De Iraanse filmmaker en dissident Jafar Panahi wint de Gouden Palm op het 78e Filmfestival van Cannes. Hij valt in de prijzen met zijn nieuwe speelfilm It Was Just an Accident (Un simple accident). Op het podium doet Panahi een oproep aan zijn landgenoten: ‘Laten we onze verschillen opzij zetten.’
is filmredacteur van de Volkskrant.
Enkel het feit dat het Iraanse regime Jafar Panahi toestond om ongehinderd af te reizen naar het Cannes festival was al opmerkelijk. De 64-jarige cineast, wiens nieuwe film It Was Just an Accident (Un simple accident) zaterdagavond werd bekroond met de Palme d’Or, was er de afgelopen decennia vaker niet dan wel bij als zijn werken (o.a. Taxi, No Bears) in wereldpremière gingen − en prijzen wonnen − op de grote Europese filmfestivals. Dan werd hem weer eens een werk- en reisverbod opgelegd, zoals Panahi ook meermaals veroordeeld is tot een gevangenisstraf, onder meer vanwege het maken van ‘propaganda tegen de staat’. En altijd wist hij toch weer door te gaan met filmen. Clandestien, buiten de Iraanse censuur om, waarna het resultaat het land uit werd gesmokkeld op een USB-stickje.
Panahi, de ogen verstopt achter een zonnebril, blijft eerst even stupéfait in zijn zetel te blijven zitten, als juryvoorzitter en actrice Juliette Binoche op het slotgala de Palmwinnaar bekend maakt. Eenmaal op het podium, roept de Iraniër zijn volk op om samen te komen: ‘Laten we onze verschillen opzij zetten en ons richten op dat wat het belangrijkste is: de vrijheid van ons land. Niemand zou ons moeten vertellen welke kleren we moeten dragen, of wat we wel of niet mogen doen. En laten we hoop houden.’
In Panahi’s thrillerachtige en wrangkomische film raakt een garagehouder plots van streek als er een klant binnenkomt met autopech: het getik van diens kunstbeen klinkt exact als dat van de sadist die hem ooit in het gevang verhoorde. Toch niet helemaal zeker van zijn zaak, betrekt hij een bont gezelschap van ex-gedetineerden bij zijn poging tot wraak. It Was Just an Accident werd gedraaid in Iran, met minimale middelen. Daar er geen rekening werd gehouden met de censuur en geen vergunning werd afgewacht, konden de actrices ook zonder hijab worden gefilmd. Dit is een gangbaar straatbeeld in Teheran, sinds de Woman, Life, Freedom protesten uit 2022, maar geldt in films nog als verboden.
In Cannes vertelde Panahi de afgelopen week dat de conceptie van It Was Just an Accident een direct gevolg was van zijn eigen ervaringen met het Iraanse gevangeniswezen; de vele mensen die hij er leren kennen en de verhalen die hem werden verteld, toen hij zelf werd opgesloten. De toekenning van deze Gouden Palm, op het festival waar de filmmaker ooit de camera d’Or won voor zijn debuut The White Balloon (1995), maar nadien zo vaak gedwongen ontbrak, voelde als groter dan enkel bekroning van deze nieuwe titel. De Palm diende duidelijk óók om een groot cineast eindelijk eens in diens bijzijn te kunnen eren. Wellicht woog ook mee dat de competitie in Cannes dit jaar geen titel(s) telde die overal bovenuitstaken. Panahi is, anders dan zijn collega en landgenoot Mohammad Rasoulof, die vorig jaar in Cannes een speciale juryprijs won voor The Seed of the Sacred Fig en Iran zonder paspoort ontvluchtte, wél van plan om prompt na de festiviteiten weer terug te keren. Hij kan nergens anders leven, laat staan werken, verklaarde de filmmaker bij de perspresentatie van zijn film.
De Grand Prix, ook wel tweede prijs, ging naar het komische drama Sentimental Value (Affeksjonsverdi) van Joachim Trier. In het komische drama van de 51-jarige Noor tracht een egoïstische filmregisseur op leeftijd (rol van de Zweedse veteraan Stellan Skarsgård) op leeftijd de banden met zijn (door hem) emotioneel verwaarloosde dochters te herstellen. Een van die dochters is een gevierd toneelactrice, en wordt gespeeld door Renate Reinsve: de Noorse actrice die in 2021 al eens de prijs voor beste actrice won voor haar hoofdrol in Triers onorthodoxe romantische komedie The Worst Person in the World (2021).
De Brazilliaan Kleber Mendonça Filho (56) won de prijs voor beste regie met The Secret Agent (O Agente Secreto), zijn politieke thriller die zich afspeelt tijdens de militaire dictatuur. Ook de Brazilliaanse acteur Wagner Moura (48, bekend uit de tv-serie Narcos) won voor zijn rol in de film, die tot stand kwam met medewerking van de Nederlandse co-producent Lemming Film.
Beste actrice was de 18-jarige Nadia Melliti, die in het drama La petite dernière van de Franse cineast Hafsia Herzi (38) worstelt met haar seksualiteit. De Waalse broers en tweevoudig Palmwinnaars Jean-Pierre (74) en Luc Dardenne (71) wonnen de scenarioprijs voor Jeunes mères, hun drama over de door tegenslag getekende levens van een aantal jonge moeders.
De Juryprijs werd ex aequo verdeeld over de twee cinemagrafisch meer gedurfde films uit de in totaal 22 films rijke hoofdcompetitie. De zeer muzikale en naar horror toe bewegende woestijn-road én ravemovie Sirât van de Spaanse cineast Oliver Laxe (43). Én het mystieke Sound of Falling van Mascha Schilinski (40), over vier Duitse meisjes en van generatie op generatie doorgegeven trauma’s. Ook was er nog een extra prijs voor de ambitieuze en in meerdere tijdsgewrichten van de Chinese geschiedenis gevatte sciencefiction Resurrection van cineast Bi Gan (35).
Rietland, de enige Nederlandse speelfilm die dit jaar werd geselecteerd voor Cannes (in het programma ‘semaine de la critique’), won geen prijzen. Wel werd het drama van Sven Bresser hoog gewaardeerd in de polls van de internationale pers. Nederlands succes was er ook in het virtual reality-programma van het festival. Daar won de Nederlandse vr-film From Dust van filmmaker en componist Michel van der Aa won de prijs voor beste immersieve ervaring.
Aan de uitreiking in Cannes ging een grote stroomstoring in de regio vooraf, die verder geen invloed had op het slotgala.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant