De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom heb ik altijd nog plek voor een toetje?
Genoeg gegeten! Dat signaal geven de hersenen na een maaltijd af, als een soort tankpistool dat afslaat wanneer de tank voldoende is gevuld. In het lichaam komt dat signaal op gang door een kettingreactie tussen stofjes wanneer we iets eten, vergelijkbaar met een rij vallende dominosteentjes. Je blijft eten totdat je geen honger meer hebt.
Maar er is iets vreemds aan de hand. Het idee van crème brûlée met een krokant gebrand karamellaagje, of een warme, smeuïge brownie met vanilleijs doet de volle buik vergeten. De gemene deler van deze toetjes: ze zitten bomvol suiker.
De helft van de Nederlanders kampt met overgewicht, wat vaak komt door een calorieoverschot. Genoeg reden voor onderzoekers om dit overeten onder de loep te nemen.
Zoals vaker begon het onderzoek met muizen. Die mochten in een soort all-you-can-eatrestaurant plaatsnemen, waar zij gedurende anderhalf uur naar hartenlust brokjes konden eten. Terwijl ze na deze smulpartij aan het uitbuiken waren, kregen ze van de onderzoekers een nieuwe gang voorgeschoteld: dezelfde brokjes óf een maaltijd met veel suiker.
Waar de knaagdieren het gezonde, voedzame korrelvoer nu links lieten liggen, viel de zoete traktatie wel in de smaak. De oorzaak blijkt het beloningssysteem, dat ervoor zorgt dat het beestje kan ‘genieten’ van een maaltijd. En juist wanneer de muis genoeg gegeten heeft, zorgt dit systeem blijkbaar ook voor een sterke drang naar suiker.
Hoe zit dit dan bij ons? De onderzoekers konden zien dat zoet voedsel bij mensen dezelfde hersengebieden activeert als bij de knaagdieren.
Bij het proeven, ruiken of alleen al zien van zoet eten wordt ons beloningssysteem actief. Dit is iets waar de voedingsindustrie al sinds de jaren zeventig op inspeelt, waarbij fabrikanten eten onweerstaanbaar maken door te spelen met de hoeveelheden zout, suiker en vet.
Valt er een rem te zetten op onze hunkering naar dit soort voedsel? Wetenschappers probeerden dat begin deze eeuw met een geneesmiddel voor obesitas- en diabetespatiënten. Door het beloningssysteem te blokkeren, hoopten ze de eetlust te verminderen.
Nadat patiënten het een jaar hadden gebruikt, bleek dat het middel een forse keerzijde heeft. Het beloningssysteem heeft ook effect op gevoelens van geluk of juist depressie, dus het is link daaraan te sleutelen. Na enkele gevallen van zelfdoding is het middel van de markt gehaald.
Wie kijkt naar de evolutie van de mens, kan de drang naar zoetigheid goed begrijpen. In tijden van voedselschaarste kon een flinke dosis natuurlijke suikers het verschil betekenen tussen leven en dood. Maar in een maatschappij vol schappen met fabriekssuikers, zoals in chocola en frisdrank, zorgt dat beloningsysteem er al snel voor dat we te veel binnenkrijgen, en dat we dus altijd nog ruimte vinden voor dat toetje.
Met dank aan Erica van den Akker, hoogleraar en kinderarts-endocrinoloog aan Erasmus MC.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant