De tragische dood van Jeffrey en Emma, een Efteling-uitje voor jonge vluchtelingen, de slachtoffers van de explosie aan de Haagse Tarwekamp: crowdfunding levert soms enorme bedragen op. Wat zijn de factoren voor succes?
is verslaggever van de Volkskrant.
Een dag lang zat Marleen Duit met de handen in het haar: waar moet al dat geld naartoe? Enkele uren nadat duidelijk was geworden dat de Groningse kinderen Jeffrey en Emma niet meer leefden, begon ze een inzamelingsactie. Een etmaal later stond de teller op 116.435 euro; zo’n 110 duizend euro meer dan haar streefbedrag ‘om de twee lieve kinderen een waardig afscheid te geven’.
Sprakeloos en overweldigd was Duit. En ook boos om beschuldigingen op sociale media dat ze van het geld op reis zou gaan. Na de kosten van de uitvaart, een tatoeage voor de moeder, een gedenksteen én de ‘transactiekosten’ van donatieplatform Gofundme (2,9 procent plus 25 eurocent van en voor elke donatie) blijft er nog veel over.
Vandaar dat de initiatiefnemer even niet wist wat te doen. De gemeente Oldambt hielp haar met het oprichten van een goededoelenstichting. Zodra die een rekeningnummer heeft, kan het geld daarnaartoe. ‘Er kwam zoveel op mij af’, vertelde Duit het Dagblad van het Noorden, ‘maar het is nu goed geregeld.’
De inzamelingsactie voor de kinderen die door hun vader lijken te zijn omgebracht, is het laatste voorbeeld van een razendsnel succes met een wrang tint. Ook bij recente crowdfundingacties zoals voor de slachtoffers van de Haagse Tarwekamp-explosie, voor de nabestaanden van Sohani, het meisje dat in Nieuwegein werd doodgestoken door een verwarde man, en voor het geannuleerde Eftelinguitje van jonge asielzoekers werden in korte tijd stevige bedragen opgehaald.
‘Wij zijn een vrijgevig land’, zegt Claire van Teunenbroek van de Universiteit Twente. In 2020 promoveerde ze op crowdfunding. ‘Uit onderzoek blijkt dat een vijfde van alle Nederlandse huishoudens jaarlijks minstens één keer doneert via een crowdfundingplatform.’
Op die forums staan honderden inzamelingsacties, waarvan volgens Van Teunenbroek het overgrote deel bij lange na niet het streefbedrag haalt. Een crowdfundingactie zoals die voor de omgekomen Jeffrey en Emma noemt ze ‘atypisch, echt anders’.
Een succesvol initiatief voldoet volgens hoogleraar filantropie Theo Schuyt aan drie voorwaarden: weten, willen en kunnen. Zo weet heel Nederland van het Groningse drama, stelt Schuyt. ‘Men wil geven, want er zijn kinderen bij betrokken en men kan geven door het gemak van een donatieplatform.’
Het fenomeen crowdfunding bestaat al zeker twintig jaar, zegt Van Teunenbroek. ‘Je werft meestal in je eigen netwerk en als dat ‘op’ is, dan is het eigenlijk klaar.’ Een inzamelingsactie rondom een dramatische gebeurtenis die landelijke media-aandacht krijgt, zorgt voor bereik buiten het eigen netwerk. ‘Dan gaat het sneeuwballen.’
Dat ondervond Naomi Barki-Van Vliet nadat ze bij de talkshow van Eva Jinek en bij Bar Laat was aangeschoven om te vertellen over de inzamelingsactie voor de 44 gedupeerden van de Tarwekamp-explosie. ‘Steeds als we op tv waren, schoten de donaties omhoog.’ Ruim 20 duizend mensen doneerden 6,5 ton. ‘Dat is veel’, zegt Barki-Van Vliet, ‘Nederlanders zijn best wel vrijgevig.’
Even verrast is Wendy Smit over het bedrag van bijna 200 duizend euro dat ze met anderen inzamelden om jonge asielzoekers een dagje Efteling te bezorgen, nadat minister Marjolein Faber van Asiel dat uitje had verboden. Een ‘naargeestig, kleinzielig en onacceptabel’ besluit vond Smit dat. ‘Ik wilde hiermee ook laten zien dat ik het niet eens ben met Fabers asielbeleid.’
Crowdfunding kan dus ook een vorm van protest zijn om gelijkgestemden bij elkaar te brengen. ‘Dan doneer je om je mening te laten horen’, aldus Van Teunenbroek. Ook daarbij is nationale aandacht een succesfactor.
Om ‘het geven te activeren’ is identificatie nodig, aldus de crowfundingsdeskundige. Omgebrachte kinderen laten maar weinig mensen onberoerd. ‘Iedereen is kind geweest en veel gevers zullen kinderen hebben. Doneren zet vervolgens een negatieve emotie om in een positieve. Je zet je betrokkenheid om in een gift. En digitaal dat kan dat heel makkelijk, snel en eventueel anoniem.’
Die laagdrempeligheid is er ook aan de andere kant: een inzamelingsactie is met een paar muisklikken opgezet. Zoals die van vorig jaar voor de 8-jarige Maria, die met haar broertje op de fiets zat en overleed na een aanrijding in Hoogezand. Op een oproep met spel- en taalfouten en de verkeerd geschreven naam van de jongen die het overleefde, reageerden bijna achthonderd donateurs die samen ruim 18 duizend euro overmaakten. Maar de nabestaanden wisten nergens van. Het Openbaar Ministerie onderzocht de zaak en verdenkt de initiatiefnemers ervan het ingezamelde geld te hebben besteed aan fatbikes, smartphones en een vakantie.
‘Daarom is het cruciaal dat de initiatiefnemer van de inzamelingsactie voor de twee kinderen in Groningen dit doet namens en met instemming van de familie’, zegt Van Teunenbroek. ‘En het is belangrijk dat zij dit ook steeds zegt.’
Wie doneert, ook al is het een klein bedrag, moet er blind op kunnen vertrouwen dat elke cent op de juiste plek terechtkomt. ‘Ik weet het precies: 15.218,80 euro heeft elke Tarwekamp-gedupeerde gekregen’, zegt Barki-Van Vliet. ‘We zijn volledig open geweest over de bestemming van het geld, dat tot de laatste cent naar de getroffen gezinnen is gegaan.’
Wendy Smit, van de inzameling voor het Efteling-uitje, haalde zelf 3.000 euro op. Zij wacht nog op het moment dat dit bedrag, minus de kosten, wordt vrijgegeven. Donatieplatform Gofundme, dat vragen van de pers niet beantwoordt, wil aanvullend bewijs dat Smit te goeder trouw is. Ze heeft er begrip voor. ‘Iedereen kan wel zeggen: ‘Ik ben voor het goede doel aan het inzamelen’ en er vervolgens met het geld vandoor gaan.’ Zodra het geld binnen is,maakt ze het over naar twee organisaties die kinderen in azc’s helpen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant