is hoofdredacteur van de Volkskrant.
We reageerden nog net niet schouderophalend, toen we donderdagmorgen in onze dagelijkse nieuwsvergadering het bezoek van de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa aan Donald Trump in het Witte Huis bespraken. Dat de machtigste man ter wereld voor het oog van de camera complottheorieën en andere nonsens verspreidt, zijn we al bijna gewoon gaan vinden.
Toen Volodymyr Zelensky drie maanden geleden op bezoek was in het Witte Huis en Trump hem publiekelijk een lesje nederigheid probeerde te geven, op basis van een verkeerde voorstelling van zaken, spraken we op de voorpagina nog over een ‘keerpunt in de geschiedenis’. Nu de machtigste man ter wereld in de greep was van desinformatie, kwamen alle zekerheden op losse schroeven te staan en gingen we een nieuw tijdperk binnen, was de analyse.
Dat went blijkbaar snel. Ook Cyril Ramaphosa reageerde amper verrast, toen Donald Trump zijn valse bewijzen voor de ‘witte genocide’ toonde. Hij liet alle onzin geduldig over zich heen komen en stelde, als ware hij een journalist, alleen beleefde vragen: waar waren de foto’s die Trump liet zien precies genomen?
De golf aan desinformatie die over het internet spoelt, is het grootste gevaar voor de democratie. Tot nu toe werd de desinformatie vooral geproduceerd door mensen, maar met de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) komt er een nieuwe golf onzin op ons af. Vorige week beschreven Pieter Sabel en Laurens Verhagen hoe tussen de zoekresultaten van Google steeds meer nepbeelden opduiken, die bijna niet meer van echt te onderscheiden zijn.
Verhagen beschreef in zijn wekelijkse column hoe een AI-chatbot door sommige Nederlanders, onder wie oud-journalist Frits Barend, serieuzer wordt genomen dan professionele journalisten. Wonderlijk, omdat zo’n chatbot geen zorgvuldig bronnenonderzoek hoeft te doen en geen hoor en wederhoor hoeft toe te passen. ‘Geen journalistiek, maar propaganda’, concludeerde Barend over de foto in de Volkskrant van een uitgemergeld kind in Gaza, omdat een chatbot zou hebben geconcludeerd dat de foto in Jemen was gemaakt, wat onzin is.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
De complottheorie over de genocide op de Zuid-Afrikaanse boeren, die Donald Trump citeerde, is hem aangereikt door zijn trouwe adviseur, de Zuid-Afrikaan Elon Musk, die eigenaar is van X en ook een eigen AI-chatbot heeft. Deze Grok spreekt ook over de witte genocide in Zuid-Afrika en trekt inmiddels ook het aantal slachtoffers van de Holocaust in twijfel, zoals columnist Sander Donkers deze week beschreef. Alle onzin wordt dus steeds harder rondgepompt.
Toen Trump de verkiezingsuitslag van 2020 betwistte omdat er volgens hem gefraudeerd zou zijn, was een groot deel van de wereld verbijsterd. Inmiddels hoort dat zo’n beetje bij het standaardrepertoire van populistische politici. Jenny Simons, die Desi Bouterse opvolgde als leider van de populistische NDP, bestempelde de verkiezingen in een interview met verslaggever Ashwant Nandram bij voorbaat als frauduleus. Het dwingt ons elke keer te benadrukken dat nationale en internationale waarnemers hier geen enkel bewijs voor hebben gevonden. De journalistiek moet steeds harder werken om voldoende tegengif te bieden en te voorkomen dat desinformatie ook in andere landen het hart van de macht bereikt.
In deze rubriek schrijft de hoofdredacteur wekelijks over de journalistieke methode van de Volkskrant en de dilemma’s die de redactie daarbij tegenkomt, meestal naar aanleiding van een klacht of vraag van een lezer.
De beste verhalen van de week, getipt door Pieter Klok
Elke zondag praat hoofdredacteur Pieter Klok u in de nieuwsbrief Beste van de week bij over de afgelopen (nieuws)week. Welke verhalen, columns, podcasts en speciale producties mag u echt niet missen? Schrijf u hier in voor de nieuwsbrief.
Luister ook naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts zijn te vinden op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns