Goedendag en welkom in dit blog! Hier hield de politieke redactie je op de hoogte van de ontwikkelingen rond de val van het kabinet. Lees alles vooral nog eens terug.
Kabinet gevallen na vertrek PVV uit coalitie
Wilders wilde handtekening onder merendeel van zijn asielplannen
VVD, NSC en BBB boos en teleurgesteld
Schoof noemt val kabinet "onnodig en onverantwoord"
Kamer morgen in debat
Vrijwel alle talkshows stonden vanavond in het teken van de val van het kabinet-Schoof. Maar de aanwezige politici deelden geen nieuwe inzichten. Demissionair staatssecretaris Coenradie liet zich bij Eva bijvoorbeeld niet verleiden tot over de partij waar haar politieke toekomst ligt. En in Goedenavond Nederland weigerde VVD-leider Yesilgöz opnieuw om nu al een nieuwe samenwerking met de PVV uit te sluiten.
Van Vroonhoven van NSC was stelliger. Maar niet over haar politieke toekomst. Of ze partijleider blijft, is aan de leden zei ze. De BBB gaat in ieder geval met voorvrouw Van der Plas de verkiezingen in. Daar was kamerlid Henk Vermeer in de uitzending vrij zeker van. Tot die tijd hoopt Yesilgöz er nog zoveel mogelijk "rechts beleid" erdoor te krijgen.
Daarmee sluiten we dit liveblog. Woensdag kun je op deze plek het debat over de kabinetsval volgen.
Het koninklijk paar is dinsdag in Tsjechië aangekomen voor een staatsbezoek. Het wordt een kort bezoek voor koning Willem-Alexander. Vanwege de kabinetsval keert hij woensdagavond alweer terug.
Koning vindt het 'eigenlijk raar' dat hij Nederland nu verlaat: 'Maar dit is belangrijk'
Koning Willem-Alexander vindt het "eigenlijk heel raar" om op staatsbezoek in Tsjechië te zijn op de dag dat het kabinet-Schoof is gevallen. Maar hij vindt het wel belangrijk voor de banden met het NAVO- en EU-lid in "deze tijden van geopolitieke spanningen". Lees hier verder.
Yesilgöz sluit nieuwe samenwerking met PVV (nog) niet uit
VVD-leider Yesilgöz wil een nieuwe samenwerking met de PVV nog niet uitsluiten. "Ik moet daar nog even over nadenken", zei ze in het SBS-programma Nieuws van de Dag. De VVD-politicus zei vooral te twijfelen omdat ze samenwerking met GroenLinks-PvdA evenmin ziet zitten. "Je hebt weinig aan allebei."
NSC-leider Van Vroonhoven wil 'niet meer in zee' met Wilders
NSC stapt, als het aan partijleider Van Vroonhoven ligt, niet nog eens in een coalitie met de PVV van Wilders. Dat vertelde ze in het EO-radioprogramma Dit is de Dag. "Met deze gast gaan we niet meer in zee." Wilders beschuldigde NSC doorlopend van sabotage van het strenge asielbeleid dat hij voor ogen heeft.
NSC-oprichter Pieter Omtzigt zei in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 ook dat hij zichzelf niet zag samenwerken met Wilders, omdat veel van diens standpunten indruisen tegen de rechtsstaat. Maar uiteindelijk stapte NSC toch in een kabinet met PVV, VVD en BBB.
Van Vroonhoven, die Omtzigt onlangs opvolgde als politiek leider van NSC, voelde naar eigen zeggen "altijd een soort van terughoudendheid" over samenwerking met de PVV. "Maar daar heb ik me overheen gezet, gezien de uitslag en gezien het feit dat we inhoudelijk veel met elkaar te bereiken hadden."
Het kabinet-Schoof heeft een flinke achtbaan achter de rug. Hier vind je een overzicht in beelden.
Na het centrum van de macht lonkt voor Wilders weer de zijlijn
In korte tijd werd het Nederlandse politieke landschap flink door elkaar geschud toen de PVV in november 2023 met overmacht de verkiezingen won. Ruim anderhalf jaar later staan er alweer nieuwe verkiezingen op de planning en is Den Haag nog steeds niet helemaal bekomen van de schokken. Lees hier de analyse van onze verslaggever Edo van der Goot.
Tijdelijke vervanger Agema bekend
Het is inmiddels ook duidelijk wie de post van minister Agema en staatssecretaris Maeijer (beiden Volksgezondheid) overneemt. Die taken komen tijdelijk op het bord van NSC-minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) te liggen. Dat meldt demissionair premier Schoof in een brief aan de Tweede Kamer.
Het kabinet is vandaag officieel gevallen, maar hoe gaat de komende tijd eruitzien? Wanneer zijn de verkiezingen? In dit artikel leggen we dat uit.
Voorlopige vervangers PVV-smaldeel grotendeels bekend
Van de meeste PVV-bewindslieden is wel bekend wie de vervanger is tot er een definitieve opvolger is gevonden. Minister Dirk Beljaarts (Economische Zaken) wordt vervangen door minister Eelco Heinen (Financiën, VVD). Minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) neemt tijdelijk waar voor minister Barry Madlener en staatssecretaris Chris Jansen (beiden Infrastructuur en Waterstaat).
Minister David van Weel (Justitie en Veiligheid, VVD) neemt vooralsnog de taken van Marjolein Faber (Asiel) en staatssecretaris Ingrid Coenradie (Justitie en Veiligheid) over. Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken, NSC) vervangt haar staatssecretaris Zsolt Szabó. Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) vervangt Reinette Klever (Ontwikkelingshulp).
Het is nog onduidelijk wie de voorlopige vervanger van minister Fleur Agema en staatssecretaris Vicky Maeijer (beiden Volksgezondheid) is. De coalitiepartijen nemen volgens ingewijden waarschijnlijk later deze week een definitief besluit over hoe de vervanging tot de verkiezingen wordt geregeld.
Koning kort staatsbezoek aan Tsjechië in
Koning Willem-Alexander kort zijn komende staatsbezoek aan Tsjechië in vanwege de val van het kabinet. Hij zal een dag eerder terugkeren. De koning en koningin vliegen vanavond naar Praag. Willem-Alexander keert morgen na afloop van het programma van de eerste dag terug naar Nederland. Máxima zal op de tweede dag van het programma wel aanwezig zijn.
Dat doet de koning omdat het gebruikelijk is dat hij na een kabinetsval spreekt met zijn vaste adviseurs: de vicepresident van de Raad van State en de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer. Vanwege zijn ontslag maakt minister Dirk Beljaarts van Economische Zaken (PVV) geen deel uit van de officiële delegatie.
Meerdere (inmiddels demissionaire) ministers en staatssecretarissen hebben op X nog een reactie gegeven op de kabinetsval. Zo ook demissionair landbouwminister Femke Wiersma, die aangeeft "door te gaan tot het laatste moment dat ik dit ambt mag dragen".
Talkshows in teken van kabinetsval
Voor wie vanavond nog meer wil weten over de kabinetsval: in de talkshows zal die ook volop aan bod komen. Zo komen Eva en Vandaag Inside met een extra uitzending. Bij Eva zitten demissionair minister van Financiën Eelco Heinen, vertrekkend staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Ingrid Coenradie en GL-PvdA-leider Frans Timmermans aan tafel.
Straks schuiven Dilan Yesilgöz (VVD) en Caroline van der Plas (BBB) aan bij Nieuws van de Dag. Later op de avond gaat Yesilgöz naar Goedenavond Nederland, waar ook Nicolien van Vroonhoven (NSC) en Henk Vermeer (BBB) zullen zijn.
Faber: 'Ik wás beleid'
Afzwaaiend asielminister Marjolein Faber was kort van stof na afloop van haar laatste ministerraad. Ze herhaalde het standpunt van haar partij PVV dat de coalitiepartijen VVD, NSC en BBB hadden moeten tekenen voor het tienpuntenplan over migratie.
Faber stond erom bekend kritische vragen van journalisten te ontwijken met rechtlijnige antwoorden, die ze vaak bleef herhalen. Zo antwoordde ze op de vraag van een journalist of het slechts een idee was om terugkeerborden te plaatsen, of ook beleid: "Ik bén beleid". Bij haar afscheid verwees ze naar dit veel aangehaalde citaat. "Ik zet er een streep onder, ik wás beleid."
Kabinet officieel demissionair
Zojuist is de mail verstuurd waarin het ontslag van het kabinet is bekendgemaakt. Het kabinet is nu officieel demissionair. De Rijksvoorlichtingsdienst laat in de mail ook weten dat de koning op de "meest eervolle wijze" ontslag heeft verleend aan alle PVV-bewindslieden. Hun taken worden tijdelijk overgenomen door andere ministers, tot er een definitieve tijdelijke vervanger is gevonden.
Brekelmans verwacht steun Kamer voor inzet bij NAVO-top
Het demissionaire kabinet is nog steeds van plan om voorafgaand aan de NAVO-top een standpunt in te nemen over de Nederlandse inzet. "Ik ga ervan uit dat er voldoende steun is in de Tweede Kamer", zegt minister Ruben Brekelmans (Defensie, VVD).
Tijdens de top wordt gesproken over een nieuwe NAVO-norm voor uitgaven aan defensie. Die ligt nu op 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp), maar zal flink omhoog moeten.
We kunnen nu officieel spreken van een demissionair kabinet. Schoof heeft zojuist het ontslag ingediend bij de koning.
Hermans: 'Wilders neemt op geen enkele manier verantwoordelijkheid'
VVD-vicepremier Sophie Hermans geeft ook nog een korte toelichting aan de pers. Ze noemt de actie van PVV "onbegrijpelijk en onverantwoord". Ook zij wijst erop dat Wilders initiatiefwetten had kunnen indienen. Toch besloot hij de stekker uit het kabinet te trekken. "Niet-democratisch, kinderachtig en op geen enkele manier verantwoordelijkheid nemen die je hebt en, vind ik, behoort te nemen als grootste partij."
Coenradie wilde in kabinet blijven, ziet geen toekomst bij PVV
PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie had graag willen aanblijven in het demissionaire kabinet, hoewel haar partij niet langer deel uitmaakt van de coalitie. De bewindspersonen van VVD, NSC en BBB gingen daar niet mee akkoord. "Politiek schijnt dat heel erg lastig te zijn", zegt Coenradie na afloop van een extra ingelaste ministerraad. Ze wil nog niet zeggen hoe zij haar politieke toekomst ziet, maar die ligt "in ieder geval niet bij de PVV".
Coenradie betreurt het dat de mensen op haar ministerie nu waarschijnlijk in korte tijd twee keer met een wisseling te maken krijgen. "Dat stagneert enorm", vreest zij. Net als Schoof noemt Coenradie het weglopen van de PVV "onverantwoord en onnodig".
Tweede Kamer morgen in debat over kabinetsval
Timmermans heeft zojuist volle steun gekregen voor een debat over de val van het kabinet. Dat gaat morgen om 10.15 uur plaatsvinden. Hij hekelt dat de Kamer vandaag geen verklaring heeft gekregen van Schoof, maar de pers wel.
Inmiddels hebben bijna 100.000 mensen gereageerd op de stelling 'Ik vind het terecht dat Wilders uit de coalitie stapt'. Ben jij het eens met het besluit van Wilders? Laat het hier weten.
Tot zover de toelichtingen van de vicepremiers. De vicepremier namens de VVD, Sophie Hermans, zit op dit moment namelijk in de Kamer bij de stemmingen.
Keijzer is net als haar medevicepremiers aangeslagen en boos. "We hadden als kabinet een dikke meerderheid in de Kamer om de problemen in Nederland op te lossen. Daar is het kleed onder weggetrokken, zonder argumenten."
Op de vraag hoe haar toekomst bij BBB eruitziet, kan Keijzer nog geen antwoord geven. Dat is echt nog te snel. Eerst moet het ontslag van het kabinet worden aangeboden en vervolgens vindt morgen een debat in de Tweede Kamer plaats. "Daarna gaan we stap voor stap weer verder."
Keijzer gaat door als demissionair minister van Volkshuisvesting. Het is dan wel aan de Kamer om te besluiten welke onderwerpen nog worden behandeld, maar volgens Keijzer "kan de woningnood in Nederland niet nog een jaar wachten".
Keijzer spreekt, net als andere coalitiegenoten, stevige woorden over het besluit van Wilders. Volgens haar heeft Wilders "zichzelf op één gezet" en "op onbegrijpelijke wijze de stekker eruit getrokken". Blijkbaar had hij "bepaalde emoties" waardoor het niet meer ging, zegt Keijzer. "Maar als je feitelijk kijkt naar de argumentatie, dan slaat het nergens op." Hij heeft Nederland met zijn actie verraden, vindt ze.
Schoof aangekomen bij koning
Ondertussen is premier Dick Schoof aangekomen op paleis Huis ten Bosch in Den Haag, het woonpaleis van koning Willem-Alexander. Rond 16.00 uur arriveerde hij in een auto bij de hoofdingang. Schoof zal op het paleis het ontslag van het kabinet aanbieden aan de koning. Vanaf dat moment is het kabinet officieel demissionair.
Bij het paleis lag de rode loper al enige tijd uit.
Als derde is het woord aan de vicepremier namens de BBB, woonminister Mona Keijzer. Ze noemt de kabinetsval "jammer". "Het had niet zo gehoeven."
Van Hijum wil nog niet vooruitlopen op de toekomst van NSC en zijn rol daarin. Hij kreeg bijvoorbeeld de vraag of hij het zou zien zitten om lijsttrekker te worden. "Het is nu even stap voor stap."
Het kabinet gaat demissionair door, maar zonder het PVV-smaldeel. Dat noemt Van Hijum "volstrekt logisch": als een van de partijen haar vertrouwen opzegt, kunnen haar mensen niet blijven zitten.
Nu komt Eddy van Hijum, vicepremier namens NSC, naar buiten. Hij zegt "buitengewoon teleurgesteld" te zijn in de PVV. Maar er zijn ook veel hobbels geweest, zo blikt de minister van Sociale Zaken terug.
Al die tijd heeft Agema wel gezien dat er vaak "gedoe op de lijn" was. Het was lastig om dingen voor elkaar te krijgen, vertelt de inmiddels demissionair minister van Volksgezondheid. Vooral op het gebied van asiel. "Dat vind ik heel erg zonde".
Ze staat er ook "met groot verdriet" dat ze het zorgakkoord niet heeft kunnen sluiten en niet kan doorgaan met haar zorgplannen. Maar haar functie als minister ligt nu "achter haar". Ze gaat nu eerst een paar weken vakantie nemen. Of ze daarna terugkeert als Kamerlid voor de PVV heeft ze nog niet bevestigd.
Vicepremier Fleur Agema voert nu namens de PVV het woord. Het spreekgestoelte is weggehaald, dus ze is lastig te verstaan. Ze noemt het "ontzettend jammer" dat de ministerploeg niet kan doorgaan. Al die mensen zijn volgens haar "van bijzondere klasse".
Schoof stopt vrij abrupt met zijn inderdaad korte toelichting: "Ik moet naar de koning, tot ziens." Nu gaan de vicepremiers nog een toelichting geven.
Wat Schoof betreft, gaat het demissionaire kabinet alsnog aan de slag met de grote problemen in het land. Maar het is aan de Kamer om te besluiten over welke onderwerpen het kabinet nog wel besluiten mag nemen en over welke niet. "We zullen de besluiten nemen die nodig zijn, binnen de ruimte die de Kamer ons daarvoor geeft."
Schoof gaat nu de vragen van de pers beantwoorden. Wat hem betreft had de val van het kabinet "niet gehoeven"". Hij neemt niemand iets kwalijk, maar "betreurt het wel". "Het is onverantwoordelijk en onnodig."
Het kabinet gaat demissionair door tot er nieuwe verkiezingen zijn, zegt Schoof. Hij zal doorgaan als demissionair premier.
Zonder de PVV is er onvoldoende draagvlak in de Tweede Kamer voor dit kabinet, zegt Schoof. "Als bij een van de partijen de wil ontbreekt om verder te gaan, dan kan je niet verder."
Het kabinet is gevallen, maakt Schoof zojuist bekend. Hij gaat het ontslag van het kabinet zo officieel aanbieden aan de koning.
Daar is Schoof. Hij gaat een "kort statement" geven, zo luidt de aankondiging op X.
Het wachten is nu op de verklaring van premier Dick Schoof. Hij komt naar verwachting rond 15.30 uur naar buiten. Voor het Catshuis is inmiddels ook een spreekgestoelte neergezet.
NSC wil een rompkabinet
Als het aan NSC ligt, worden de verkiezingen in januari of februari volgend jaar gehouden, zegt partijleider Nicolien van Vroonhoven. Tot die tijd moet een missionair rompkabinet werk maken van "de grote dingen" die er nu liggen. Maar de kans dat NSC zijn zin krijgt, is klein: verschillende partijen, waaronder VVD en GroenLinks-PvdA, willen zo snel mogelijk verkiezingen.
Van Vroonhoven wijst op het rompkabinet van 2006, na de val van het kabinet-Balkenende II. Toen D66 uit dat kabinet stapte, gingen CDA en VVD samen verder als een minderheidskabinet. Dat zogeheten rompkabinet had als voornaamste taak om voor de verkiezingen met een begroting te komen. Van Vroonhoven ziet zo'n minderheidskabinet nu wel zitten.
Yesilgöz wil 'zo snel als mogelijk' verkiezingen
In een bericht op X laat Yesilgöz weten "zo snel als mogelijk" verkiezingen te willen. In de tussentijd moet een eventueel demissionair kabinet wat haar betreft doorgaan met het beleid op het gebied van migratie en defensie.
Timmermans vraagt debat aan over politieke situatie
Timmermans gaat vanmiddag een debat aanvragen over de coalitiebreuk en mogelijke kabinetsval. Dat is gebruikelijk in dit soort situaties. Het verzoek zal dan ook een Kamermeerderheid krijgen.
Het is nog wel de vraag wanneer dat debat gaat plaatsvinden. Dat zou in principe vanavond al kunnen zijn, maar morgen of later in de week is ook een mogelijkheid.
Inmiddels zijn alle kabinetsleden binnen en is de vergadering begonnen.
Madlener: 'Mijn loyaliteit ligt natuurlijk bij de PVV'
Minister Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat, PVV) begrijpt heel goed dat zijn partij uit het kabinet is gestapt. "Als het tienpuntenplan van Wilders niet wordt omarmd, dan heeft doorregeren geen zin", zegt Madlener. Met het lijstje waarmee Wilders vorige week kwam, kon volgens hem eindelijk iets worden gedaan aan migratie.
Madlener zelf zal uit het kabinet stappen, zoals Wilders van de PVV-bewindslieden verlangt. "Mijn loyaliteit ligt natuurlijk bij de PVV", zegt Madlener.
Heinen: 'Dit was echt onnodig'
Minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) is teleurgesteld en boos. "Dit was echt onnodig." Heinen had gehoopt dat Wilders verantwoordelijkheid zou nemen. "En niet zou weglopen, voor de zoveelste keer." De VVD'er doelt op de mislukte onderhandelingen in 2012, toen de PVV gedoogpartner was van een kabinet met VVD en CDA. Wilders trok toen onverwacht de stekker uit de samenwerking, iets dat hem nog jarenlang is nagedragen.
Intussen moet Heinen op zoek naar vele extra miljarden voor defensie, omdat de zogenoemde NAVO-norm wordt verhoogd. Dat zal later deze maand worden bekendgemaakt op de NAVO-top in Den Haag. "Daar gaan we over spreken", zegt Heinen. "Op zo'n moment weglopen en Nederland in brokken achterlaten, is echt onverantwoord."
PVV-minister Ontwikkelingssamenwerking vertrekt
PVV-minister Reinette Klever (Ontwikkelingssamenwerking) laat weten dat zij in ieder geval vertrekt. "Ik zit namens het PVV in het kabinet. Op het moment dat de PVV dit kabinet niet meer steunt, dan houdt het op." Andere bewindslieden uit het PVV-smaldeel willen nog niet aangeven of ze ook vertrekken.
Asielminister Marjolein Faber komt aan bij het Catshuis.
Veldkamp: 'Op zo'n moment weglopen vind ik echt schandalig'
Minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken, NSC) noemt het weglopen van Wilders met de Navo-top in aantocht en oorlog in Europa "onverantwoord". "Er is oorlog aan de randen van Europa. Trump komt met handelstarieven. Op zo'n moment weglopen vind ik echt schandalig", zegt Veldkamp.
Hermans: 'Boos, pissig, teleurgesteld'
Klimaatminister Sophie Hermans, die namens VVD in het kabinet zit, is "boos, pissig, teleurgesteld". Ze vraagt zich af hoe Wilders dit kan doen, "op zo'n moment, als je kijkt naar wat er aan de hand is in dit land". Ze wijst erop dat Wilders een minister op het asieldossier had en 37 Kamerleden die initiatiefwetten hadden kunnen indienen. "Wij staan ervoor open, BBB en NSC ook, om óveral naar te kijken."
Wiersma zegt zich te blijven inzetten voor boeren
Minister Wiersma (BBB, Stikstof) gaat de komende tijd kijken wat er gebeurt op het gebied van stikstofbeleid. "Dat ligt aan de ruimte die de Kamer mij gunt", zegt Wiersma. Ze doelt daarmee op of de Tweede Kamer haar onderwerpen wel of niet controversieel verklaart. Als dat zo is, mag er geen nieuw beleid worden gemaakt. Ze zegt zich tot die tijd te blijven inzetten voor de boeren.
Wiersma kent geen gemakkelijke periode als stikstofminister. Pogingen om Nederland van het stikstofslot te halen, stranden tot nu toe vooral in het oude beleid van tafel vegen zonder dat er iets nieuws voor in de plaats kwam. De BBB-minister moest vaak melden dat mogelijke oplossingen worden uitgesteld.
PVV-ministers willen ook nog geen toelichting geven
Ook PVV-minister Marjolein Faber (Asiel) wil voorafgaand aan de ministerraad niet zeggen of ze aanblijft. Tegen de aanwezige pers, die haar vraagt waarom ze er zo vrolijk uitziet, zegt ze dat "het leven haar veel heeft gegeven". Minister Fleur Agema (Volksgezondheid) liep de pers eveneens snel voorbij. Na de ministerraad zullen ze de pers wel te woord staan.
Van Weel: Regeren is iets anders dan je mening geven langs de zijlijn
Ook minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) heeft geen goed woord over voor Wilders. "Ik ben boos, teleurgesteld en verdrietig", zegt de VVD'er. "Dit was totaal onnodig. Er was helemaal geen meningsverschil."
Alle coalitiepartijen willen immers iets aan migratie doen. "Het lijkt alsof hij (Wilders, red.) weg wilde omdat hij de verantwoordelijkheid niet wilde." Dat er niet direct iets aan migratie gebeurde, is logisch, zegt Van Weel. "Regeren is iets anders dan je mening geven langs de zijlijn. Dat kost tijd."
Coenradie wil nog niet zeggen of ze doorgaat
PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie wil nog niet zeggen of ze in het kabinet wil blijven. Coenradie, die onder meer gevangenissen in haar portefeuille heeft, noemt de coalitiebreuk "vooral heel erg verdrietig".
Coenradie zit namens de PVV in het kabinet, maar zat daarvoor nog bij Leefbaar Rotterdam. Het is in haar geval niet geheel onwaarschijnlijk dat ze niet meegaat met haar partijleider Wilders, aangezien ze al met hem in de clinch lag over haar beleid.
Minister Keijzer: 'Wilders zet zichzelf op één'
Minister Mona Keijzer (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) vindt het "heel jammer" dat de coalitie is geklapt, zegt ze voordat ze naar binnen loopt. "Hier was echt een kans om iets te doen aan de woningnood, asielbeleid en de stikstofcrisis." Wilders heeft "zichzelf op één gezet in plaats van Nederland", vindt Keijzer. Ze zegt dat de PVV-leider "Nederland verraadt".
De parlementaire pers staat te wachten bij het Catshuis, waar de extra ingelaste ministerraad zo zal beginnen. De ministers zullen hier straks langslopen en hopelijk iets willen vertellen over wat er verder gaat gebeuren met het kabinet.
Woonminister Keijzer trekt wetsvoorstel voor huurbevriezing in
Minister Mona Keijzer (Volkshuisvesting) trekt haar wetsvoorstel voor de huurbevriezing in. "Op basis van het advies van de Raad van State (RvS), de politieke ontwikkelingen en om rust en voortgang te brengen in de volkshuisvesting, heb ik besloten het wetsvoorstel niet in te dienen", schrijft Keijzer dinsdag aan de Tweede Kamer. Lees hier meer.
Nieuwe verkiezingen lijken onvermijdelijk
De kans op nieuwe verkiezingen is inmiddels vrij groot. VVD en NSC suggereerden eerder op de dag nog dat een doorstart een optie was, maar een minderheidskabinet moet dan in de Tweede Kamer op zoek naar voldoende steun.
Frans Timmermans (GL-PvdA) heeft al uitgesloten dat hij in het gat van de PVV springt. Zonder zijn 25 zetels wordt die zoektocht lastig. Bovendien heeft ook D66-leider Rob Jetten (negen zetels) al gezegd dat hij zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen wil.
Lees hier meer.
VVD wilde asielmaatregelen onderzoeken met motie
Yesilgöz wilde met een motie de asielmaatregelen van Wilders laten uitwerken door het kabinet. Dat zou voor het zomerreces moeten gebeuren. Yesilgöz zegt dat ze dat plan vanochtend tijdens het overleg op tafel heeft gelegd, maar dat ontkent Van der Plas weer via haar woordvoerder.
Voor Wilders had de motie waarschijnlijk weinig uitgemaakt: hij zei gisteren nog een handtekening van zijn coalitiegenoten te willen en wilde niet langer wachten.
Nog onduidelijk hoe dag in Tweede Kamer eruitziet
De bewindslieden van het kabinet komen rond 13.00 uur samen. Maar hoe de dag er voor de Kamerleden uit gaat zien, is nog niet duidelijk. Het wekelijkse vragenuur, dat om 14.00 uur zou beginnen, is al uit de agenda geschrapt. Vanavond zou de Kamer debatteren over de klimaatplannen van het kabinet, maar dat debat is nu onder voorbehoud.
Voor morgen 10.15 uur is een verklaring van de minister-president in de Kameragenda gezet.
Wilders ontslaat bewindslieden niet, maar roept ze terug
Op ons reactieplatform NUjij komt de opmerking langs dat Geert Wilders feitelijk zijn bewindslieden niet kan terugtrekken. Dat zegt ook Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden. Ministers en staatssecretarissen zijn volgens hem zelf verantwoordelijk of ze blijven zitten in een demissionair kabinet. "Wilders is niet bevoegd ze te ontslaan, dat kan alleen de koning doen."
Het is dan ook niet zo dat Wilders de ministers ontslaat. Maar hij eist wel van zijn bewindslieden dat zij zich terugtrekken. Als de PVV-kabinetsleden naar hun partijleider luisteren, stoppen ze dus wel degelijk met hun functie.
Voermans verwacht dat de meeste PVV-bewindslieden gehoor geven aan de oproep van Wilders, zoals minister Fleur Agema (Volksgezondheid) en minister Marjolein Faber (Asiel en Migratie). "Maar wat gaat staatssecretaris Ingrid Coenradie doen? Of minister Barry Madlener? Hij heeft nog een grote opgave. Ze maken hun eigen afweging."
Ouwehand (PvdD) blij met 'einde aan zondebokpolitiek'
Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand reageert blij op de coalitiebreuk. Het "kabinet-Wilders" had er volgens haar "nooit mogen komen". "Het was wachten op de val. Nieuwe hoop voor dieren, mensen, natuur en klimaat! Einde aan zondebokpolitiek", schrijft ze op X. Ouwehand is ook blij dat de "BBB weg is uit de centrum van de macht".
Van der Plas: 'Natuurlijk ben ik boos'
"Op 22 november 2023 wilde Nederland een rechtse koers", zegt BBB-leider Van der Plas. "Na een lange formatie hebben wij daar met zijn vieren voor getekend. Dat wordt nu allemaal weggegeven. Niet door ons, want alles wat Geert wilde, kon al. Hij heeft een eigen minister op asiel en migratie."
Ze verbergt niet hoe ze zich verder voelt. "Natuurlijk ben ik boos." Volgens Van der Plas zet Wilders alleen zichzelf op één, en niet de Nederlanders. "Denk daaraan de volgende keer, beste PVV-kiezer."
Kabinet komt vanmiddag samen
De bewindslieden van het kabinet-Schoof komen vanmiddag samen voor een spoedberaad in het Catshuis. De ministers en staatssecretarissen zullen daar een besluit moeten nemen: maken ze een doorstart zonder de PVV-bewindslieden of dienen ze allemaal hun ontslag in? De kans is vrij groot dat het hele kabinet valt, omdat regeren zonder steun van de grootste partij in de Tweede Kamer erg ingewikkeld is.
Van Vroonhoven over Wilders: 'Hoe haalt hij het in zijn hoofd?'
Volgens Van Vroonhoven (NSC) vroeg Wilders om de handtekening van zijn coalitiegenoten onder acht van zijn tien asielpunten.
"We hebben vanochtend nog aangeboden om gezamenlijk een motie te maken waarbij je onze handtekening hebt, en we dat welwillend op de tafel van de minister neerleggen", zegt Van Vroonhoven. Alleen wilde de PVV-leider daar niets van weten. "Dat was allemaal onbespreekbaar."
Van Vroonhoven gaat eerst de fractie en daarna de NSC-bewindslieden bijpraten. "Hoe haalt hij het in zijn hoofd?", blijft nu vooral bij Van Vroonhoven hangen.
Drukte in het gebouw van de Tweede Kamer, waar politici en pers elkaar opzoeken. Met hier op de voorgrond Van Vroonhoven. Achter haar geeft Bontenbal een verklaring aan de pers.
SGP vindt dat coalitie 'niet heeft geleverd'
De coalitie heeft niet geleverd op belangrijke onderwerpen, vindt Chris Stoffer. Wat de SGP-voorman betreft was het signaal van de kiezers anderhalf jaar geleden helder: "Voor strenger asielbeleid, voor woon- en stikstofruimte. Op geen van deze thema's hebben PVV, VVD, NSC en BBB weten te leveren."
De voorman van de conservatief-christelijke partij noemt het "onverantwoord dat de coalitie zoveel tijd verloren heeft laten gaan", terwijl er problemen moeten worden opgelost. "Terwijl de grote problemen met migratie en integratie niet zijn opgelost. Terwijl mensen zich dagelijks zorgen maken over hun woonlasten. En terwijl het perspectief voor boeren en vissers steeds maar uitblijft."
Stel dat de coalitiepartijen inderdaad de stekker uit het kabinet trekken, dan wordt premier Dick Schoof een van de kortst zittende premiers in de recente parlementaire geschiedenis. Schoof gaf al vaker aan dat een kabinet-Schoof II niet zijn ambitie was.
Yesilgöz noemt weglopen van Wilders 'schaamteloos'
VVD-leider Yesilgöz kan er met haar hoofd niet bij dat Wilders uitgerekend vanwege het onderwerp asiel vertrekt uit de coalitie. "Dat je wegloopt omdat je niet durft. Ik vind dat je kiezersmandaat niet waard."
PVV, VVD, NSC en BBB zijn het namelijk eens dat er strenge asielmaatregelen moeten komen. Dat staat ook in het door hen opgestelde hoofdlijnenakkoord. Waar de partijen meer moeite mee hebben, is bijvoorbeeld de hogere uitgaven aan defensie of de door Wilders gemunte 'boodschappenbonus' die er misschien helemaal niet komt.
De suggestie dat Wilders daarom het kabinet nu laat vallen, vindt Yesilgöz bizar. "Hoe zwak zou dat zijn?" Ze noemt de actie van de PVV-leider "schaamteloos".
ChristenUnie spreekt van 'afgang'
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker noemt de gebeurtenissen rondom PVV "een afgang". Bikker schrijft op X dat Wilders meer verantwoordelijkheid had moeten nemen.
De CU-fractievoorzitter wil dat er dinsdag nog een debat komt met premier Dick Schoof over hoe het nu verdergaat. Ze ziet nieuwe verkiezingen niet als enige optie. "Ook een rompkabinet met nieuwe meerderheden kan nog steeds ons land vertegenwoordigen. Geen paniek, maar standvastigheid."
SP: 'Nederland is bevrijd van politieke gijzeling'
Oppositiepartijen zijn al volop aan het reageren op een mogelijke kabinetsval. Als het kabinet er inderdaad de stekker uit trekt, dan komen er waarschijnlijk nieuwe verkiezingen in november. Daarom geven zij al volop aan wat er volgens hén moet gebeuren met het land.
"Nederland is bevrijd van een politieke gijzeling", deelt SP-leider Jimmy Dijk bijvoorbeeld op X. "Van rechtse ruziepartijen die niks voor elkaar krijgen. Behalve bezuinigingen op zorg, onderwijs en ouderen. Asociaal. De SP zet de toekomst van ons land wel op één. Voor onze jongeren en een sterke economie."
Tien bewindslieden namens PVV in kabinet
PVV had tien bewindslieden in het kabinet-Schoof, onder wie asielminister Marjolein Faber, minister van Volksgezondheid en vicepremier Fleur Agema en staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Ingrid Coenradie. Zij zullen zich dus terugtrekken uit het kabinet. Het is nog de vraag of het kabinet verdergaat.
CDA'er Bontenbal: 'Onverantwoord en roekeloos'
De eerste reacties vanuit de oppositie druppelen binnen. CDA-leider Henri Bontenbal noemt het "onverantwoord en roekeloos dat in deze tijd van internationale onveiligheid en onzekerheid partijen het eigenbelang belangrijker vinden dan de toekomst van Nederland".
Volt-leider Laurens Dassen ziet de val van het "kibbelkabinet" als een kans op iets nieuws, schrijft hij op het sociale medium BlueSky.
Wilders houdt het bij een korte verklaring
Wilders is uit zijn kamer gekomen voor een verklaring. "De PVV heeft beloofd het strengste asielbeleid ooit te voeren", zegt hij. Daarvoor heeft hij plannen voorgesteld en handtekeningen van zijn coalitiegenoten gevraagd. "Ik kon niets anders doen dan onszelf terugtrekken uit het kabinet." Dat betekent dat ook de PVV-bewindslieden uit het kabinet stappen.
Ruimte voor vragen van journalisten gaf de PVV-voorman niet. Hij draaide zich na zijn verklaring om en trok de deur van het beveiligde gedeelte van het Tweede Kamergebouw resoluut achter zich dicht.
Hoe nu verder?
Het kabinet is nog niet officieel gevallen. De coalitieleiders gaan nu in beraad over wat er moet gebeuren. Later vandaag gaan de bewindspersonen zelf in overleg. Maar zonder de steun van PVV, met 37 zetels de grootste partij, wordt het wel erg lastig voor het kabinet. De kans is dan ook groot dat het kabinet gaat vallen.
Wilders heeft zelf, behalve een kort bericht op X, nog geen verklaring gegeven.
VVD, NSC en BBB woedend om besluit Wilders
Uit de toelichting van de VVD, NSC en BBB blijkt vooral woede en ongeloof over het besluit van Wilders. "Dit is echt onbegrijpelijk", zegt Van Vroonhoven. "Hij gooit de kans op een rechts beleid weg. Dit is superonverantwoord", vindt Yesilgöz. Soortgelijke woorden komen ook van Van der Plas, die spreekt van een "roekeloze kamikazeactie".
De teleurgestelde coalitiegenoten van Wilders staan de pers nu te woord. Of het kabinet een doorstart kan maken, wordt nu besproken. Het vertrek van Wilders betekent wel dat er geen meerderheid meer is voor het huidige kabinet.
Wilders maakte zijn besluit ook vrijwel meteen bekend via X.
Wilders stapt uit coalitie
Het was een kort overleg: Wilders heeft al laten weten dat de PVV uit de coalitie stapt.
Overleg begonnen, onduidelijk hoelang het gaat duren
Alle coalitieleiders zijn nu binnen en het overleg is begonnen. Het is onduidelijk hoelang dit gaat duren. Gisteren waren de partijleiders na een uur uitgepraat.
VVD, NSC en BBB kwamen vandaag eigenlijk met dezelfde boodschap aan als gisteren: we gaan niet zomaar tekenen, lever je plannen maar via de gebruikelijke weg in en dán kijken we ernaar. Het kabinet laten vallen op asiel zouden ze erg zonde vinden.
Of dat ertoe gaat leiden dat de coalitie er toch uit komt vandaag, moet nog blijken.
Yesilgöz: 'Premier heeft vanochtend een beroep ons gedaan'
Wat VVD'er Dilan Yesilgöz betreft waren de partijen er gisteren al uit. Het is Wilders die het op dit moment ingewikkeld maakt, vindt ze. "Je gaat het niet op iets waar we het met elkaar over eens zijn (dat er maatregelen genomen moeten worden op het gebied van asiel, red.) de boel laten klappen." Wilders heeft al de politieke toezegging gekregen van zijn coalitiegenoten, hoewel dat niet op de manier is zoals hij het voor zich zag.
Volgens Yesilgöz heeft premier Dick Schoof een beroep gedaan op de vier leiders om de coalitie niet te laten vallen. Hij zou alle vier apart hebben gesproken en volgens Yesilgöz hebben benadrukt dat er nog een grote taak ligt voor zijn kabinet.
Van Vroonhoven heeft wel 'klein sprankje hoop'
"We gaan er een nachtje over slapen", klonk het gisteren. Bij aankomst zegt NSC-leider Nicolien van Vroonhoven dan ook dat ze benieuwd is "hoe Wilders heeft geslapen vannacht". Zij heeft nog wel een klein sprankje hoop, maar het lijkt er niet op dat ze gaat tekenen voor de plannen van Wilders. "Een handtekening vooraf, zo werkt het niet in een democratie."
Van der Plas is 'niet optimistisch'
BBB'er Caroline van der Plas komt net aan en zegt tegen de aanwezige pers dat ze "niet optimistisch" is. "Ik heb gisteren ook gezien hoe Geert bij jullie was." Ze benadrukt opnieuw dat Wilders wat haar betreft vooral "met zijn eigen minister moet praten". "Het lijkt erop dat hij de stekker eruit wil trekken. Ik vind dat roekeloos en onverantwoord."
Wilders is zojuist aangekomen bij het wekelijkse coalitieoverleg.
Coalitie hangt aan zijden draadje
Wilders heeft al aangegeven dat het wat de PVV betreft klaar is als zijn coalitiegenoten niet instemmen met een meerderheid van zijn asielwensen. Toch wilde hij gisteren nog niet vooruitlopen op een eventuele kabinetsval. VVD, NSC en BBB noemden het gisteren voorafgaand aan het overleg in ieder geval "onverstandig" om een kabinet te laten vallen op dit onderwerp. Momenteel spelen er ook veel andere grote zaken in Den Haag, waar over een paar weken de NAVO-top gehouden wordt.
Eén ding is Wilders al gelukt: het op de politieke agenda zetten van migratie, het belangrijkste onderwerp voor zijn partij.
Het overleg begint om 9.00 uur in de kamer van Wilders. De coalitieleiders komen normaal gesproken al elke dinsdagochtend samen. Dat wekelijkse overleg komt nu extra goed uit.
Waarom is nu een crisissfeer ontstaan?
In eerste instantie reageerden VVD, NSC en BBB nonchalant op de eisen van Wilders. Hij had al vaker gedreigd met een kabinetsval, maar dat gebeurde steeds niet. Ze gaven wel aan bereid te zijn te praten met Wilders, hoewel ze het geen onderhandelingen wilden noemen.
Dat gesprek vond gisteren plaats en verliep absoluut niet naar Wilders' zin. VVD, NSC en BBB kwamen na een uur vrij eensgezind naar buiten: als Wilders extra maatregelen wil, dan moet hij ze zelf maar uitwerken en indienen. Wilders wilde het liefst meteen een handtekening van zijn coalitiegenoten, maar het ziet er volgens de PVV'er niet naar uit dat dat gaat gebeuren. "Dan hebben we wel een serieus probleem. Het ziet er niet goed uit."