De media, die ooit heldere spiegels van de samenleving waren, functioneren steeds meer als een troebele lens die bepaalt waar onze aandacht – en onze empathie – naartoe gaat. Massahysterie ligt op de loer, stelt programmamaker en oud-politicus Rob Oudkerk.
In Washington werden twee joden in koelen bloede vermoord door een dader die ‘free Palestine’ riep. Een gruwelijke daad, en de reacties erop zijn verontrustend. Op sociale media klinkt er voorspelbaar gejuich in de hoek van geradicaliseerde activisten. Mainstream media berichten er terughoudend over en zijn voorzichtig met het labelen van deze daad als antisemitisch.
Dat laatste is een veel grotere bedreiging. Journalistiek die ongemakkelijke waarheden omzeilt omdat het niet in het straatje van hun overtuiging past, helpt de sociale cohesie om zeep.
Over de auteur
Rob Oudkerk is programmamaker, ex-huisarts en ex-politicus.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De actualiteit rond de moorden in Washington is een schreeuw om aandacht voor een groeiend probleem: antisemitisme dat in stilte escaleert in combinatie met berichtgeving die hiervan wegkijkt met de oorlog in Gaza als rechtvaardiging, onder het mom van ‘moeten de Joden maar niet alles platbombarderen’. Zelfs de terroristen van Hamas transformeren in de slipstream van deze gedachten en gevoelens tot vrijheidsstrijders.
De waarheid is de dochter van de tijd, schreef de Romeinse auteur Aulus Gellius in de tweede eeuw. Deze eeuwenoude wijsheid krijgt een wrange bijsmaak in het licht van recente gebeurtenissen. Aulus Gellius’ woorden geven aan dat de waarheid uiteindelijk bovenkomt, maar dat dit niet vanzelf gaat. Als arts en politicus heb ik geleerd dat waarheid vinden een proces is, zowel in de spreekkamer als in de maatschappij. Het vereist moed precisie en vooral de wil om ongemak te omarmen. Want ongemakkelijke waarheden zijn niet links of rechts – ze zijn een signaal dat er iets fundamenteel scheef zit.
De moorden in Washington passen in een patroon van groeiende mondiale Jodenhaat, die gemakkelijk wordt gebagatelliseerd of genegeerd. Tegelijkertijd zien we een bredere trend van selectieve verontwaardiging. Terwijl de tragedie in Gaza – volkomen terecht – wereldwijde aandacht krijgt, blijven andere gruweldaden onderbelicht. Denk aan de genocide op Armeniërs in Nagorno-Karabach in 2023, de moord op meer dan 500 duizend Papoea’s door Indonesië, de vervolging van Koerden door Turkije, de verdrijving van Afghanen uit Pakistan, de opsluiting van 2 miljoen Oeigoeren in Chinese strafkampen, de massamoord op Jezidi’s in Irak, of de Rohingya-genocide in Myanmar.
Als slachtofferschap selectief wordt, verliest het zijn morele waarde.
De media, die ooit heldere spiegels van de samenleving waren, functioneren steeds meer als een troebele lens die bepaalt waar onze aandacht – en onze empathie – naartoe gaat. De hoofdredacteur van de Volkskrant zei me toen ik hem vorig jaar interviewde: ‘Media bepalen waar de empathie van de lezer ligt’. En toen ging ik het ook zien: Het NOS-journaal, NRC en de Volkskrant die over Gaza kwantitatief zoveel meer uitzenden of publiceren dan over de Rhohinga-genocide of de Irakese Jezidi- genocide. ‘Objectieve media lijken dan verdacht veel op activisten: no jews, no news.
Dat dit zelfs in Nederland mogelijk is had ik nooit kunnen denken. Was na de Holocaust de strijd tegen antisemitisme niet een gedeelde waarde? Waren we niet de samenleving met vrijheid en tolerantie hoog in het vaandel met het homohuwelijk als kroonjuweel? Koningin Juliana plantte ooit bomen in Israël. Willen we echt dat dit land met bevolking en al in de Middellandse zee verdwijnt? Is het echt zo dat de oorlog dáár het bagatelliseren van extremisme híer legitimeert? Tolerantie voor intolerantie ondermijnt onze vrijheid.
Van Hollandse gezelligheid is allang geen sprake meer. In Amsterdam werd vorig weekend op een café-terras een echtpaar uitgescholden voor ‘kankerjoden’. Kinderen van 5,4 en 2 jaar oud werden bespuugd omdat hun vader in het Hebreeuws telefoneerde. Als empathie afhankelijk is van geopolitieke trends of mediaprioriteiten, wordt rechtvaardigheid een hol begrip. Slachtoffers worden eendimensionale karikaturen in het schreeuwerige waarheidstheater van activisten, getooid in het rood van de inquisitie.
Gelukkig geeft het gezegde van Aulus Gellius ook hoop: de waarheid groeit vanzelf wel tot volle wasdom, zoals een boom die door beton breekt. Maar wachten tot de tijd haar werk doet, is niet genoeg. Ongemakkelijke waarheden vragen om actie. Stilte is gevaarlijk; openheid is noodzakelijk. Alleen door Jodenhaat, selectieve verontwaardiging en de erosie van onze waarden te benoemen, kunnen we de weg vrijmaken voor een rechtvaardiger samenleving.
Geduldig wachten op de waarheid is geen optie. Massahysterie ligt op de loer. De moorden in Washington zijn een gruwelijke wake-up call: als we zwijgen of doorgaan op de ingeslagen wegen, wacht ons ook hier een ernstige escalatie.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant