Tussen NSC en PVV komt het niet meer goed, bleek woensdag in de Tweede Kamer. VVD-leider Yesilgöz heeft dat punt nog niet bereikt. ‘Ik wil niemand uitsluiten, maar zie ook dat Wilders wederom al die stemmen in de prullenbak gooit.’
Raoul du Pré is politiek commentator en chef van de politieke redactie.
Over het moment waarop het misging met het kabinet-Schoof zullen waarschijnlijk nog boeken worden geschreven, maar PVV-leider Geert Wilders licht een tipje van de sluier op, woensdag in het Kamerdebat over de ondergang. Zijn grote chagrijn begon in het najaar, toen de NSC-fractie opzichtig aarzelde over het inzetten van het noodrecht om de asielmaatregelen van PVV-minister Marjolein Faber door te voeren.
In het hoofdlijnenakkoord stond weliswaar die afspraak over het noodrecht, maar NSC had er in de formatieonderhandelingen aan toegevoegd dat het dan wel ‘dragend gemotiveerd’ moest worden. Faber bleek daartoe onvoldoende in staat, waarna de coalitie besloot het dan maar via gewone wetgeving te proberen – wetgeving waarvan de behandeling nog steeds op zich laat wachten.
Dáár ligt Wilders’ frustratie. ‘U hebt het gewoon helemaal kapotgemaakt’, zegt hij in het debat tegen NSC-leider Nicolien van Vroonhoven. ‘NSC staat voor Nieuw Sociaal Contract, maar Nederlandse Sabotage Club had ook geklopt. U heeft ons tergend gek gemaakt. En dan zeg ik het vriendelijk, omdat u niet onaardig bent. Maar politiek is uw fractie een ramp.’
Van Vroonhoven, die zich eerder deze week al beklaagde over de omgangsvormen in de coalitie, hoort het hoofdschuddend aan: ‘Dit is precies de reden waarom samenwerking met u zo ongelooflijk ingewikkeld is.’
Daarmee is de toon gezet. Wilders’ boodschap is niet mis te verstaan: het opblazen van het kabinet is voor hem niets meer of minder dan de klaroenstoot bij de start van de campagne voor nieuwe verkiezingen. Vanaf de linker- en de rechterflank krijgt hij onderzoekende vragen over zijn ware motieven. Was het vanwege onenigheid over Israël, wil FvD-leider Thierry Baudet weten (Wilders: ‘complete onzin’). Of misschien omdat de beloofde enorme koopkrachtverbetering voor zijn kiezers er niet kwam, smaalt SP-voorman Jimmy Dijk.
Maar niets van dat alles, Wilders wil het maar over één ding hebben en zal dat tot aan de dag van de verkiezingen volhouden: het asielbeleid. ‘Wat wil de PVV nou precies? Wij willen meteen een totale asielstop. We willen intensieve grenscontroles. We willen iedere, maar dan ook iedere asielzoeker direct aan de grens terugsturen. We willen de gezinshereniging per direct helemaal stoppen. We willen azc’s sluiten en veroordeelde criminelen meteen het land uitzetten. Want Nederland schreeuwt om een harder asielbeleid.’
Tegenwind zal hij daarbij niet krijgen van de VVD. Ook Dilan Yesilgöz heeft haar campagnestrategie klaar. Zij hoopt dat de kiezers opnieuw een ‘midden-rechtse stroming’ zullen bevaren, maar dan uiteraard liever met de VVD in de hoofdrol.
Het brengt haar wel in een spagaat, want enerzijds wil ze Wilders neerzetten als een ‘onvolwassen, onverantwoordelijke’ wegloper die met zijn asielwensen een breuk forceerde, anderzijds houdt ze vol dat ze het helemaal eens was met al die asielwensen.
Daar raakt CDA-voorman Henri Bontenbal de draad kwijt: ‘Moet u tegenover de kiezers niet eerlijk zijn dat u het met een heel aantal van die wensen níét eens kunt zijn?’ En, als Yesilgöz ontkent: ‘Wilt u echt asielzoekerscentra sluiten, ook als de consequentie is dat mensen dan onder de brug moeten slapen? Wilt u de grenzen sluiten, ook als dat in strijd is met internationale verdragen? Wilt u de Syriërs terugsturen zonder landenrapport waarin staat dat het daar veilig genoeg is?’
Yesilgöz geeft daarop toe dat ze inderdaad praktische problemen zag bij Wilders’ voorstellen, maar dat ze geen bezwaren zag om alles ten minste te onderzoeken. Bontenbal: ‘Ga dan ook niet voor de bühne zeggen: ja, wij steunden het volledig. Dit ging ook gewoon tegen de rechtsstaat in. Wees daar nou gewoon eerlijk over.’
Yesilgöz zal zich er sowieso op moeten voorbereiden dat zij de komende maanden door de hele oppositie verantwoordelijk wordt gehouden voor de nu ontstane situatie. ‘U zette de deur open voor een pyromaan en komt nu klagen dat-ie de boel in de fik heeft gestoken’ (GL-PvdA-leider Frans Timmermans), ‘u heeft haat in de regering gezet’ (Denk-leider Stephan van Baarle), ‘wie wind zaait zal storm oogsten’ (CU-leider Mirjam Bikker).
De logische vervolgvraag is of de VVD er nog een keer voor in is, al is het maar omdat het antwoord het verloop van de komende verkiezingscampagne in hoge mate zal gaan bepalen.
De vraag komt woensdag van alle kanten op Yesilgöz af, maar die laat zich voorlopig niet verleiden tot een antwoord. ‘Ik vind het een heel faire en terechte vraag’, zegt ze wel. ‘Maar dit is 24 uur geleden gebeurd. Ik vind dit heel heftig. Ik zei na mijn aantreden als VVD-leider altijd: ik wil geen kiezers uitsluiten, geen partijen uitsluiten. Maar ik zie ook dat Geert Wilders wederom al die stemmen in de prullenbak gooit.’ Op de vraag wat de VVD dan nu te doen staat, blijft zij voorlopig zwijgen: ‘Ik moet deze afweging nu echt zelf gaan maken met onze club.’
Of dat voor Wilders uiteindelijk veel uitmaakt, is de vraag. Zelf zegt hij dat hij nu premier wordt en dat hij het Torentje aan niemand anders meer zal afstaan. Maar zelfs als de VVD hem niet uitsluit, zullen de partijen die nog met hem gezien willen worden (BBB, SGP, JA21 en FvD) wel heel groot moeten worden om hem nog aan een Kamermeerderheid te kunnen helpen.
De rest van de oppositie sloot Wilders immers al bij de vorige verkiezingen uit, en Van Vroonhoven liet dinsdagavond op de EO-radio ook geen ruimte meer voor twijfel: ‘Wij gaan niet meer in zee met die gast.’
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant