De laatste drie nog levende betrokkenen bij de moord op vier Nederlandse journalisten in El Salvador in 1982 zijn dinsdag door een lokale rechtbank schuldig bevonden. Twee van de drie oud-militairen zaten al in huisarrest in het Midden-Amerikaanse land.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De nabestaanden van journalisten Koos Koster en Jan Kuiper, cameraman Joop Willemsem en geluidsman Hans ter Laag hebben er 43 jaar op moeten wachten. Uiteindelijk duurde de beslissende rechtszitting slechts één dag. Na de verschillende pleidooien te hebben aangehoord, kwam de zeskoppige burgerjury dindagavond tot een eenduidig oordeel: schuldig.
Oud-kolonel Mario Adalberto Reyes Mena, oud-generaal en defensieminister José Guillermo García en oud-kolonel en voormalige politiechef Francisco Antonio Morán waren volgens het oordeel direct betrokken bij de moord op de vier Nederlandse journalisten, die op 17 maart 1982 door Salvadoraanse soldaten in een hinderlaag werden gelokt en doodgeschoten.
De drie oud-militairen krijgen van de rechter een celstraf opgelegd van 15 jaar. De voormalig defensieminister en de oud-politiebaas, beide in de negentig, bevonden zich al in een vorm van huisarrest in een privéziekenhuis in El Salvador. Zij woonden om gezondheidsredenen de zaak niet bij. Ze zijn schuldig bevonden aan betrokkenheid bij de opdracht tot de moord. Kolonel Reyes Mena zou de soldaten instructies hebben gegeven de journalisten te vermoorden. Hij woont in de VS en zal eerst nog moeten worden uitgeleverd voordat hij zijn straf kan uitzitten.
Ook stelt de rechtbank dat de huidige commandant van het Salvadoraanse leger verontschuldigingen moet aanbieden aan de Nederlandse nabestaanden. Het is een ongekend stevige uitspraak in een land dat nooit eerder de daders vervolgde van zijn bloedige burgeroorlog, die tussen 1979 en 1992 zo’n 75 duizend mensenlevens kostte.
Koster, Kuiper, Willemsen en Ter Laag reisden begin jaren tachtig af naar El Salvador om voor de Nederlandse omroep verslag te doen van het geweld tussen de rechtse regeringsjunta van politici en militairen en de rebellen van de linkse guerrillabeweging FMLN.
Na eerst een gezin te hebben geïnterviewd in San Salvador, de hoofdstad die onder regeringscontrole stond, reisden de journalisten naar een boerengezin nabij het plattelandsstadje Chalatenango. Dat interview zou plaatsvinden onder begeleiding van het FMLN. De verslaggevers liepen echter in een valsstrik. Op een ontmoetingsplek werden ze opgewacht door regeringssoldaten en doodgeschoten door het leger.
De moord werd aanvankelijk afgedaan als een ongeluk: de journalisten zouden terecht zijn gekomen in vuurgevechten tussen de guerrilla en de staat. Na de oorlog hield een amnestiewet de verantwoordelijken van het staatsgeweld jarenlang uit de wind. De wet werd pas opgeheven in 2016. Sindsdien bleek uit nieuw onderzoek, onder andere van het Nederlandse Openbaar Ministerie, dat de Nederlandse filmploeg in opdracht was omgebracht. Nadat enkele nabestaanden aangiften deden, kwam de zaak decennia na dato alsnog op gang.
Aanvankelijk had de zitting al op 23 april moeten plaatsvinden, maar die werd toen op het laatste moment geannuleerd omdat een advocaat van een van de verdachten een medische ingreep moest ondergaan. Teleurgesteld vlogen aanwezige Nederlandse nabestaanden terug naar huis.
Dit keer wachtte Sonja ter Laag, zus van de vermoorde geluidsman Hans, de ontwikkelingen in El Salvador af in Nederland. Ze vertrouwde er niet volledig op dat de zaak door zou gaan, vertelde ze dinsdag voorafgaand aan de zitting.
De zaak heeft niet alleen grote betekenis voor de Nederlandse nabestaanden, maar ook voor het Midden-Amerikaanse land, stelde ze. ‘Ook voor Salvadoranen is deze rechtszaak heel belangrijk. Nooit eerder zijn hoge officieren uit de burgeroorlog berecht.’
Ook Gert Kuiper, broer van cameraman Jan Kuiper, benadrukte via de telefoon de mogelijke precedentwerking van deze zaak. ‘Wanneer wij winnen komen daar zeker meer zaken uit voort.’ Het ligt gevoelig in El Salvador, weten Ter Laag en Kuiper. De twee nabestaanden waren van tevoren gewaarschuwd: als zij wel waren afgereisd naar de lokale rechtbank in Chalatenango waar de rechtszaak plaatsvond, dan waren zij daar waarschijnlijk opgewacht door protesterende veteranen. ‘We zouden politiebescherming hebben gekregen.’
In een recent interview met de Volkskrant blikte Sonja ter Laag vooruit op een mogelijke veroordeling. ‘Het zal de pijn niet verzachten, maar ik kan het dan wel afsluiten’, zei ze tegen interviewer Coen Verbraak. ‘Ze hoeven van mij echt niet jaren vast te zitten (...) Maar ik wil wel dat ze gebrandmerkt sterven. Zodat hun kleinkinderen zullen weten: die aardige opa was een misdadiger.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant