Elon Musk maakte deze week bekend te stoppen met zijn werk voor het Department of Government Efficiency en zich weer op zijn bedrijven te richten. De liefde tussen de rijkste man ter wereld en de Amerikaanse president lijkt bekoeld, maar een vijandschap kunnen ze zich niet permitteren.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Elon Musks outfit zegt veel over zijn prioriteiten. Maandenlang werd de miljardair gesignaleerd met op zijn hoofd een pikzwart Make America Great Again-petje, het officieuze uniform voor de grootste fans van Donald Trump. Die tijd is voorbij. In een interview met nieuwszender CBS deze week draagt Musk een T-shirt dat slechts verwijst naar een oude obsessie, ver verwijderd van de dagelijkse Amerikaanse politiek: ‘Occupy Mars’. Ernaast een foto van onze rode buurrots.
De rijkste man op aarde, is de boodschap, neemt afscheid van Washington. Musk zegt zich weer te willen richten op zijn bedrijven: het wankelende automerk Tesla en – zijn grote liefde – ruimtevaartbedrijf SpaceX. ‘Ik heb genoeg gedaan’, zegt Musk.
Daarmee verdwijnt, voorlopig, een kracht van jewelste uit de Republikeinse gelederen. Musk ontpopte zich afgelopen jaar tot de prominentste rechtse geldschieter, die met zijn bijdrage van bijna 400 miljoen een cruciale slinger wist te geven aan de presidentscampagne van Trump. Vervolgens werd hij met zijn Department of Government Efficiency (Doge) het gezicht van diens radicale hervorming van de Amerikaanse overheid.
Musk verkoopt zijn vertrek nu als het einde van een zegetocht. ‘Ik wil president Trump bedanken’, schrijft Musk woensdag op zijn platform X. ‘De missie van Doge zal alleen sterker worden.’ Maar onder de oppervlakte schuilen teleurstelling en frustratie.
Vanaf het begin was het duo een mikpunt van lustige speculatie: hoelang zou de relatie tussen Trump en Musk goed blijven? De zelfverklaard ‘First Buddy’ was begin dit jaar alomtegenwoordig. Hoewel Musk geen kabinetslid was, voerde hij bij topoverleg onder ministers het hoogste woord. Musks zoontje Lil X banjerde regelmatig door het Oval Office. Musk gaf interviews náást Trump, als gelijke, een zeldzaamheid voor de mediahongerige president.
De twee hadden iets aan elkaar. Musk knapte voor Trump het vuile werk op. Onder het mom van bezuinigingen haalde Doge vooral een ideologische bezem door de Amerikaanse bureaucratie. Tienduizenden ambtenaren werden bruusk op straat gezet, met grote gevolgen voor het functioneren van de overheid. Musk fungeerde als bliksemafleider voor kritiek daarop, van buiten én binnen de eigen gelederen.
In ruil kreeg de miljardair, wiens fortuin wordt gevoed door overheidscontracten, toegang tot de hoogste echelons van de macht. En Trump leek naar Musk echt te luisteren.
Die lucratieve symbiose begon afgelopen weken te haperen. Musks torenhoge ambities bleken van dichtbij luchtkastelen. De miljardair die in oktober bij Trump op een New Yorks podium sprong en ‘1 biljoen dollar’ aan saneringen beloofde, heeft maanden later slechts een schamele 160 miljard bespaard. Om dat te bereiken verslond Doge ook nog 135 miljard dollar belastinggeld, berekende de onafhankelijke ngo Partnership for Public Service.
Gerechtelijke uitspraken maken intussen steeds meer van Musks hervormingen ongedaan. Niet zelden zorgt zo’n vonnis – in plaats van teleurstelling – voor opluchting onder Republikeinse politici, die grote moeite hebben om het impopulaire gebeuk van Doge te verdedigen tegenover hun electoraat.
‘Het is een kwestie van hoeveel pijn het kabinet en Congres bereid zijn te incasseren’, zei Musk over de haalbaarheid van zijn bezuinigingsplannen. Maar het tempo waarin Musk te werk gaat, en de onnauwkeurigheid van zijn sloophamer, blijken zelfs voor het Washington van Donald Trump te veel.
Musk overschreed ook zijn eigen pijngrens. Zijn gemoedstoestand verslechterde onder de druk. Volgens The New York Times reisde de miljardair rond met een medicatiedoos met twintig pillen, die hij verslond bij de vleet. Musk zou zoveel ketamine gebruiken dat zijn blaas erdoor beschadigd raakte.
‘Ik denk dat ik inderdaad wat te veel tijd aan politiek heb besteed’, gaf Musk deze week toe in een interview met Ars Technica.
Hoewel de miljardair een zetel verwierf in de Amerikaanse machinekamer, leed zijn zakelijke imperium meer dan het profiteerde. De verkoop van Tesla’s kelderde. De markt voor elektrische auto’s drijft immers op welvarende progressieven, ooit tevens Musks sociale biotoop, en die beschouwen het merk als door de baas besmeurd.
Aanzwellende geruchten dat Musk weleens kon worden afgezet als CEO, is hij met zijn vertrek bij Doge voorlopig te snel af.
Afstand tot Washington lijkt Musk nieuw perspectief te bieden – of op zijn minst meer ruimte om dat te ventileren. In zijn interview met CBS maakt Musk gehakt van de ‘One, Big, Beautiful Bill’, de begrotingswet die Donald Trump afgelopen week door het Huis van Afgevaardigden loodste. Die zou de staatsschuld naar schatting doen toenemen met minstens 3,8 biljoen dollar.
‘Ik ben teleurgesteld’, aldus Musk, gekleed in zijn zwarte ruimtevaartshirt. ‘Dit ondermijnt de werkzaamheden van het Doge-team.’
Die kritiek ondergaat Trump opvallend gelaten. Gevraagd naar deze opmerkingen erkent de president zelfs dat zijn wet mankementen heeft. Vrijdag geven ze samen nog een persconferentie. Hoewel de twee minder van elkaar profiteren, kan geen van beiden zich een vijandschap veroorloven. Elk bezit de macht om de ander flink te beschadigen.
De miljardair is nog altijd eigenaar van X, met name in rechtse kringen veruit het invloedrijkste sociale medium. En hoewel Musk naar schatting zo’n 150 miljard minder waard is dan vóór zijn avontuur met Trump, blijft zijn fortuin een natuurkracht waar niemand in Washington omheen kan.
Musk, afgeschaald van schijnminister tot ‘gewoon’ zakenman, moet op zijn beurt weer ouderwets hengelen naar overheidscontracten. Nu hij zelf niet meer aan de knoppen kan draaien, is hij afhankelijk van de gunst van Washington. En daar, weet hij dondersgoed, verdien je geen geld zonder de zegen van zijn oude vriend.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant