Na ruim veertig jaar hebben de nabestaanden van de vier in El Salvador vermoorde Ikon-journalisten gerechtigheid gekregen. Oud-militairen zijn deze week veroordeeld voor hun betrokkenheid bij de moord in 1982, waarmee een langverwachte doorbraak in het strafproces werd bereikt.
Toen Sonja ter Laag woensdagochtend nietsvermoedend wakker werd, zag ze vanuit haar ooghoek dat haar telefoon overging. ‘Een goede vriend belde om me te feliciteren met het vonnis.’ Ter Laag lacht: ‘Ik was stomverbaasd dat er al een uitspraak lag. Ik had niet verwacht dat het ineens zo snel zou gaan.’
Want na 43 jaar wachten op gerechtigheid voor de moord op haar broer Hans ter Laag, een van de vier Ikon-journalisten die in 1982 in El Salvador vermoord zijn, duurde de beslissende rechtszitting slechts één dag.
De jury, bestaande uit vijf vrouwen, kwam dinsdagavond tot een eenduidig oordeel: schuldig. ‘De rechter kwam vervolgens meteen met het vonnis’, aldus Ter Laag. ‘Ik dacht dat daar eerst nog wat tijd overheen zou gaan.’
Hans ter Laag, Koos Koster, Jan Kuiper en Joop Willemsen reisden naar El Salvador om voor de voormalige Nederlandse omroep Ikon verslag te doen van het geweld tussen het leger en paramilitairen van de rechtse junta en de rebellen van de linkse guerrillabeweging FMLN (het Front Farabundo Martí voor Nationale Bevrijding). De journalisten liepen in een hinderlaag van het regeringsleger en werden door de soldaten doodgeschoten.
De verantwoordelijken kregen dinsdag vijftien jaar celstraf opgelegd. Oud-kolonel Mario Adalberto Reyes Mena (85) is veroordeeld voor het beramen van het moordplan. Oud-generaal en defensieminister José Guillermo García (91) en oud-kolonel en voormalig politiechef Francisco Antonio Morán (93) zijn schuldig bevonden aan betrokkenheid bij de opdracht tot de moord.
García en Morán bevonden zich al in een vorm van huisarrest in een privéziekenhuis in El Salvador en woonden om gezondheidsredenen de zitting niet bij. Reyes Mena woont in de Verenigde Staten en moet eerst worden uitgeleverd voor hij zijn straf kan uitzitten.
In El Salvador is de zaak met grote belangstelling gevolgd. In het land zijn nooit eerder verdachten vervolgd voor de misdaden die zijn gepleegd tijdens de bloedige burgeroorlog, die tussen 1979 en 1992 zo’n 75 duizend mensenlevens kostte.
Veruit de meeste slachtoffers vielen door bruut geweld van regeringstroepen, paramilitairen en doodseskaders. Die werden getraind en gefinancierd door Amerika, die het militaire regime steunde in haar strijd tegen de linkse guerrilla.
De nabestaanden van de Ikon-journalisten hopen dat deze uitspraak een precedentwerking heeft. ‘Hier komen zeker meer zaken uit voort’, vermoedt Gert Kuiper, broer van journalist Jan Kuiper. ‘Ook voor Salvadoranen is deze rechtszaak heel belangrijk’, beaamt Ter Laag. ‘Nooit eerder zijn hoge officieren uit de burgeroorlog berecht.’
Sinds Ter Laag in 1982 werd gebeld met het nieuws dat haar broer was omgekomen, is ze ‘eindeloos heen en weer geslingerd tussen hoop en teleurstelling’.
In 1993 kwamen de Verenigde Naties met een onderzoeksrapport over de mensenrechtenschendingen tijdens de burgeroorlog. ‘Toen dachten we dat de schuldigen eindelijk berecht zouden worden’, vertelt de nu 70-jarige Ter Laag. Maar een amnestiewet gooide roet in het eten. Die maakte het onmogelijk de daders in El Salvador te vervolgen.
Jarenlang was er geen enkele beweging in de zaak, tot de Nederlandse officier van justitie Nicole Vogelenzang van het Team Internationale Misdrijven zich er in 2014 in ging verdiepen. ‘Aangezien in El Salvador de amnestiewet gold, wilde ik onderzoeken of we de daders in Nederland konden berechten’, vertelt Vogelenzang. ‘We hebben veel getuigen gehoord, archiefonderzoek gedaan en we zijn meerdere malen in El Salvador geweest.’
Toen El Salvador in 2016 de amnestiewet ophief, heeft Vogelenzang haar hele onderzoek vertaald en overgedragen aan het Openbaar Ministerie in het Midden-Amerikaanse land. ‘We zagen dat het onderzoek daar serieus werd opgepakt’, aldus Vogelenzang.
‘Dat is ook te danken aan de inspanningen van twee lokale ngo’s, die met financiële steun van de Nederlandse ambassade druk op de ketel hielden.’ Mogelijk verklaart dat ook waarom juist deze zaak als eerste voor een rechter kwam.
De zitting stond aanvankelijk gepland op 23 april. Ter Laag vloog toen met Gert Kuiper naar El Salvador om de zaak bij te wonen. Maar op het laatste moment werd de zitting uitgesteld omdat een advocaat van de verdachten een medische ingreep moest ondergaan. ‘Weer een teleurstelling’, aldus Ter Laag.
Dit keer heeft Ter Laag lang getwijfeld of ze moest gaan. ‘Ik heb regelmatig zitten kijken naar tickets’, vertelt ze. ‘Maar Gert zit in een verhuizing en ik wilde er liever niet alleen heen. Bovendien vertrouwde ik er niet op dat de zitting nu wel door zou gaan.’
Ter Laag is blij en opgelucht dat het nu achter de rug is. ‘Het vrat me van binnen op’, zegt ze. ‘Het heeft heel lang geduurd maar in ieder geval zijn de daders nog in leven. Ze zullen als misdadigers hun graf in gaan.’
Ze sluit niet uit dat ze binnenkort nog een keer afreist naar El Salvador. De rechter oordeelde dinsdag namelijk ook dat de staat publiekelijk excuses moet aanbieden aan de nabestaanden vanwege de trage rechtsgang. ‘Daar wil ik natuurlijk bij zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant