Nederland moet de transformatie naar grotere Europese zelfredzaamheid actief ondersteunen en de Europese pijler binnen de Navo zoveel mogelijk versterken. Dat zegt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) aan de vooravond van de Navotop in een ‘briefadvies’ aan de regering.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De adviesraad sluit aan op uitspraken van functionarissen van de regering-Trump, die oproepen tot een gelijkwaardige relatie binnen de Navo. Ze bepleiten dat de Europese bondgenoten geleidelijk de conventionele taken van de collectieve zelfverdediging in Europa overnemen.
Die transformatie naar grotere zelfredzaamheid en ‘versnelde’ europeanisering van de Navo moet wat de adviesraad betreft rusten op drie pijlers.
De eerste is de oprichting van een Europese veiligheidsraad (waar de AIV eerder een lans voor brak), die de Europese eenheid in deze periode moet waarborgen en die ‘flexibel en snel kan opereren’. Kleine en middelgrote landen als Nederland zouden soms ook in die raad zitten, bijvoorbeeld middels een roulerend lidmaatschap.
De AIV is positief over hoe zich de afgelopen maanden spontaan al een de facto veiligheidsraad heeft ontwikkeld, op initiatief van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Maar deze coalitie van bereidwillige landen verschilt wel enigszins van een veiligheidsraad, omdat ze nog flexibeler is en bovendien georganiseerd rond Europese landen die actief betrokken zijn bij de defensie van Oekraïne, zoals Nederland.
De tweede pijler van meer Europese zelfredzaamheid is een verzwaring van het Europese gewicht binnen de Navo-(commando)structuur. ‘Om van een door de wereldmacht VS-geleide Europese veiligheid naar een Europees commando te gaan, is geen sinecure’, stelt de AIV. Daarom pleit de raad voor de europeanisering van de Navo. ‘Dat is geen EU-commandostructuur, maar geeft een grotere rol aan Europese landen, onder andere door de plaatsvervangende Saceur’.
De Saceur is de hoogste militaire Navo-commandant in Europa: steevast een Amerikaan. ‘Het bestaande Navo-commandocentrum, en de Noord-Atlantische Raad als besluitvormend orgaan, is in staat de Europese krijgsmachten te verbinden in een leidende en besluitvaardige rol ter verdediging van het Europese continent’, meent de AIV. Als de VS niet betrokken willen zijn, kan de rol van Navo-commandant worden vervuld door een van Europa’s grote landen, of een Europese plaatsvervangend militair leider.
De AIV bepleit de overgang naar een grotere Europese rol in de collectieve zelfverdediging ‘geleidelijk en in zo nauw mogelijke samenspraak met bondgenoten’ te laten gebeuren. Daarom zou de rol van Navo-commandant in Amerikaanse handen moeten blijven, ook omdat die tevens de hoogste in rang is van alle Amerikaanse militairen in Europa.
De derde pijler is de snelle opbouw van Europese militaire capaciteiten. Hierbij kan het defensieplanningsproces binnen de Navo van pas komen, schrijft de adviesraad. Daarin is sinds 2019 een richtlijn opgenomen dat de Navo in haar capaciteitsdoelen niet voor meer dan 50 procent afhankelijk mag zijn van één enkele bondgenoot (de VS).
Liefst op de top in Den Haag, al moet er een politieke richtlijn komen waarin deze zogeheten ‘burden shifting’ (waarbij de lasten meer door Europa gedragen worden) wordt versneld.
Dat de VS zich momenteel ‘distantiëren’ van hun traditionele bondgenoten betekent volgens de AIV niet dat vanuit Europa de band met de VS ‘doorgeknipt’ zou moeten worden. Het is een Europees belang te streven naar een ‘zakelijke trans-Atlantische band’.
‘De VS blijven immers het militair machtigste land van de wereld’ en ‘bovendien is Europa op korte termijn van specifieke Amerikaanse militaire bijdragen afhankelijk’. Wel moet er rekening mee worden gehouden dat de VS hun steun aan Europa ‘abrupt’ beëindigen. Om zich daarop voor te bereiden moeten de Europese bondgenoten met Canada een ‘stresstest’ uitvoeren, gebaseerd op de bekende tekortkomingen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant