is journalist en columnist voor de Volkskrant.
In een boek stuitte ik op een woord dat ik niet kende maar wel meteen begreep. Catastrofisme. De catastrofe verheven tot een -isme, tot een manier van denken. Het betekent naar mijn gevoel zoiets als: steeds naar het ergste punt toe redeneren, geloven dat dingen alleen maar verslechteren, zwelgen in worst-case-scenario’s. De tijd is er naar. De bestaande orde wordt flink overhoop gehaald met al die oorlogen en autocraten. Dat maakt mensen vatbaar voor onheilsboodschappen. Grote veranderingen, grote spanningen, grote woorden.
Ik heb er zelf ook last van. In de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van vorig jaar schreef ik bang te zijn dat een herverkiezing van Donald Trump zou kunnen leiden tot de dood van de Navo. Volgens mij zou dat een ‘ongeluk van wereldhistorisch formaat’ zijn. Doom and gloom.
Inmiddels doet Trump het inderdaad stormen tussen Amerika en Europa. De trans-Atlantische golven beuken op de Navo in. Zij kan breken. Het kan ook dat het bondgenootschap, na flink heen en weer te zijn geschud, tot een evenwichtigere lastenverdeling komt en daarna weer jaren vooruit kan. Wat het wordt kunnen we op dit moment onmogelijk zeggen, maar het hoeft niet per se het zwartste scenario te zijn.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het doemdenken is het grootst als het om de democratie in Amerika gaat. Zij is al door menigeen dood verklaard. Niet te betwisten valt dat de situatie precair is. Trump heeft het temperament van de alleenheerser. Hij vindt het Congres en de rechterlijke macht lastige hinderpalen. Hij probeert tegenkrachten te omzeilen of negeert ze. Het Hooggerechtshof maakt overuren.
Toch gaat het te ver om te beweren dat Amerika nu al geen democratie meer is. Ik zie nog geen beweging om een streep te zetten door de tussentijdse verkiezingen voor het Congres van volgend jaar of de presidentsverkiezingen van 2028.
Zelf trok Trump eind maart zijn plan in om Congreslid Elise Stefanik tot Amerikaans ambassadeur bij de Verenigde Naties te benoemen. Hij wilde niet het risico lopen dat haar vrijkomende zetel in een verkiezing in gevaar zou komen en daarmee zijn minuscule Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Het was een vrij traditionele politieke zet en een bewijs dat Trump vooralsnog in termen van verkiezingen en democratische krachtsverhoudingen denkt.
Verkiezingen zeggen natuurlijk niet alles. We hebben genoeg dictaturen met gemanipuleerde verkiezingen. Maar zolang er nog vrije verkiezingen op het programma staan, kunnen we niet zeggen dat Amerika geen democratie meer is. Dat is feitelijk niet zo.
Wel zit de schrik er nog goed in sinds 6 januari 2021, de bestorming van het Capitool door een Trump-meute die zich weigerde neer te leggen bij de verkiezingsnederlaag van hun leider. Maar deze ongekende gebeurtenis had twee kanten: de schokkende en rumoerige poging tot een coup en het stille, standvastige en uiteindelijk succesvolle verzet van het systeem. Het werd tot het uiterste getest en bleek geruisloos het sterkst. Dat is óók het verhaal van 6 januari, al wordt dat vaak door de horror van de bestorming vergeten.
Want zo werkt het veelal: de focus ligt op wat ons angst inboezemt. Begrijpelijk in een tijd die geplaagd wordt door allerlei vormen van geweld, zowel militair, politiek als verbaal. Maar men moet niet te snel naar de meest verregaande conclusies jumpen. Aan talkshowtafels en in columns regeert de stelligheid, het apodictische. Het lijkt soms niet erg genoeg te kunnen zijn. Populisme wordt fascisme. Democratie heet vanwege een ongewenste uitslag ineens dictatuur van de meerderheid. Bezuinigingen op de publieke omroep worden met veel melodrama neergezet als de doodsteek van de democratie. Kritiek op rechterlijke uitspraken wordt gelijkgesteld aan een aanslag op de rechtsstaat.
Natuurlijk, er is veel waar ook ik mijn hart bij vasthoud. Het kan dat Trump uiteindelijk de Navo en Amerika’s democratie opblaast. Maar zolang dit nog niet is gebeurd, moeten we niet op de zaken vooruit lopen. Er is op zoveel politieke fronten zoveel dynamiek, zoveel actie en reactie in een poging de omstandigheden bij te sturen, dat we onmogelijk kunnen weten waar we op zullen uitkomen. Dit is misschien onbevredigend, een afwachtende houding is niet sexy. Het heeft wel een voordeel: naast huiveren kunnen we ook een beetje blijven hopen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant