans zei dat Nederland zal streven naar verhoging van de uitgaven én naar een unaniem NAVO-besluit. Hij verwacht dat er in Kamer voldoende steun zal zijn als het demissionaire kabinet een nieuwe NAVO-norm voorlegt. Rutte heeft wel het debat geopend over die norm, maar nog geen gedetailleerd voorstel neergelegd waar de landen ja of nee op moeten zeggen. Zo is niet duidelijk hoe snel landen op het nieuwe niveau moeten zitten – Rutte zou het liefst 2032 zien.
Oorspronkelijk was het de bedoeling om Rusland in die verklaring niet te noemen – een harde omschrijving van Rusland, de grootste vijand van de NAVO, zou het onderhandelingsproces in Istanbul kunnen frustreren. Dat viel bij veel landen verkeerd. Het is, zeiden ze, niet geloofwaardig de uitgaven voor defensie meer dan te verdubbelen zonder te vermelden wáárom burgers die enorme last op zich moeten nemen. De NAVO vindt hogere uitgaven onontbeerlijk om een steeds sterker Rusland ook in de komende jaren af te kunnen schrikken.
De kans dat er iets over het toekomstig NAVO-lidmaatschap van Oekraïne in de slottekst zal staan is volgens diplomaten niet groot. Eerder werd vastgelegd dat Oekraïne zich op een onomkeerbaar pad richting lidmaatschap bevindt. Als er geen nieuwe tekst komt, gelden de oude uitspraken. Over het tijdstip van toetreding van Kyiv werd nooit iets geregeld. Rusland eist dat Oekraïne nooit lid zal worden.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC