Tijdens extreme hitte overlijden de laatste jaren veel minder mensen dan een kwart eeuw geleden. Dat kan betekenen dat het Nationaal Hitteplan, dat in 2010 voor het eerst in werking trad, levens redt. Maar het kan ook dat mensen beter snappen dat extreem hete dagen gevaarlijk kunnen zijn.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De daling van de sterftepieken op extreem hete zomerdagen was immers al voorzichtig ingezet vóórdat het Nationaal Hitteplan voor het eerst van kracht werd. ‘Het is heel lastig het effect van het hitteplan precies in kaart te brengen. Het grote plaatje is dat het geheel van alle maatregelen die we tegenwoordig bij extreme hitte nemen gewoon werkt’, zegt Werner Hagens, coördinator van het Nationaal Hitteplan namens het RIVM. Ook hebben meer mensen een airco.
Vijf jaar geleden becijferde de Volkskrant al losjes dat alle aandacht voor warmtemaatregelen honderden vroegtijdige overlijdens moeten hebben voorkomen. Een diepgravende analyse, door het RIVM, bevestigt dat beeld nu. De eerste tien jaar na 2000 overleden er zo’n 7.000 mensen op de allerheetste dagen van het jaar. In de tien jaar na 2010 waren dat er ‘slechts’ 4.300 – terwijl er toch meer extreem hete dagen waren.
Het extra risico om tijdens een extreem hete dag te overlijden is grofweg gehalveerd, blijkt uit de grafieken die het RIVM opstelde. Bij vrouwen, ouderen en bewoners van relatief arme wijken ging het verhoogde risico zelfs van rond de 25 procent naar minder dan 10 procent.
Dat betekent overigens óók dat er nog steeds sprake is van verhoogde sterfte bij extreme zomerhitte, benadrukt Hagens. Zo ligt de dag met de grootste zomerse oversterftepiek die de rekenmeesters aantroffen al in het ‘hitteplantijdperk’. Op 26 juli 2019 overleden 550 mensen, terwijl dat er normaal zo tussen de 350 en 400 zijn. ‘Dit was de dag ná de dag waarop de temperatuur in ons land voor het eerst boven de 40 graden kwam’, zegt Hagens.
De afgelopen vijftien jaar werd het Nationaal Hitteplan zeventien keer in stelling gebracht. Bij zo’n activering letten hulpverleners, zorginstellingen en plaatselijke overheden extra op kwetsbare inwoners, met zaken als extra huisbezoeken, meer aandacht voor voldoende drinken, voetbaden en andere vormen van verkoeling. Uit het Volkskrant-onderzoek bleek destijds dat ouderen tijdens een hittegolf tegenwoordig zelfs iets mínder risico op overlijden hebben dan in zomerperiodes zonder hittegolf.
Voor hun analyse keken de RIVM-onderzoekers naar hete dagen van 29 graden of warmer, en naar typische ‘hitteplandagen’: periodes van tenminste vier dagen op rij met een temperatuur van 27 graden of hoger. Begon het risico op meetbare extra hittesterfte kort na de eeuwwisseling al vanaf zo’n 25 graden toe te nemen, tegenwoordig gebeurt dat pas vanaf een graad of 30, valt uit de berekeningen af te leiden.
De gevaren van hittegolven kwamen kort na de eeuwwisseling opeens in de belangstelling toen vooral de zomers van 2003 en 2006 talloze kwetsbare ouderen het leven bleken te hebben gekost. In 2003 alleen al stierven er verspreid door West-Europa zo’n 70 duizend mensen vroegtijdig, van wie zo’n 1.500 in ons land. In 2006 overleden ongeveer duizend Nederlanders extra.
Het is geen toeval dat het RIVM zijn onderzoek deze week uitbrengt. Maandag was ’s lands eerste ‘Heat Action Day’, een bewustwordingsdag over hitte, met informatiebijeenkomsten voor plaatselijke overheden en andere betrokkenen. ‘Er ligt weer een zomer voor ons’, zegt Hagens. ‘Dit is wel het moment om met voorbereidingen voor eventuele hitteperiodes te starten.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant