Het grijs worden begint bij de meeste mensen tussen het 30ste en 50ste levensjaar – al gaat het bij de een harder dan bij de ander. Kun je, behalve je haren verven, hier iets tegen doen?
De Amerikaanse actrice Andie MacDowell (67) stopte tijdens de coronapandemie met het verven van haar haren. MacDowell en andere wereldsterren, onder wie Helen Mirren en Jamie Lee Curtis, zijn boegbeelden van een beweging van vrouwen die hun grijze lokken omarmen. Als verzet tegen het heersende schoonheidsideaal, of omdat ze niet meer afhankelijk willen zijn van het kleuren van hun haren met chemische kleurstoffen.
Toch blijft de wens om het verouderingsproces tegen te houden hardnekkig. Daarom is er naast de gigantische haarverfindustrie een nieuwe markt ontstaan: haarserums, vitamines en ‘anti-greyshampoos’, waarmee het proces van grijs worden ‘op natuurlijke wijze’ zou kunnen worden omgekeerd en je dus niet meer hoeft te verven. Zoals in een van de advertenties wordt beweerd: ‘De pigmentcellen in de haarzakjes zijn niet dood, ze slapen alleen maar. En met deze natuurlijke middeltjes maken we ze weer wakker.’ Onzin, of zit er iets in deze theorie?
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Om te begrijpen waarom haar grijs wordt en of hier iets tegen te doen is, is het belangrijk eerst te weten hoe haarkleuring in ons lichaam werkt. Raymond Noordam, universitair docent aan het LUMC en gespecialiseerd in verouderingsprocessen, legt uit: ‘Het haar krijgt zijn kleur door pigmentcellen – melanocyten – die zich in het haarzakje bevinden. Deze cellen produceren melanine, het pigment dat de natuurlijke haarkleur bepaalt: van zwart tot blond en rood. Naarmate we ouder worden, raken deze pigmentcellen uitgeput of verdwijnen ze volledig. Hoeveel melanocyten er nog actief zijn in een haarzakje, bepaalt hoeveel pigment een haar meekrijgt.’
Omdat elk haarzakje in zijn eigen tempo veroudert, verloopt het proces van vergrijzing geleidelijk. Noordam: ‘Daardoor ontstaan vaak eerst een paar grijze haren, waarna het aantal toeneemt. In het begin geeft dit een grijze gloed aan het kapsel, maar uiteindelijk verdwijnen de pigmentcellen helemaal en groeit het haar wit uit.’ Eenmaal uit het haarzakje gekomen, verandert een haar niet meer van kleur – op een lichte verkleuring door zonlicht na. ‘Volgens de legende werd Marie Antoinette grijs tijdens de nacht voor haar onthoofding. Dit is dus theoretisch onmogelijk, behalve als je gekleurde haren in één keer zouden uitvallen.’
Bij de meeste mensen begint het grijs worden tussen hun 30ste en 50ste levensjaar. ‘In sommige gevallen kunnen zelfs kinderen al grijze haren krijgen, maar meestal is er dan sprake van een onderliggend syndroom of een ernstig vitaminetekort’, zegt dermatoloog en specialist in haarpathologie Tristan van Dongen van het Spaarne Gasthuis. Wanneer het grijs worden begint en hoe snel het verloopt, verschilt per persoon en is grotendeels genetisch bepaald, zegt Noordam.’ Maar er zijn ook allerlei externe factoren die de pigmentcellen kunnen beschadigen, zoals roken, alcohol, luchtvervuiling, ongezonde voeding en slaapgebrek.’
Daarnaast is stress een belangrijke factor voor versnelde vergrijzing. Mogelijk speelde dit mee bij Barack Obama, van wie het haar tijdens zijn presidentschap van diepzwart in zilvergrijs veranderde, zegt Marieke Tollenaar, psycholoog en onderzoeker aan de Universiteit Leiden.
In 2020 lieten Chinese wetenschappers het effect van stress op haren zien in een experiment met muizen. Tollenaar: ‘Door stresshormonen als adrenaline vernauwen bloedvaten en gaat de hartslag omhoog. Hiermee wordt het lichaam alerter, zodat het in actie kan komen in het geval van een levensbedreigende situatie. Deze processen blijken ook effect te hebben op de zenuwen rond de haarzakjes. Die worden harder aan het werk gezet, waardoor de pigmentvormende cellen sneller uitputten. Op een gegeven moment kunnen ze geen pigment meer aanmaken en worden de haren grijs.’
De vraag is dan: kun je dat proces terugdraaien? Van Dongen: ‘De afgelopen jaren zijn er enkele wetenschappelijke doorbraken geweest in haarpathologie. Zo is ontdekt dat de pigmentvormende stamcellen soms kunnen ‘vastlopen’ in een tussenfase, waardoor ze hun functie verliezen. In theorie zou dat proces omkeerbaar kunnen zijn.’ Volgens Van Dongen zijn er gevallen bekend waarin medicijnen, zoals bij immuuntherapie, herpigmentatie als bijwerking lieten zien. ‘Toch wegen deze middelen vanwege hun ernstige bijwerkingen niet op tegen de nadelen van grijs haar. Want hoewel mensen grijs haar als vervelend kunnen ervaren, vooral als dit op jonge leeftijd al plaatsvindt, is het geen medisch probleem of levensbedreigende aandoening.’
Volgens Van Dongen zijn er geen supplementen of smeerbare producten op de markt die aantoonbaar effectief zijn in het tegenhouden of terugdraaien van grijze haren. ‘Veel van de huidige middelen op de markt bevatten antioxidanten, omdat oxidatieve stress een rol speelt bij het verouderingsproces van de haarzakjes. Antioxidanten kunnen helpen om celbeschadiging tegen te gaan, ook in de haarwortels. Een voorbeeld van zo’n antioxidant is luteoline, een stof die mogelijk een gunstige invloed heeft op haarcellen.’
Van Dongen benadrukt dat we deze stof al via groente en fruit kunnen binnenkrijgen. ‘In pilvorm of in een shampoo is het onduidelijk of zulke stoffen daadwerkelijk de maag-darmwand of huidbarrière kunnen passeren om actief te worden in het haarzakje.’
Er zijn dus geen effectieve middeltjes op de markt, maar je kunt met aanpassingen in je leefstijl wel misschien het proces iets langzamer laten verlopen. Van Dongen: ‘Met een gezond dieet, minder stress en bescherming van de hoofdhuid tegen de zon voorkom je oxidatieve schade waardoor je haar sneller vergrijst dan dat je genen hebben bepaald.’ Toch is de invloed van de genen op het moment van vergrijzing het sterkst, zegt Noordam. ‘Als je lang genoeg mag leven, wordt iedereen uiteindelijk grijs.’ Dan kun je twee dingen doen: naar de verfpot grijpen, of net als Andie MacDowell je grijze lokken omarmen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant