Sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in februari 2022 hebben in Europese landen 194 incidenten plaatsgevonden waarbij Rusland vermoedelijk de aanstichter was. Het gaat om sabotage, spionage en intimidatie, maar ook om drones rond strategische doelen.
is datajournalist van de Volkskrant en analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Duitsland, Noorwegen en Finland zijn de belangrijkste doelwitten. Dit blijkt uit een nieuwe analyse van conflictonderzoeksbureau Acled (Armed Conflict Location and Event Data). Cyberaanvallen zonder fysieke consequenties zijn in het onderzoek niet meegenomen.
Rusland ontkent elke betrokkenheid, maar de inlichtingendiensten zien duidelijke sporen van Russische invloed. Eén drone kan nog toeval zijn, maar bij Duitse marinebases en andere strategische doelen komen de laatste maanden tientallen drones van onbekende afkomst in het vizier. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat de hybride oorlog van Rusland niet alleen online plaatsvindt, maar ook in de ‘echte’ wereld. Vandalisme, explosieven en verdachte drones worden steeds vaker gezien in Europese landen.
In Nederland telde Acled tot nu toe één incident. De Oekraïense ambassade in Den Haag ontving in december 2022 lugubere post: een bebloed pakketje met dierenogen. In diezelfde maand kregen vier andere Oekraïense ambassades en drie consulaten soortgelijke pakketjes. In Spanje ging het om een schapenoog, in andere landen is niet bekendgemaakt om welke dieren het ging.
Wanneer de resultaten op het Oekraïense slagveld tegenvallen, neemt het aantal verdachte activiteiten toe, blijkt uit de analyse. Tot de herfst van 2022 was het aantal incidenten waar Rusland vermoedelijk achter zit vrij klein. Dat veranderde toen het Russische leger zich in november 2022 moest terugtrekken uit de Oekraïense stad Cherson. Naast de bloederige pakketjes, zijn minstens zes ontvlambare postpakketten gestuurd naar Spaanse regeringsfunctionarissen. Toen in maart 2024 Oekraïense drones meer Russische doelen troffen, nam ook het aantal verdachte activiteiten in Europa toe.
Een dergelijke vorm van oorlogsvoering is niet nieuw voor Rusland, analyseert Acled. ‘Deze heimelijke acties komen voort uit de ‘actieve maatregelen’ tijdens het Sovjet-tijdperk: beïnvloeding en sabotage’, schrijft onderzoeker Nichita Gurcov. Plausible deniability, geloofwaardige ontkenning, lijkt hierbij nog steeds een kernwoord.
De sabotage- en spionagepraktijken zijn vaak het werk van niet-Russen. Naar aanleiding van de incidenten zijn onder anderen Oekraïners, Spanjaarden, Bulgaren en Duitsers opgepakt. In april dit jaar arresteerde de Griekse politie nog een Griek afkomstig uit Georgië, die al maandenlang gevoelige informatie fotografeerde en versleuteld doorstuurde. Niet voor het geld – hoewel het Kremlin hem via een Georgische tussenpersoon had willen betalen – maar vrijwillig, uit liefde voor ‘moedertje Rusland’.
De doelen van Rusland lijken drieledig. Ten eerste zijn de acties een directe vergelding voor landen die Oekraïne steunen. Toen Bulgarije Oekraïne in juni 2023 munitie beloofde, volgde binnen enkele dagen een reeks explosies bij een wapendepot.
Het zaaien van chaos en angst is vermoedelijk een tweede motief. In de aanloop naar de Olympische Spelen was dat goed zichtbaar in Parijs. Vandalisme bij een Holocaustmonument en grafkisten met daarop de tekst ‘Franse soldaten in Oekraïne’ leiden tot onrust. De Moldavische en Bulgaarse daders hadden banden met Rusland. Een FSB-agent die de openingsceremonie wilde verstoren, werd opgepakt nadat hij daar dronken over had opgeschept.
Tot slot is Rusland, volgens Acled, met deze aanvallen voorzichtig aan het uitproberen wat er mogelijk is rond de Oostzee. Veel van de activiteiten concentreren zich in dat gebied. De Navo-uitbreiding met Finland en Zweden is Poetin een doorn in het oog. De Baltische staten vrezen dat zij na Oekraïne in beeld komen als gebiedsuitbreiding.
De Navo en Europese landen hebben tot nu toe niet veel concrete tegenacties genomen, al lijkt daar verandering in te komen. In Duitsland ligt nu een wet bij het parlement die het mogelijk moet maken om verdachte drones neer te schieten. EU-landen die een grens met Rusland delen, willen weer landmijnen gaan gebruiken, en de Navo patrouilleert meer in de Oostzee. Volgens Acled-onderzoeker Gurcov heeft Europa mogelijk niet veel tijd om zich voor te bereiden op een nieuwe golf van Russische sabotage en spionage.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant