is columnist van de Volkskrant.
Sinds president Trump vanaf het gazon voor het Witte Huis de handelsoorlog afkondigde, is de koers van de dollar met 10 procent gedaald. De daling van de dollar is contra-intuïtief. Door de importheffingen van Trump neemt het aanbod van dollars af (want Amerikanen importeren minder) waardoor de koers van de dollar juist zou moeten stijgen.
Dat de rente op langlopende Amerikaanse staatsobligaties steeg terwijl beleggers hun aandelen massaal van de hand deden, duidt erop dat het op de financiële markten geen ‘business as usual’ is. De verkoop van aandelen betekent dat beleggers zekerheid zoeken. Die zekerheid vinden beleggers onder normale omstandigheden in Amerikaanse staatsobligaties en de dollar, waardoor de rente zou moeten dalen en de koers van de dollar stijgen.
Dat deze correlaties niet langer opgeld doen, impliceert dat beleggers de dollar niet langer als een veilige belegging zien. Kredietbeoordelaar Moody’s denkt er ook zo over en verlaagde twee weken geleden de Amerikaanse kredietwaardigheid van ‘Aaa’ naar ‘Aa1’. Moody’s noemde de groeiende Amerikaanse staatsschuld als gevolg van hogere overheidsuitgaven en lagere belastinginkomsten als belangrijkste reden voor de afwaardering.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Die afwaardering weerhield de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden er vorige week niet van een begrotingswet aan te nemen die, als de Republikeinen in de Senaat er ook mee instemmen, over de komende tien jaar nog eens 5 biljoen dollar aan de Amerikaanse staatsschuld zal toevoegen. De kosten om Amerikaanse staatsobligaties te verzekeren tegen debiteurenrisico zijn inmiddels even hoog als die voor Griekse staatsobligaties.
Trump dreigt in zijn tweede termijn het ‘exorbitante privilege’, zoals de Franse minister van Financiën Giscard d’Estaing het in de jaren zestig muntte, te verspelen. Dankzij dat privilege betalen Amerikanen op alle leningen een rente die een half tot een procentpunt lager is dan ze anders zouden betalen. Bovendien kunnen de Verenigde Staten in tijden van crisis dankzij de vlucht in Amerikaanse staatsobligaties gemakkelijker geld lenen om de economie te stimuleren.
Voor Europa is dit een uitgelezen kans om de dollar-hegemonie te betwisten. Een groot deel van de internationale handel is nog steeds in dollars en centrale banken houden 58 procent van hun reserves in dollars aan (dat was in 2000 nog 71 procent). Maar het grootste obstakel voor de euro om de wereldwijde safe asset te worden is dat de Europese markt gefragmenteerd is en de markt voor Duitse staatsobligaties te klein en illiquide is om aan de wereldwijde vraag te voldoen.
Er staat voor nog geen 2 biljoen euro aan Duitse staatsobligaties uit. De markt voor Amerikaanse staatsobligaties is vijftien keer zo groot. Bovendien wordt er weinig gehandeld in Duitse staatsobligaties. Om dienst te doen als veilige haven is het nodig dat je de staatsobligaties op elk gewenst moment om kunt zetten in cash. Op een doorsnee handelsdag wisselt voor 1 biljoen dollar aan Amerikaanse staatsobligaties van hand.
De markt van in euro’s gedenomineerde veilige staatsobligaties zou groter kunnen worden als de Europese landen gemeenschappelijk schuld zouden gaan uitgeven. Maar daar bestaat weerstand tegen omdat het tot bandeloosheid zou leiden als hogere overheidsuitgaven niet langer tot een hogere rente leiden (moral hazard). Bovendien kent Europa wel een monetaire unie maar geen begrotingsunie en politieke unie.
De vrees is dat zuidelijk Europese landen gaan potverteren op kosten van de Duitse en Nederlandse belastingbetaler. Om dit te voorkomen zou Europa alleen voor bepaalde uitgaven gemeenschappelijke staatsobligaties kunnen uitgeven. De Europese Commissie heeft al voorgesteld om voor extra defensie-uitgaven gezamenlijk 150 miljard euro te lenen.
Een andere manier om meer safe assets in euro’s te creëren is door bestaande staatsobligaties van landen in de eurozone te bundelen en vervolgens op te delen in tranches waarbij de tranche met de hoogste senioriteit voorrang krijgt bij terugbetaling. Deze kunnen dan als veilige beleggingen dienen. Maar dat op een zodanige schaal doen dat het een zinvol alternatief biedt voor Amerikaanse staatsobligaties, blijft lastig.
Voorlopig zal de dollar nog wel even het minst stinkende overhemd in de kast blijven, zoals de Britten het zo beeldend zeggen. Dat neemt niet weg dat Europa nu al stappen moet zetten om de macht van de euro te vergroten. De Adviesraad Internationale Vraagstukken heeft daar een aantal bruikbare suggesties voor gedaan. Want een munt is alleen maar veilig omdat mensen denken dat zij veilig is. En in de Amerikaanse dollar kan dat vertrouwen zomaar verdwijnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant