Tot nu toe kon Israël zijn gang gaan in Gaza, maar vooral in Europa klinkt de afgelopen week kritiek. Het lijkt erop dat het begrip voor de Joodse staat zijn grenzen heeft bereikt, met name door de politiek van uithongering die Netanyahu al meer twee maanden voert.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
‘Israël is op weg een pariastaat te worden, zoals Zuid-Afrika ooit was, als we niet weer gaan handelen als een geestelijk gezond land’, zei Yair Golan, voormalig plaatsvervangend stafchef van het Israëlische leger en leider van de linkse Democratische Partij deze week op de Israëlische radio.
‘Een geestelijk gezond land vecht niet tegen burgers, doodt geen kinderen als hobby en stelt zich niet ten doel om een bevolking te verdrijven’, aldus Golan. Hij kreeg de gehele Israëlische politiek over zich heen, maar raakte een gevoelig punt.
Deze week werd Israël getroffen door een diplomatieke ‘tsunami’, zoals de linkse krant Haaretz schreef. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Canada kondigden sancties aan als Israël doorgaat met zijn offensief in Gaza, en voedsel en hulp voor de Gazanen blijft blokkeren. Het Verenigd Koninkrijk brak de gesprekken over een handelsakkoord af. De Europese Unie begint op initiatief van Nederland een onderzoek naar het Associatieverdrag dat Israël grote handelsvoordelen geeft. Waarschijnlijk zal Frankrijk volgende maand Palestina als staat erkennen, een symbolisch, maar politiek niet onbelangrijk gebaar.
Voor degenen die al eerder kritisch waren, is het te laat en te weinig, gezien de humanitaire catastrofe die zich in Gaza voltrekt. Toch begint er iets te schuiven. Na negentien maanden oorlog heeft Israël zijn krediet in een groot deel van Europa verspeeld. Als het doorgaat met het doden, uithongeren en verdrijven van Palestijnen, zal het steeds meer in een isolement terechtkomen.
Toch is Israël niet van plan zijn koers te wijzigen. Integendeel, premier Benjamin Netanyahu liet woensdag op een persconferentie weten dat de oorlog pas beëindigd wordt als de Gazanen verwijderd zijn, volgens het plan dat de Amerikaanse president Trump in februari presenteerde. Israël stuurt nu dus openlijk aan op etnische zuivering.
Daarmee zet het zijn relatie met Europa op het spel. De vriendschap tussen Europa en Israël berustte altijd op twee pijlers. Ten eerste de herinnering aan en de schuldgevoelens over de Holocaust, die na de oorlog tot een moreel ijkpunt voor de Europeanen uitgroeide. Ten tweede de gedachte dat Israël een westerse voorpost in het Midden-Oosten was, als lid van de democratische waardengemeenschap. Daardoor kwam Israël altijd weg met de discriminatie van de Palestijnen en de illegale bezetting van de Palestijnse gebieden.
De regering-Netanyahu zaagt nu beide pijlers door. De nazaten van de slachtoffers van de Holocaust zijn zelf daders geworden. Natuurlijk is de oorlog in Gaza van een andere orde dan de systematische uitroeiing van de Joden door de nazi’s. Maar toch: volgens velen gebruikt Israël in Gaza genocidaal geweld.
Onder de huidige regering kan Israël niet langer worden beschouwd als lid van de democratische waardengemeenschap, zei de Britse Labour-minister van Buitenlandse Zaken David Lammy deze week. Het optreden van Netanyahu is een ‘belediging voor de waarden van het Britse volk’, aldus Lammy.
Aanvankelijk had Europa begrip voor de Israëlische reactie na de Hamas-terreurdaden van 7 oktober, maar Israël is te ver gegaan. ‘We zullen niet toekijken terwijl de regering-Netanyahu doorgaat met deze buitensporige daden’, aldus het VK, Frankrijk en Canada deze week in een gezamenlijke verklaring. Niet alleen politieke leiders zijn kritisch over het beleid van Israël. In Den Haag vond vorige week zondag de grootste demonstratie sinds tijden plaats, van 100 duizend burgers die een rode lijn willen trekken.
Toch is Israël nog lang geen pariastaat. Diplomatieke molens malen langzaam, zoals de geschiedenis van Zuid-Afrika laat zien. De anti-apartheidsbeweging kwam op gang na het bloedbad van Sharpeville in 1960, toen de Zuid-Afrikaanse politie 69 zwarte betogers doodde. Pas in 1986 nam het Amerikaanse Congres zware economische sancties aan die het einde van de Apartheid inluidden. In 1990 kwam Nelson Mandela vrij.
Bovendien heeft het net rond Israël zich nog niet gesloten. Ondanks de harde taal van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is Europa verdeeld. Negen landen van de EU stemden tegen de herziening van het Associatieverdrag. Israël kan altijd rekenen op Hongarije, terwijl Duitsland zal terugdeinzen voor harde maatregelen. Het mondiale Zuiden sympathiseert doorgaans met de Palestijnen, maar een belangrijk land als India is een van de beste klanten van de Israëlische defensie-industrie.
Uiteindelijk is de opstelling van de Verenigde Staten cruciaal. De afgelopen weken nam Trump afstand van Netanyahu. Zeer tegen de zin van Israël onderhandelt hij met Iran over een nucleair akkoord, sloot hij een bestand met de Houthi’s en hief hij de sancties tegen Syrië op. Hij wil ook een bestand in Gaza. ‘We zullen jullie in de steek laten als jullie deze oorlog niet beëindigen’, zouden Amerikaanse functionarissen tegen Israël gezegd hebben, zo berichtte de The Washington Post.
Maar is Trump werkelijk bereid om Netanyahu te dwingen om het offensief in Gaza te staken en de blokkade van hulp en voedsel op te heffen? Of laat hij Israël zijn gang gaan, waardoor hij instemt met de totale vernietiging en etnische zuivering van Gaza? Dat is de keuze waarvoor Trump nu staat.
Zolang Israël op Amerikaanse steun kan rekenen, is het geen politieke paria zoals Zuid-Afrika dat was. Maar zolang de regering-Netanyahu doorgaat met het geweld in Gaza, wordt het land door een groeiend deel van de mondiale publieke opinie beschouwd als een morele paria, die zijn krediet als slachtoffer van de Holocaust heeft verspeeld.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant