Het is geen gewaagde veronderstelling dat er vrijwel niks meer overblijft van NSC nu er nieuwe verkiezingen op komst zijn. De partij die opkwam als een komeet, dreigt te doven als een nachtkaars. Of gloort er nog een sprankje hoop voor het geesteskind van Pieter Omtzigt?
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘Onverantwoord. Echt onverantwoord.’ Zo reageerde NSC-leider Nicolien van Vroonhoven dinsdagmorgen op de keuze van PVV-leider Geert Wilders om uit de coalitie te stappen. Een ding was duidelijk: de voorvrouw van Nieuw Sociaal Contract was verbijsterd. Ze snapte totaal niet waarom Wilders had besloten om het kabinet op te blazen.
Van Vroonhoven had gerekend op de ‘welwillendheid’ van Wilders, biechtte ze achteraf op. ‘De onderlinge chemie werkte niet, maar inhoudelijk hadden we eruit moeten kunnen komen’, aldus Van Vroonhoven. Over Wilders’ strengere asielplan zei ze: ‘We hebben gezegd: geef het gewoon aan je minister. En werk het uit. We gaan er welwillend naar kijken.’
Alles over politiek vindt u hier.
Maar de gok dat Wilders zou meebuigen bleek de verkeerde. De PVV-leider trok dinsdagmorgen de stekker uit de wankele coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB. Daarmee komt niet alleen een einde aan het eerste kabinet-Schoof, maar misschien ook wel aan het politieke avontuur van NSC.
Voor NSC dreigt nu het allerslechtste scenario. De partij die in november 2023 opkwam als een komeet, dreigt nu te doven als een nachtkaars. In de virtuele peilingen blijven er van de huidige twintig zetels maar zo’n twee over. Natuurlijk zijn peilingen dagkoersen, maar het is geen gewaagde veronderstelling dat NSC geen goede kaarten in handen heeft voor de volgende verkiezingen.
De partij is politiek onthoofd sinds het vertrek van oprichter en partijleider Pieter Omtzigt anderhalve maand geleden. Mede hierdoor heeft een op de drie mensen die in 2023 op NSC stemden aangegeven: ‘Hef NSC maar op’, aldus kiezersonderzoek van Ipsos I&O. Slechts 1 procent van alle Nederlandse kiezers denkt dat de kans nog relatief groot is dat ze op NSC zullen stemmen bij aankomende verkiezingen.
Zonder de oprichter van NSC vervalt voor veel kiezers de reden om op de partij te stemmen. Zij kozen in november 2023 niet zozeer voor de partij vanwege de standpunten, maar vrijwel uitsluitend vanwege de persoon Omtzigt, onderzocht het Nationaal Kiezersonderzoek. Meer dan een miljoen stemmers geloofden in zijn reputatie als ‘integere politicus’ en zijn belofte om ‘goed bestuur’ naar politiek Den Haag te brengen.
Van die droom is weinig overgebleven. Hoe je het ook wendt of keert, voor veel kiezers is NSC de partij die het mogelijk heeft gemaakt dat voor het eerst in de politieke geschiedenis van Nederland een radicaal-rechtse partij in de regering is gekomen: de PVV. Niet iedereen in zijn achterban – van wie er velen van linkse huize kwamen – is bereid hem dat te vergeven.
Het beloofde goede bestuur is ook al niet van de grond gekomen. De coalitiepartijen rolden vaker wel dan niet ruziënd met elkaar over straat. De dramatische momenten zijn inmiddels niet meer op een hand te tellen. Ook binnen NSC ligt men soms openlijk met elkaar in de clinch. Zo wierp NSC-Kamerlid Agnes Joseph haar eigen NSC-minister Eddy van Hijum half april tijdens een Kamerdebat over het nieuwe pensioenstelsel voor de voeten: ‘U houdt de bevolking voor de gek!’
Ondertussen heeft NSC nog vrijwel niets inhoudelijks voor elkaar gekregen: de kroonjuwelen – zoals een nieuw kiesstelsel of een grondwettelijk hof – zullen waarschijnlijk een zachte dood sterven na de val van dit kabinet.
Een aansprekende opvolger die NSC kan behoeden voor het politieke ravijn, is nog niet gevonden. Behalve Van Vroonhoven, blijken ook andere NSC-kopstukken – zoals ministers Caspar Veldkamp, Judith Uitermark en Eddy van Hijum – nauwelijks kiezers aan te spreken, onderzocht Ipsos I&O twee weken geleden nog.
Is er dan geen enkele hoop meer voor het geesteskind van Omtzigt? Een fusie met de moederschoot van het CDA misschien? Nadat Van Vroonhoven die optie vlak na het vertrek van Omtzigt niet direct uitsloot, kreeg ze voor de zekerheid alvast te horen van CDA-leider Henri Bontenbal dat ze dit idee in elk geval op haar buik kon schrijven.
Dinsdagmorgen kwam Van Vroonhoven met een nieuw idee: misschien was een doorstart van het huidige kabinet een optie, maar dan zonder de PVV. Het ‘rompkabinet’ of ‘minderheidskabinet’ van VVD, NSC en BBB zou dan nog ‘een paar grote dingen’ kunnen neerzetten. ‘Het is in het verleden vaker gebeurd’, zei Van Vroonhoven optimistisch. ‘Dan zul je echt moeten buurten om tot een meerderheid te komen. Het is niet de makkelijkste manier om politiek te bedrijven, maar het is wel een manier om te zorgen dat de hele Kamer betrokken is.’
Inmiddels staat Van Vroonhoven weer met beide benen op de grond. Coalitiegenoot VVD koerst aan op zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen en zo zal het gaan gebeuren. Van Vroonhoven zegt – weer bijgekomen van de schrik – dat ze ook wel inziet dat er een ‘nieuw mandaat’ bij de kiezer opgehaald moet worden: ‘We gaan er met open vizier in.’
Die optimistische woorden kunnen niet verhullen dat een nieuwe stembusgang voor NSC weleens fataal kan uitpakken. Tenzij er een wonder gebeurt. In dat opzicht is het interessant te weten wat Pieter Omtzigt doet als hij zijn geesteskind in aanloop naar de verkiezingen ziet doodbloeden. Bij zijn vertrek weigerde Omtzigt te zeggen of hij ooit nog zou terugkeren in de politiek. Met een geheimzinnig glimlachje zei hij tegen de pers: ‘Ik ben nog te jong om nooit te zeggen.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant