Het is hoogst twijfelachtig of het plan waarmee het kabinet de vergunningverlening weer op gang wil brengen, stand zal houden voor de rechter. De Raad van State concludeert dat een ‘rekenkundige ondergrens’ waarschijnlijk niet de gedroomde oplossing is voor de stikstofcrisis.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De Raad van State (RvS) geeft maandag niet het positieve oordeel waar het kabinet, en in het bijzonder landbouwminister Femke Wiersma en haar partij BBB, op hoopte. Wiersma heeft de rekenkundige ondergrens de afgelopen maanden steeds gepresenteerd als hét wondermiddel dat de vergunningverlening voor boeren, bouwers en bedrijven zal vlottrekken.
In Kamerbrieven en tijdens het stikstofdebat in de Tweede Kamer van vorige week donderdag schetsten Wiersma en minister-president Dick Schoof steeds het beeld dat de rekenkundige ondergrens een doorbraak zou betekenen in het stikstofdossier. Boeren, bedrijven en bouwers zouden na invoering van die ondergrens probleemloos al hun projecten kunnen uitvoeren, mits die minder dan 1 mol stikstof per hectare per jaar op Natura 2000-gebied deponeren (de nieuwe rekenkundige ondergrens voor vergunningverlening).
Vrijwel alle boeren en bouwbedrijven zouden daarmee geholpen zijn, omdat de stikstofneerslag van veehouderijen en woningbouwprojecten meestal onder die grens blijft. Het kabinet lijkt erop voor te sorteren de ondergrens dit najaar in te voeren. Daarvoor is geen wetswijziging nodig, en ook geen toestemming van de Tweede Kamer.
Voor de zekerheid (of beter gezegd: omdat coalitiepartij VVD dat eiste) heeft Wiersma de RvS nog wel om advies gevraagd. Het staat namelijk bij voorbaat vast dat milieuorganisaties en omwonenden de rekenkundige ondergrens bij de rechter zullen aanvechten. Als die eisers door de bestuursrechters van de RvS in het gelijk worden gesteld, zijn alle projecten die in de tussentijd met een beroep op de rekenkundige ondergrens zijn vergund, in één klap illegaal.
En dan voltrekt zich dus hetzelfde scenario als in mei 2019, toen de hoogste bestuursrechter het Programma Aanpak Stikstof (PAS) afkeurde. Duizenden boeren en bedrijven die tussen de invoering van het PAS in 2015 en de RvS-uitspraak zonder vergunning waren uitgebreid, zitten nu met de gebakken peren. Zij moeten in principe de onder het PAS illegaal gebouwde veestallen en fabrieksgebouwen weer afbreken. Er lopen inmiddels tientallen rechtszaken over de handhaving van die afbreekplicht.
Wiersma hoopte dat de RvS de rekenkundige ondergrens zou goedkeuren, omdat een doctor in de atmosferische fysica, Arthur Petersen, er een wetenschappelijke onderbouwing voor leverde. Die expertanalyse is met commentaar van andere stikstofexperts aan de RvS overhandigd. Wiersma leek er vast van overtuigd dat Petersens argumenten de RvS zouden overtuigen.
Maar dat blijkt dus niet het geval. ‘Het introduceren van de voorgestelde ondergrens brengt niet geringe risico’s met zich mee’, schrijft de RvS in haar advies. Elders noemt het juridisch adviesorgaan de invoering van zo’n ondergrens ‘kwetsbaar’. Dat het rekenmodel Aerius bij kleine stikstofemissies niet nauwkeurig kan berekenen waar die stikstof precies neerslaat, doet niets af aan het feit dát die stikstof vrijwel zeker in Natura 2000-gebied neerslaat.
Daardoor kan de overheid op voorhand niet uitsluiten dat die kleine emissies schadelijk zijn voor de beschermde natuur, zeker niet cumulatief over een tijdsbestek van vele jaren. Bovendien gaat een rekenkundige ondergens eraan voorbij dat veel kleine emissies bij elkaar opgeteld samen wél een significant hogere stikstofneerslag op Natura 2000-gebied kunnen veroorzaken. ‘Dat een depositiebijdrage kleiner is dan de empirische meetdetectielimiet betekent niet dat die bijdrage er niet is. Het negeren van zo’n bijdrage zal steeds leiden tot een onderschatting van de depositie en niet tot een overschatting.’
De RvS betwijfelt daarom of rechters de redenering van Petersen zullen volgen in de onvermijdelijke rechtszaken over een rekenkundige ondergrens. Het adviesorgaan wijst erop dat de wetenschappers die Petersens analyse hebben beoordeeld, het lang niet allemaal met hem eens zijn.
Ten overvloede wijst de RvS Wiersma er nog eens op dat de wetenschappelijke consensus stelt dat de overheid éérst moet zorgdragen voor een geborgde, forse daling van de stikstofuitstoot vóórdat er weer op grote schaal vergunningen verleend kunnen worden voor nieuwe uitstoot. ‘Al met al levert toepassing van een ondergrens als voorgesteld een niet gering risico op voor de besluitvorming en de toetsing daarvan bij de bestuursrechter.’
Wiersma schrijft in een Kamerbrief dat ze ‘een aantal herkenbare aandachtspunten’ ontwaart in de kritiek van de RvS. De minister belooft dat ze de kritiek zorgvuldig zal meewegen in een vervolgbesluit, dat ze nog voor de zomer wil nemen.
Op X maakt ze echter duidelijk dat ze de rekenkundige ondergrens nog steeds wil invoeren, zij het ‘op verantwoorde wijze’. De kern van het RvS-advies lijkt nou juist te zijn dat dit niet op verantwoorde wijze kan, maar Wiersma klampt zich op het sociale medium vast aan de argumentatie van Petersen – die de RvS dus niet volgt.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant