Grenscontroles Ze kregen veel aandacht, maar de controles aan de grens die minister Faber instelde waren niet effectiever dan reguliere controles. Dat concludeert de Rekenkamer.
Foto Chris Keulen
„Ook symbolen kunnen helpen”, zei Geert Wilders september vorig jaar in de Tweede Kamer over de door hem sterk bepleite herinvoering van grenscontroles. Daarmee gaf de PVV-leider aan dat deze maatregel, die ook terugkeerde in zijn ‘Tienpuntenplan’ dat de val van het kabinet-Schoof inluidde, ook een kwestie van beeldvorming is.
De grenscontroles geven invulling aan een voor PVV-kiezers belangrijk begrip: nationale soevereiniteit. Ook versterken ze een gevoel van grip op het volgens hen ongehinderd in- en uitgaan van mensenstromen – met name die van asielzoekers. Dat maakt grenscontroles een belangrijk thema voor rechtse kiezers, constateerde de Berlijnse universitair onderzoeker Kristina Korte al in 2023 in een studie naar de steun voor grenshekken en -muren. „Ik heb niets tegen echte asielzoekers, maar het is goed als ze af en toe proberen om de rottigheid ertussenuit te halen”, zei grensstreekbewoner Marti Robben uit het Limburgse Siebengewald vorig jaar tegen deze krant.
Het dinsdag gepubliceerde onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de effecten van een experiment met controles bij alle grensovergangen met België en Duitsland, past hierbij. Publiciteit – en daarmee beeldvorming – was er genoeg, De resultaten bleven daarbij achter, blijkt uit het onderzoek.
Het kabinet-Schoof wilde met het experiment van zes maanden (sinds 9 december 2024) immigranten zonder geldige papieren tegenhouden, en grensoverschrijdende criminaliteit (mensensmokkel) terugdringen. Dat viel enigszins tegen. De Rekenkamer schreef dinsdag: „De eerste resultaten van de herinvoering van binnengrenscontroles wijzen er niet op dat hiermee de kabinetsdoelen sneller worden bereikt dan met de eerdere MTV-controles.” Daarmee doelt de Rekenkamer op tijdelijke, gerichte, mobiele controles langs (snel-)wegen en in de trein die de Marechaussee al sinds jaar en dag uitvoerde.
Wel werden er tijdens de proefperiode duidelijk meer passanten geweigerd en teruggestuurd omdat ze bij de grens niet de juiste identiteitspapieren konden overleggen: 320 sinds oktober, tegen gemiddeld 170 tijdens mobiele grenscontroles in de jaren ervoor. Maar er kwam juist minder zicht op grensoverschrijdende criminaliteit. Het aantal aanhoudingen van bijvoorbeeld verdachten van mensensmokkel liep terug van 285 tijdens de mobiele controles naar 216 in het experiment. Ook werden er minder asielzoekers aangetroffen: 70 in plaats van 160.
Op grond van deze cijfers concludeert de Rekenkamer twee dingen: „Binnengrenscontroles kunnen een grotere bijdrage leveren aan het tegengaan van irreguliere migratie dan de eerdere MTV-controles.” Maar ook: „Binnengrenscontrole is geen effectievere maatregel tegen grenscriminaliteit dan MTV-controle.”
Minister Faber had al eerder, eind april, een eigen conclusie getrokken. Dat er minder criminelen en asielzoekers werden aangetroffen tijdens de proefperiode, sterkte haar in haar gevoel dat er van de grenscontroles een ‘preventieve werking’ uitging, Ze verlengde de proef dan ook tot eind van dit jaar.
Voorafgaand aan de invoering van de maatregel hadden vakbonden gewaarschuwd voor verhoging van de werkdruk en schade aan andere taken van de Koninklijke Marechaussee. Die kampt met een groot personeelsgebrek. Van die negatieve gevolgen is volgens de Rekenkamer niets gebleken. Overigens waren er maar een beperkt aantal Marechaussees beschikbaar gesteld voor het experiment.
Weggebruikers in de oostelijke grensstreek konden de laatste maanden het gevoel krijgen dat er veel meer aan de hand was dan een paar steekproeven aan de grens. Op de snelwegen naar Duitsland ontstonden meer files. „Veel meer zelfs”, zegt een woordvoerder van de verkeersdienst van de ANWB. Vooral op de A1 en A12 in het midden van het land, de A76 in het zuiden en A37 in het noorden nam het aantal vertragingen toe, aldus de dienst. Die varieerden van een uur op vrijdagen als er veel recreatieverkeer passeert, tot een kwartier op doordeweekse dagen.
Foto Eric Brinkhorst
De files waren echter niet het gevolg van de Nederlandse controles, maar vrijwel exclusief het resultaat van de eveneens heringevoerde grenscontroles aan Duitse kant, beklemtoont de ANWB. „De Duitse controles zorgden voor veel vertragingen doordat ze veel grondiger werden uitgevoerd dan de Nederlandse. Daar moesten veel meer mensen van de weg af om te worden gecontroleerd.” Bij de ‘grenscontroles-light’ in Nederland ging het om steekproeven onder voertuigen met een ‘verdacht’ kenmerk.
De vorige Duitse regering, onder leiding van SPD-kanselier Olaf Scholz, voerde eind vorig jaar de zware grenscontroles in. Dat gebeurde na een reeks dodelijke aanslagen in onder meer München, Solingen en Mannheim en hoge populariteitscijfers voor de rechts-extremistische AfD in de aanloop naar de Bondsdagverkiezingen. De nieuwe regering onder leiding van CDU-voorman Friedrich Merz ging door met de controles, waarbij duizenden passanten zonder geldige papieren werden teruggestuurd naar het buurland. Maar er gebeurde meer dan dat. Anders dan Nederland begon Duitsland ook asielzoekers bij de controles te weigeren. Vluchtelingen die via een ander land uit de Schengenzone bij de grens kwamen, en asiel aanvroegen, moesten in dat land asiel aanvragen, luidde de boodschap van de Duitse politie.
Deze handelwijze schendt Europese verdragen, oordeelde een rechter in Berlijn deze week in een zaak van een aantal Somaliërs dat aan de grens was geweigerd. De Duitse regering trok zich daar weinig van aan. Nancy Faeser, verantwoordelijk minister van Binnenlandse Zaken, (SPD) zei dat ze het beleid om asielzoekers bij de grens terug te sturen, zal voortzetten.
Vorig jaar al volgde Geert Wilders de ontwikkelingen bij de buren met grote belangstelling. „Wat in Duitsland kan, moet hier ook kunnen”, zei hij toen. Nadat de nieuwe CDU/SPD-regering qua grenscontroles en strikter asielbeleid Nederland rechts in had gehaald, schroefde Wilders zijn eisen op. Zijn tienpuntenplan van vorige week bevatte een ‘Versterkte grensbewaking’ door het leger en een ‘Asielstop’.
Source: NRC