De Zwarte Cross, een vierdaagse combinatie van motorcross en muziekfestival in de Achterhoek, raakte deze week verzeild in de internationale afwijzing van de Gaza-oorlog. De reden: eigenaar KKR heeft ook omstreden investeringen in Israël. Wat is KKR?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Naast het grootste muziekfestival van Nederland, is de Zwarte Cross ook het grootste motorcrossevenement ter wereld. Wat de Zwarte Cross daarentegen nooit is geweest, is het toneel van politiek debat. Tot deze week, toen een van de artiesten die in juli het podium in Oost Gelre zou betreden, plotseling afzegde.
De boosheid van Hans Keuper, bandlid van Boh Foi Toch, richt zich op de eigenaar van de Zwarte Cross, KKR. Dat Amerikaanse concern heeft belangen in Israëlische bedrijven die onder meer actief zouden zijn in illegale Joodse nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.
De letters KKR staan voor Kohlberg Kravis Roberts & Co, een van ’s werelds grootste durfinvesteerders én het lelijke gezicht van het kapitalisme. Overal waar de naam van KKR valt, slaat betrokken ondernemers en vakbonden de schrik om het hart. Want de modus operandi van KKR is om met veel geld bedrijven over te nemen, wat het financiert met gepeperde leningen. De schuld die zo ontstaat, komt vervolgens op de balans te staan van het nieuwe speeltje.
Jaren later, als een bedrijf niet verder valt uit te knijpen, laat KKR zijn prooi weer vallen en vertrekt het bedrijf met de noorderzon. Het slachtoffer wordt van de hele exercitie vaak geen cent wijzer. De belangen die KKR heeft in bedrijven wereldwijd, hebben een waarde van bij elkaar opgeteld ruim 710 miljard dollar.
KKR is niet de enige superinvesteerder die zo te werk gaat, maar wel een van de meest medogenloze. Het koopfonds werd in 2020 door de Volkskrant omschreven als ‘de moeder aller sprinkhanen’. Een andere, net zo weinig lovende aanduiding is ‘barbaren aan de poort’. Dat is de titel van het (verfilmde) boek uit 1989 dat Wall Street-journalisten Bryan Burrough en John Helyar schreven over de overname waarmee KKR zijn reputatie vestigde.
Dat was in 1988, toen het inmiddels tien jaar oude KKR de tabaks- en levensmiddelengigant RJR Nabisco inlijfde, voor een bedrag van 25 miljard dollar. Destijds was dat de grootste zogeheten leveraged buyout ooit (een overname met geleend geld), en zou dat zeventien jaar lang blijven. De tumultueuze overnameslag zou twee jaar vergen, tot de directie van RJR Nabisco uiteindelijk voor het (oorspronkelijk vijandig) bod van KKR door de knieën ging.
KKR begon het concern meteen te ontmantelen, door onderdelen te verkopen om de schuld te verminderen. Dat ging niet snel genoeg. Gebukt onder een schuld van ruim 28 miljard dollar kreeg het aandeel RJR Nabisco al snel de ‘junk’-status. Die term bewaren kredietbeoordelaars voor bedrijven die aan de rand van een bankroet staan.
Vanaf 1996 bouwde KKR zijn belang in RJR Nabisco af. In 2004 werden de laatste restanten van de hand gedaan. KKR maakte zo’n 1,5- tot 2 miljard dollar winst op de deal, minder dan waar het opkoopfonds op had gerekend: drie tot vier keer de waarde van het eigen geld dat in RJR Nabisco werd gestoken, ruim 3,1 miljard dollar.
De meeste financiële geschiedschrijvers beschouwen de buy-out dan ook als een zeperd. Dat mocht de pret niet drukken voor oprichters Jerome Kohlberg en de neven Henry Kravis en George Roberts. Ze leerden elkaar kennen bij Bear Stearns, de Amerikaanse vermogensbeheerder die in 2008 aan de wieg stond van de kredietcrisis door gestunt met ‘herverpakte’ riskante hypotheken. Kohlberg overleed in 2015, maar het fonds bleef zijn naam dragen.
Begin deze eeuw begon KKR ook de Nederlandse markt af te grazen. Zo nam KKR in 2004 het Vendex KBB-concern over, waarvan de naam werd veranderd in Maxeda. In een jaar waren 72 panden voor 1,4 miljard verkocht, waarmee KKR meteen al quitte speelde. Daarna gingen de formules een voor een de deur uit: eerst Hema, toen Claudia Sträter, De Bijenkorf, M&S, Dixons, Schaap & Citroen, Praxis en uiteindelijk ook V&D.
In totaal zou KKR ergens tussen de 5- en 7,5 miljard euro aan de Vendex KBB-deal hebben verdiend, wat neerkomt op een winst van 100 tot 200 procent op de investering.
Drie jaar na Vendex was afvalverwerker Gansewinkel aan de beurt. Twee commissarissen stapten uit protest op, maar KKR zette de overname door. In 2014 volgde een bod op de meerderheid van aandelen in Afriflora, ‘s werelds grootste rozenkweker en eigendom van de Nederlandse familie Barnhoorn.
Grotere slagen sloeg KKR in recentere tijden. In 2017 verkocht Unilever voor 6,8 miljard euro zijn margarinepoot aan de Amerikanen, in 2020 nam KKR de vakantieparkenuitbater Roompot over, voor ruim 1 miljard euro. Daartussen door klopten de ‘barbaren’ aan de poort van automatiseerder Exact en parkeergarage-exploitant Q-Park.
Vermoedelijk heeft de organisatie van het Zwarte Cross vorig jaar nooit stilgestaan bij het nieuws dat Superstruct Entertainment een nieuwe broodheer kreeg. Superstruct is de Spaanse uitbater van tachtig Europese en Australische festivals, waaronder de Zwarte Cross. De nieuwe eigenaar heette KKR.
Festivaldirecteur Ronnie Degen bezwoer vrijdag in de Volkskrant dat er geen cent winst van de Zwarte Cross richting KKR zou vloeien. Muzikanten kunnen dus volgens Degen zonder bezwaard gemoed optreden in Oost Gelre. ‘We nemen afstand van de onethische praktijken van de boze stiefmoeder waar wij niet voor hebben gekozen.’
Hoe Degen wil voorkomen dat geld bij de eigenaar belandt, is onduidelijk. Het sis gebruikelijk dat dochterondernemingen een deel van de winst in eigen activiteiten mogen steken. De Zwarte Cross lijkt te hopen dat dit sprookje een goede afloop kent.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant