Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Een stipje dat van de atlas verdwijnt zodra je uitzoomt, ineens frontlinie van verzet: Wapserveen. Dorp van achthonderd Drentenaren, rietgedekte hoeves omzoomd door de Wapserveensche Aa en rechte blokken groen. Gifgroen, want boerderijen werden woonvilla’s en koeien, aardappelen, rogge en tarwe werden lelies.
Een hectare zomertarwe wordt volgens de Rekenkamer bespoten met 1 kilo ‘werkzame stof’. Een hectare lelies met 114 kilo. Nu hebben kinderen er leukemie, jonge mensen ALS en parkinson, en zet het rustieke Wapserveen zichzelf op de landelijke kaart.
Of beter: dat doet dokter Evelien. De huisarts klopte aan bij de gemeente, sprak tot de Provinciale Staten en stuurde een door vierhonderd huisartsen ondertekende brief naar de Tweede Kamer. Als gevolg hiervan was het gemeentehuis van Westerveld (waar Wapserveen bij hoort) vorige week het toneel van demonstraties. Burgers tegenover boeren op trekkers.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De boeren voelen zich ‘gebasht’. Volgens hen worden er onwaarheden verkondigd. Een LTO-woordvoerder zei namens de leliekwekers dat ze alleen middelen gebruiken die zijn toegestaan door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). ‘Hoogopgeleide wetenschappers, die elk middel kritisch beoordelen voordat ze het toelaten.’
Maar voor het instituut met het geruststellende ‘bescherming’ in zijn naam, blijkt de veiligheid van mensen, dieren, water en bodem – van zeg maar, het leven – geen prioriteit. Onderzoeksprogramma Zembla toonde vorig jaar aan dat het Ctgb al decennia een verkeerde methode gebruikt om te beoordelen of glyfosaat meer kans geeft op kanker. (Over verhoogd risico op ALS en parkinson hebben we het dan nog niet.)
Foutje, bedankt, zegt Monsanto, producent van RoundUp en een van de grootste bedrijven in bestrijdingsmiddelen, overgenomen door het nog grótere Bayer, dat daarmee niet alleen de markt, maar ook aan de staat gerelateerde instituten lijkt te dicteren. De rekenfout komt erop neer dat je bij de methode van het Ctgb twee keer zoveel tumoren nodig hebt voordat je ‘kanker’ mag zeggen. En dat over een stof waarvan de Wereldgezondheidsorganisatie al in 2015 zei: waarschijnlijk kankerverwekkend.
De beoordeling van glyfosaat door het Ctgb woog ook internationaal zwaar. Voor de Europese Unie was het Ctgb een van de instituten die de wetenschappelijke beoordeling van glyfosaat verzorgde; de uitkomst had grote invloed op het besluit om het meest gebruikte gif voor opnieuw tien jaar goed te keuren voor de Europese markt. Net als nu in Wapserveen hadden toen artsen, neurologen opgeroepen om het middel te verbieden. Glyfosaat gaf volgens hen verhoogde kans op neurodegeneratieve ziektes als ALS en parkinson, in Frankrijk een erkende boerenberoepsziekte.
Begin mei erkende het Ctgb dan eindelijk: had beter gekund. Voortaan zullen ze anders testen. Dat is mooi. Maar ondanks die schuldbekentenis weigert het Ctgb glyfosaat opnieuw te beoordelen. Het instituut: ‘Nieuwe beoordeling is niet aan de orde.’
Wat wel aan de orde is, staat in een voetnoot: de ‘economische schade vanwege het niet kunnen gebruiken van zo’n stof’. We zien een instantie die zich bij de beoordeling van stoffen baseert op gegevens aangedragen door de producenten zelf. Een Ctgb-agenda die volstaat van ontmoetingen met CropLife, Agrodis en LTO.
En dus staan tussen ons en de chemische regen geen instituten, geen overheid met als belangrijkste taak het beschermen van de burger. Volgens Hobbes, Locke en Rousseau, de kerkvaders van de moderne politieke staat, is dat de basis van het sociaal contract van de staat en de belastingbetaler. Tussen ons en de chemische regen staan wanhopige bewoners die leven met ramen en deuren dicht, onderzoeksjournalisten met doorploegde jaarverslagen, naakte activisten overgoten met rode verf, en toegewijde artsen als dokter Evelien.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.