Op aandringen van Geert Wilders praat de coalitie maandag over zijn vorige week met bombarie gepresenteerde asielwensen. Op de achtergrond spelen ook nog twee andere hoofdpijndossiers die het kabinet-Schoof opnieuw in zwaar weer kunnen brengen.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
PVV-leider Geert Wilders heeft dan toch zijn zin. Maandagmiddag komen de coalitieleiders Dilan Yesilgöz (VVD), Nicolien van Vroonhoven (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) met frisse tegenzin bij hem op bezoek om te overleggen over zijn nieuwe wensen rondom het asielbeleid.
Op een rechtsradicaal congres vrijdag in Boedapest voerde Wilders de druk verder op: ‘Mijn partij wil meer en we willen het nu!’ Zondag slingerde de PVV-leider weer een aantal X-berichten de wereld in om te benadrukken dat kiezers massaal achter zijn nieuwe asieleisen staan. ‘Laat ik glashelder zijn: als het merendeel van onze voorstellen niet wordt overgenomen, stapt de PVV uit deze coalitie.’
Alles over politiek vindt u hier.
Zijn coalitiepartners VVD, NSC en BBB doen er ondertussen alles aan om het vuur niet verder op te poken. Er kan best overlegd worden, zo klonk het ook dit weekend, maar als Wilders iets wil bereiken, moet hij met uitgewerkte voorstellen komen en ze in de Tweede Kamer presenteren. ‘Je kunt ook je eigen minister bellen’, merkte VVD-leider Dilan Yesilgöz eerder al op, verwijzend naar PVV-minister van Asiel Marjolein Faber.
De quasi-laconieke houding kan niet verhullen dat er binnen de coalitie volop zorgen zijn over de ware motieven van Wilders. Afgelopen oktober is er nog uitvoerig onderhandeld over het asielbeleid toen de door de PVV gewenste noodwetgeving onhaalbaar bleek; nu wil Wilders toch weer heronderhandelen. Ook bij Kamerleden van regeringsfracties roept dat de vraag op of de PVV’er op zoek is naar een casus belli om het kabinet te laten vallen.
Onduidelijk is of de PVV-leider zelf die vraag al kan beantwoorden. Wilders wordt in zijn eigen omgeving geprezen als politiek strateeg, maar de laatste keer dat hij als gedoogpartner onderdeel was van een regering bleek daar weinig van. Fractiegenoten zagen hem in 2012 tijdens het kabinet Rutte I wekenlang twijfelen of hij moest instemmen met aanvullende bezuinigingen of niet. Hij liep weg bij de onderhandelingen, kwam toch weer terug en trok vervolgens alsnog de stekker eruit – tot verbazing van andere PVV’ers.
De breuk kwam zo abrupt dat Wilders amper leek nagedacht te hebben over een goede motivering. Hij wees uiteindelijk op de slechte koopkracht voor AOW’ers die voor hem onacceptabel zou zijn. Het kon een afstraffing bij de volgende verkiezingen niet voorkomen.
Ook dit keer lijkt alleen de tactiek voor de korte termijn helder. Het ingelaste ‘crisisoverleg’ van maandag zal de aandacht afleiden van het Raad van State-advies dat op dezelfde dag naar buiten komt over de door Wilders zo gewenste huurbevriezing. De strekking is al uitgelekt: het wetsvoorstel rammelt aan alle kanten.
Zo dreigt de komende weken wederom een paradepaardje van de PVV te sneuvelen. De verlaging van de btw op boodschappen ging eerder al niet door; nu moet de als ‘boodschappenbonus’ verkochte huurbevriezing een vergelijkbaar lot vrezen.
Op de achtergrond speelt nog een tweede, voor de PVV weinig aantrekkelijk dossier: de nieuwe Navo-norm die de komende drie weken moet worden afgesproken. Van alle coalitiepartijen is de PVV het minst enthousiast over de miljarden extra die Nederland in Defensie moet gaan investeren. Tegelijkertijd kan Wilders er weinig invloed op uitoefenen.
Premier Dick Schoof liet vrijdag doorschemeren dat er een subtiel spel gaande is tussen de lidstaten om tot overeenstemming te komen over de nieuwe norm, die hoe dan ook hoger zal liggen dan de huidige 2 procent van het bruto nationaal product. ‘Het is een beetje wait and see van alle lidstaten’, aldus Schoof. ‘Eenheid van de Navo is uiteindelijk het allerbelangrijkste, dat is het allerbelangrijkste wapen dat we hebben.’
De nauwelijks verhulde boodschap: als er eenmaal internationaal consensus is over de Navo-norm kan Nederland amper nog nee zeggen. De VVD zal dat ook niet accepteren. VVD-leider Dilan Yesilgöz haalde zondag in het tv-programma Buitenhof al uit naar Wilders omdat hij in Boedapest ‘met Poetin-vriendjes zijn weekend vierde’.
De nieuwe Navo-norm en de langzaam verkruimelende boodschappenbonus zijn speelvelden waarop de PVV alleen maar te verliezen heeft. Door de discussie nu richting het asielbeleid te sturen, weet Wilders de aandacht te verschuiven naar een dossier waarop hij floreert.
Wilders zelf betaalt ook een prijs voor die manoeuvre. Het tienpuntenplan is met zoveel bombarie gepresenteerd tijdens de persconferentie in Nieuwspoort, dat zelfs de PVV-leider er moeite mee zal hebben om een terugtrekkende beweging te verkopen aan zijn achterban.
Tegelijkertijd kan aansturen op een kabinetscrisis uiterst risicovol zijn. Er zijn in de peilingen geen aanwijzingen dat een nóg rechtser kabinet in het verschiet ligt, eerder komt een coalitie met de door PVV’ers verafschuwde Frans Timmermans dichterbij. Lang niet alle rechtse kiezers zullen dat Wilders in dank afnemen. Bovendien zal het toch al geringe animo bij andere partijen om ooit nog met de PVV samen te werken nog verder slinken als hij binnen een jaar zijn eigen kabinet richting het ravijn duwt, terwijl de bestaande asielafspraken nog niet zijn aangenomen.
Weinig wijst erop dat de andere coalitiepartijen maandag al bereid zullen zijn om concessies te doen. Ze zullen bovenal willen peilen of Wilders nog op zoek is naar een politieke oplossing of toch vooral oog heeft voor de uitgang.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant