schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Wie schrijft over het mbo, moet de repeatknop bij de hand houden. Jaarlijks rinkelen ritueel dezelfde alarmbellen. Dit voorjaar stelde de Onderwijsinspectie in De Staat van het Onderwijs vast dat veel mbo’ers de opleiding verlaten met een te laag taalniveau. In april 2024 lazen we precies hetzelfde nieuws: veel mbo-studenten behalen niet het vereiste taalniveau. En hé, in 2023 concludeerde de inspectie hetzelfde; ook toen somberde ze over duizenden mbo’ers die het onderwijs ongeletterd verlaten.
Een ander hardnekkig probleem in het mbo is de kansenongelijkheid. Studenten met een migratieachtergrond worden vaker gediscrimineerd, bijvoorbeeld bij stages; studenten van lager opgeleide ouders stromen minder vaak door naar hogere onderwijsniveaus dan anderen.
Afgelopen week tikte de Algemene Rekenkamer onderwijsminister Eppo Bruins op de vingers: hij laat kansen liggen in het mbo en geeft te weinig ‘sturing’. De Rekenkamer kan niet zien welke resultaten zijn beleid heeft en bij welke studenten. Zo valt ook niet te beoordelen of de 3,8 miljard euro extra geld voor de periode 2023-2027 – waarvan 1 miljard voor gelijke kansen – welbesteed zijn. Goh, in februari 2024 concludeerde de Rekenkamer precies hetzelfde. Ook de vorige minister, Robbert Dijkgraaf, die het mbo luidkeels promootte zonder het te verbeteren, gaf geen sturing. Intussen blijft de nieuwe minister extra geld werpen in de bodemloze put van de lumpsum die scholen krijgen – zonder controle is dat weggegooid gemeenschapsgeld.
Kansenongelijkheid en een laag taalniveau hangen samen. Je kunt burgerschap onderwijzen tot je erbij neervalt, maar zonder voldoende taalbeheersing kan niemand functioneren in de maatschappij, ook digitaal niet. Wie het nieuws, formulieren of handleidingen niet begrijpt doet niet mee en grijpt overal naast. Volgens de Onderwijsinspectie beheerst een derde van de studenten met een diploma mbo-2 het Nederlands niet op niveau 2F, het absolute basisniveau. Zo zal de groep laaggeletterden in Nederland, nu 2,5 miljoen, verder groeien. Dat is beschamend: het onderwijs moet iedere leerling leren lezen en schrijven, en dat kan ook.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Minister Bruins zette een ‘expertgroep’ aan het werk om het taalonderwijs en de taaleisen in het mbo te verbeteren. Verrassend: de experts adviseren om het centrale examen af te schaffen, en ook maar meteen generieke referentieniveaus als 2F en 3F. Elke studierichting zou eigen taaleisen moeten hanteren, toegespitst op ‘functionele situaties’ in de beroepspraktijk. Scholen mogen zelf hun studenten examineren. Zo zijn we weer terug bij de situatie van vóór 2013, toen landelijke examens ontbraken (en voor 2010 waren er geen referentieniveaus).
Niet dat die centrale examens veel geholpen hebben. Ze leidden niet tot verbetering van het taalniveau. Wel tot teaching to the test, met bijbehorende saaie lesmethoden en dorre teksten, die de studenten niet verleiden tot lezen. Maar dat wil niet zeggen dat het omgekeerde – algemene taaleisen loslaten en eigen vlees keuren – wel tot verbetering zal leiden.
Het getuigt van een denigrerend mensbeeld, als je denkt dat voor mbo’ers ‘functioneel’ taalonderwijs goed genoeg is. Dat vergroot de kansenongelijkheid. Mbo’ers zijn meer dan mensen die ‘met hun handen werken’, ze voeden kinderen op, functioneren in een gemeenschap, volgen de politiek, stemmen, doen aan sport en cultuur, bezoeken voorstellingen en denken na over de wereld.
Is er geen taalonderwijs mogelijk dat mensen voldoende vaardigheid meegeeft om te functioneren in hun beroep én in de samenleving? Dat levendig, enthousiasmerend en aantrekkelijk is, maar ook bijhoudt en toetst wat studenten ervan leren? Onderwijs dat mensen niet wegzet als kansloze gevallen van wie we maar niet zoveel moeten eisen? Ik denk van wel, maar ik zou er graag eens wat experts over horen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant