Donald Trumps mislukte vredesinitiatief heeft nog eens bevestigd dat Rusland niet bereid is tot concessies en juist inzet op intensivering van de oorlog. Een Europese coalitie van bereidwillige landen blijft Oekraïne steunen, maar kijkt intussen afwachtend naar Washington.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Drie achtereenvolgende dagen van ongekend massale luchtaanvallen op Oekraïne, met honderden Shahed-drones en tientallen ballistische en kruisraketten: het was Ruslands veelzeggende ‘commentaar’ op het vastgelopen vredesinitiatief van de Amerikaanse president Donald Trump. Moskou maakte ook duidelijk dat zijn maximalistische oorlogsdoelen onverkort gehandhaafd blijven, ook na de eenzijdige Amerikaanse concessies. Zelfs Trumps poging de paus naar voren te schuiven werd vorige week van tafel geveegd door buitenlandminister Sergej Lavrov, die herhaalde dat de onwettige ‘junta’ in Kyiv weg moet.
De grootscheepse luchtaanvallen, de signalen van nieuwe grondoffensieven en de vergaande eisen over het wegnemen van de ‘grondoorzaken’ van het conflict (lees: Oekraïne onder Russisch beheer en herstel van Ruslands invloedssfeer in Oost-Europa) dwingen de Verenigde Staten en Europese landen tot een antwoord.
Dat dit tot dusver uitblijft, tekent het slechte gesternte waaronder Oekraïne een nieuw Russisch zomeroffensief tegemoet gaat. De komende weken, culminerend in de Navo-top eind juni in Den Haag, worden daarmee een belangrijk politiek-militair scharnierpunt in deze grote Europese oorlog, die voor veel Europeanen inmiddels weinig meer lijkt dan een irritante stoorzender op de achtergrond. De onduidelijkheid over de plaats en rol van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky op die Navo-top spreekt boekdelen over een dreigend diplomatiek fiasco.
Centraal staat de vraag of president Trump, ondanks zijn genegenheid voor Poetin en zijn afkeer van Zelensky, de wil heeft de druk op Rusland op te voeren met zware sancties. En of, als dat opnieuw niet zo is, de Europese ‘coalitie van bereidwilligen’ volhardt in de strategie ‘wachten op Trump’ of haar afwachtende houding laat varen. Samuel Becketts Wachten op Godot is dan wel een Europees cultureel hoogstandje, het lijkt geen werkbare strategie tegenover een agressief Rusland met een oorlogseconomie in de hoogste versnelling.
De kritiek neemt toe op de Europese passiviteit – die een gevolg lijkt van decennia van afhankelijkheid van Amerika en van reële militaire noden in en buiten Oekraïne. Niettemin is het voor Oekraïne goed nieuws dat er de afgelopen maanden een serieuze coalitie van Europese landen is opgestaan – onder leiderschap van Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Polen – die het als cruciaal veiligheidsbelang ziet om Oekraïne overeind te houden.
Deze coalitie stelde Rusland op 10 mei een ultimatum: een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren van dertig dagen op straffe van zware nieuwe sancties. Hoewel Trump onmiddellijk een spaak in het wiel stak, waarvan Poetin gretig gebruikmaakte, blijft dit de grote vraag: is het Westen bereid de druk verder op te voeren, en zo niet: wat kunnen de Europeanen alleen doen?
Met de Navo-top in aantocht blijven de Europeanen vooralsnog hopen op een gezamenlijk front met de VS om de druk te verhogen. Ze putten daarbij niet alleen hoop uit Trumps eigen uitingen van frustratie over Poetin (al gaan die steevast gepaard met klachten over Zelensky), maar ook uit de bewegingen in de Amerikaanse Senaat. Daar heeft senator Lindsey Graham, ‘in nauw overleg met de staf van Trump’, al een zeer grote meerderheid uit beide partijen gemobiliseerd voor een nieuw sanctiepakket, dat zich ook richt op landen die olie en gas blijven kopen van Rusland. Zonder Chinese hulp loopt de Russische oorlogsmachine snel vast, is de achterliggende gedachte.
Maar veel Republikeinen wachten op groen licht uit het Witte Huis, en dat is het probleem: Trump is zeer terughoudend om sancties in te stellen tegen zijn vriend Poetin en blijft hem meer tijd geven. Tijd die Rusland gebruikt om de druk op te voeren op het slagveld en op de Oekraïense luchtverdediging. Die wordt geconfronteerd met steeds intensievere aanvallen, terwijl zij inteert op haar voorraden afweerraketten. Het is dus een tijd waarin Oekraïners een hoge prijs betalen voor westerse weifelachtigheid, toenemende publieke desinteresse en een ontbrekend gevoel van urgentie – ook in Europa zelf.
Rusland-experts menen dat niet alleen Trump, maar zijn hele team een fundamenteel verkeerde inschatting maakt van de aard van het conflict. Het gaat volgens hen niet, zoals buitenlandminister Marco Rubio onlangs zei in een hoorzitting, om een ‘oorlog om grondgebied’, maar om Russisch imperialisme en de ontkenning van de Oekraïense identiteit en soevereiniteit.
Niettemin blijven ook de Europeanen vastgekluisterd aan hun strategie om de regering-Trump ‘erbij’ te houden. Dat weerhoudt hen er volgens critici van veel drastischer maatregelen te nemen om Oekraïne te steunen, of het nu gaat om de confiscatie van bevroren Russische tegoeden of het opvoeren van de militaire productie (ook in Oekraïne zelf) en militaire steun.
‘In plaats van zich afhankelijk te maken van de dagelijkse luimen van Donald Trump’, schampert de gezaghebbende Duitse veiligheidsexpert Jana Puglierin op X, ‘zouden de Europeanen moeten inzien dat Trump niet in een white knight gaat veranderen.’ Ze vreest dat de Europeanen vooral aan ‘wishful thinking’ doen. Europese politici wijzen naar de onvervangbaarheid op korte termijn van bepaalde Amerikaanse militaire en inlichtingenhulp, binnen de Navo, maar ook aan het front in Oekraïne. Zo blijft het parool, wellicht tegen beter weten in: wachten op Trump.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant