In een dikke week tijd heeft Geert Wilders het kabinet-Schoof naar de rand van de afgrond geduwd. Het coalitieoverleg moet vandaag duidelijk maken of de PVV-leider zijn confrontatiekoers doorzet of toch nog ruimte ziet voor een ontsnapping.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
De PVV-Kamerleden die maandagavond de Tweede Kamer verlaten, hebben al afscheid genomen van het kabinet-Schoof. De kabinetsval komt eraan, zegt een van hen. ‘Dat is wel duidelijk, toch?’
Hun grote voorman heeft een uur eerder al aan de uitgerukte pers laten weten dat het er ‘niet goed uitziet’. Het gesprek met zijn coalitiepartners over een aanvullend asielpakket is op niets uitgelopen. Na een klein uur stonden Dilan Yesilgöz (VVD), Nicoline van Vroonhoven (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) alweer buiten.
Alles over politiek vindt u hier.
Vvoor het eerst in deze kabinetsperiode vormen VVD, NSC en BBB een gemeenschappelijk front tegenover Wilders. De partijleiders lopen over van begrip voor de wensen van de PVV-voorman om de asielinstroom verder in te perken, maar laat hem dan met uitgewerkte voorstellen komen, zo luidt de eensgezinde reactie. Ze zullen er welwillend naar kijken. Ze willen tenslotte allemaal iets doen aan asielmigratie.
Dat een groot deel van Wilders’ voorstellen onhaalbaar en onuitvoerbaar is, laten de drie coalitiepartners onvermeld. Ze gunnen de PVV-leider geen inhoudelijk gevecht, ook omdat ze vrezen dat hij zich dan weer kan presenteren als de eenzame strijder die van alle kanten wordt tegengewerkt.
Wilders komt een uur later naar buiten om zijn ongenoegen te uiten over de houding van de andere partijleiders, hoe welwillend die zich dan ook voordoen. Wilders heeft geen zin om plannen uit te werken en straks dan weer op weerstand te stuiten in de Tweede Kamer.
Hij wil nú handtekeningen onder minstens de helft van zijn voorstellen, waaronder het tegenhouden van asielzoekers bij de grens, het terugsturen van alle Syriërs, een bouwstop van azc’s en het op straat zetten van alleenstaande statushouders als ze langer dan 14 weken in azc’s zitten. Als dat morgen niet gebeurt, kan het wel eens verkeerd aflopen, al wil Wilders naar eigen zeggen ‘niet op de zaken vooruit lopen’.
Bij de coalitiepartners daalt dan ook langzaam het besef in: een kabinetsval komt steeds dichterbij. Bij de VVD groeit de overtuiging dat Wilders een verhaal aan het construeren is om een aftocht uit het kabinet te verantwoorden. De enige hoop die de liberalen nog hebben om een crisis af te wenden, is dat Wilders tot inkeer komt. De PVV-leider toont zich de afgelopen dagen wel vaker wispelturig, zo valt te horen. Het ene moment zegt hij dat er geen sprake is van een dictaat, daarna komt hij toch weer met harde eisen. Eerst wilde hij het hoofdlijnenakkoord openbreken, daarna nam hij dat weer terug. Misschien dat Wilders na ‘een nachtje slapen’ toch weer terugschrikt voor een kabinetscrisis, zo hoopt een enkele VVD’er.
Bij NSC is de stemming maandagavond nog somberder. Zeker is dat partijleider Van Vroonhoven dinsdag nergens voor gaat tekenen. Als Wilders dat blijft eisen, is het einde van het kabinet een feit.
Voor NSC en en ook BBB dreigt dan een politiek drama. NSC heeft geen partijleider en verloor veel geloofwaardigheid door tegen heug en meug in met de PVV in zee te gaan afgelopen zomer. Nieuwe verkiezingen zouden wel eens fataal kunnen zijn. BBB heeft nog weinig voor elkaar gekregen voor de eigen achterban en moet eveneens vrezen voor een electorale afstraffing.
De VVD heeft op het eerste oog het minste te vrezen, omdat de partij er relatief goed voorstaat in de peilingen. Toch zullen er heel wat vragende blikken richting partijleider Dilan Yesilgöz gaan als het kabinet-Schoof nog geen jaar na het aantreden in vlammen opgaat. Zij was het die de Rutte-doctrine doorbrak door weer open te staan voor een samenwerking met Wilders, iets wat de VVD daarvoor nog uitsloot. Voor Yesilgöz wordt het steeds moeilijker om dat als een goede beslissing te verdedigen.
De PVV-leider zelf lijkt zijn campagneverhaal inmiddels al klaar te hebben. Zijn tienpuntenplan voor extra asielmaatregelen kan als verkiezingsprogramma dienen en hij kan zijn kiezers voorhouden dat hij dit keer echt premier wil worden.
Toch zal een kabinetsval ook voor Wilders een enorm waagstuk zijn. De animo om nog met hem samen te werken zal tot onder het nulpunt zakken. Zijn partij dreigt opnieuw in een politiek isolement te raken en het zal Wilders na deze kabinetsperiode ook moeite kosten om kiezers ervan te overtuigen dat hij de juiste mensen in huis heeft om al zijn grote beloftes voor elkaar te krijgen.
Tegelijkertijd zal een kabinetsval Wilders van veel problemen verlossen. Zijn fractie zit vol met mensen die hun werk niet aankunnen en er zelf nooit rekening mee hielden dat ze ooit in de Tweede Kamer zouden komen. Binnen de fractietop rommelt het en ook de verhoudingen met enkele PVV-bewindspersonen zijn stroef. Inhoudelijk staan er voor de PVV nog tal van onaantrekkelijke dossiers op stapel, zoals extra investeringen in Defensie en de problemen rond de huurbevriezing.
Het coalitieoverleg dinsdagochtend moet duidelijk maken of Geert Wilders kiest voor een bestuurlijke aftocht of op de valreep toch nog heil ziet in het kabinet-Schoof.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant