De Surinaamse verkiezingen zijn uitgemond in een nek-aan-nekrace tussen de regeringspartij van president Chan Santokhi en de populistische Nationale Democratische Partij (NDP) van wijlen Desi Bouterse. Wie er ook als grootste uit de bus komt: de rivalen kunnen niet om elkaar heen.
doet vanuit Paramaribo verslag van de Surinaamse verkiezingen.
Met samengeknepen billen wachtte Suriname zondagavond op de verkiezingsuitslag. Krap vierhonderdduizend kiesgerechtigden mochten op 673 plekken hun stem uitbrengen, van het centrum van Paramaribo tot in het diepe binnenland. Maar op de vraag wie de verkiezingen had gewonnen, kwam zondag geen definitief antwoord.
Ook maandag was er nog altijd geen winnaar aan te wijzen. Het grootste deel van de stemmen, van 590 van de in totaal 673 stembureaus, was weliswaar geteld. Maar op de resultaten van de laatste 83 stembureaus werd maandagmiddag (Surinaamse tijd) nog gewacht.
Die laatste ruim achttienduizend stembiljetten zijn cruciaal, want twee partijen zijn verwikkeld in een nek-aan-nekrace. Het gaat om de populistische NDP van wijlen Desi Bouterse en de Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP) van president Chan Santokhi. Het verschil tussen de twee was maandagmiddag slechts vierduizend stemmen.
Volgens de getelde stemmen gaat NDP er met de winst vandoor. De partij behaalde ruim tachtigduizend stemmen en de verwachting is dat de partij achttien van de 51 zetels in het parlement krijgt. Op het partijcentrum in Paramaribo, sprak lijsttrekker Jenny Simons haar aanhangers zondagnacht blijmoedig toe. ‘Dit is een eerste stap.’ Ze is de eerste vrouw die in Suriname serieus kans maakt op het presidentschap.
Somberheid overheerste enkele kilometers verderop, waar president Santokhi te midden van zijn partijgenoten de uitslagenavond volgde. Zijn Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP) lijkt drie zetels te hebben verloren en zou daardoor terugzakken naar zeventien zetels. Santokhi trok zich op een zeker moment uit de drukte terug; bij zijn exit maakte hij een verslagen indruk. In zijn laatste campagneweek bezwoer hij dat een nederlaag ‘out of discussion’ was.
Toch kan zo’n verlies geen grote verrassing worden genoemd, gezien de grote onvrede over zijn bezuinigingsbeleid. Zijn regering (2020-2025) trachtte de afgelopen jaren de staatsschuld omlaag te brengen, die onder het bewind van Desi Bouterse (2010-2020) was geëxplodeerd. Bij het aantreden van Bouterse had Suriname een schuld van 18 procent, tien jaar later was dat opgelopen tot 120 procent.
De door Santokhi opgelegde bezuinigingen voelt elke Surinamer in de portemonnee. Het verlagen van subsidies op benzine en elektriciteit leidde in 2023 tot protesten, plunderingen en de bestorming van het parlementsgebouw. Hij voerde een hoogst impopulair beleid en krijgt daar nu de rekening voor gepresenteerd.
Op papier veranderen de politieke verhoudingen maar minimaal: NDP krijgt er twee zetels bij, VHP raakt er drie kwijt. Maar in werkelijkheid is er een grotere electorale verschuiving. De NDP behaalde zondag 10 procent meer stemmen dan bij de vorige verkiezingen; de VHP verloor 7 procent. Dat betekent dat tienduizenden stemmers hun heil elders hebben gezocht.
Dat dit niet tot grotere verschuivingen in zetelaantallen leidt, komt vanwege een verandering van het kiesstelsel. Suriname heeft afscheid genomen van het districtenstelsel, waarbij bijvoorbeeld de NDP in het verleden meer zetels kreeg dan de partij verdiende. Dat werd als onevenwichtig beschouwd: sinds deze verkiezing telt de stem van iedere kiezer even zwaar.
De definitieve verkiezingsuitslag wordt ditmaal maandagnacht lokale tijd verwacht. Maar de politieke partijen wachten dat niet af. Maandagochtend zochten de oliemannetjes al contact met elkaar om coalitiemogelijkheden te verkennen. Een samenwerking tussen de twee grootste partijen ligt voor de hand: samen hebben VHP en NDP zo’n 35 zetels. Daarmee hebben ze een twee derde meerderheid in het Surinaamse parlement, wat nodig is om een president te kiezen.
Een huwelijk tussen de VHP en NDP zou vruchtbaar moeten zijn. De Surinaamse politiek wordt in theorie niet gekenmerkt door grote ideologische verschillen. Toch zijn er wel degelijk verschillen in bestuurssttijl. Zo uit de NDP regelmatig kritiek op de rechterlijke macht. Ook heeft de partij een beroerde reputatie als bewaarder van de schatkist. De NDP liet na eerdere regeerperioden de staatskas meermaals leeg achter.
Maar veel andere smaken lijken er niet te zijn. De derde en vierde partij van het land zijn veel kleiner. Ze behaalden ieder zes zetels. Het gaat om de Nationale Partij Suriname (NPS) en de Abop van Ronnie Brunswijk, in Nederland vooral bekend als leider van het zogeheten junglecommando in de jaren tachtig. Als Santokhi en Simons niet met elkaar gaan samenwerken, moeten er megacoalities worden gesmeed om voldoende steun in het parlement te behalen.
Wie de nieuwe Surinaamse regering ook zal vormen: er staat nogal wat op het spel. Het land ontvangt vanaf 2028 meer geld dan het ooit heeft gehad dankzij een grote olievondst voor de kust. De nieuwe machthebbers bepalen in hoge mate zelf waaraan ze die oliedollars uitgeven. Ze kunnen daarmee hun eigen politieke basis bestendigen. Misschien is dat lonkende vergezicht voldoende om de twee politieke rivalen bijeen te brengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant