is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant.
Schrijver en ondernemer Rutger Bregman keek de camera in met een gezichtsuitdrukking die de meeste mensen reserveren voor het hoopje kattenkots op hun keukenvloer. ‘Ik heb schoon genoeg van al die mensen hier die politiek hebben veranderd in een puurheidswedstrijd’, zei hij in een veelbekeken filmpje op X. Hij was helemaal klaar met ‘online links’: mensen die ‘meer geven om hun eigen morele puurheid dan om resultaten’ en ‘liever gelijk krijgen in de reacties onder een bericht dan dat ze daadwerkelijk iets winnen in de echte wereld.’
Winnen is een ‘morele plicht’, zei hij. ‘En weet je wat we nodig hebben om te winnen? Andere mensen. Een coalitie.’ Dat betekent: samenwerken met mensen waarmee je het niet over alles eens bent. ‘Als iemand 80 procent van de tijd met je op één lijn zit, dan is dat een bondgenoot, niet je vijand.’
Het is een soort pragmatische gematigdheid die ik de laatste tijd vaker tegenkom. Bijvoorbeeld in de column van collega Arnout Brouwers, die pleitte voor een brede maatschappelijke coalitie van mensen die wat meer begrip voor elkaar hebben, maar tegelijkertijd van leer trok tegen de ‘progressieve voorhoede’ die volgens hem te veel aan morele zelfbevrediging doet.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De heren hebben ergens een punt. Bondgenootschappen zijn belangrijk, en begrip komt niet altijd vanzelf. Zeker op sociale media gaat het er vaak lelijk aan toe. Linkse mensen zijn hier niet immuun voor, en sommigen zitten op X en elders vast in een aloude onderlinge ruzie: de gematigden minachten de radicalen, de radicalen vinden de gematigden te slap.
Clarice Gargard zei daar eerder iets buitengewoon verstandigs over: ‘Het is begrijpelijk dat er conflicten ontstaan binnen sociaal geëngageerde gemeenschappen en collectieven, want er is zoveel onrecht in de wereld dat je denkt te moeten verharden om ertegen te strijden, een speer te moeten worden om een speer te kunnen verslaan. Maar we mogen in onze strijd niet veranderen in dat waartegen we vechten, want dan hebben we eigenlijk al verloren.’
Ik zat daar nog op te kauwen – ik wil helemaal geen speer zijn, ik wil zacht blijven, maar verdorie: fascisme is in opkomst, er is een genocide die onze regering weigert te veroordelen en de aarde gaat naar de klote; we hebben geen tijd meer voor pragmatisme of gematigdheid – toen ik dus Bregmans filmpje tegenkwam.
En nu heb ik vragen. Zoals: maar zijn de belangrijkste kwesties van deze tijd dan niet bij uitstek morele kwesties? Over de klimaatcrisis zijn de feiten bekend. De fascisten doen niet stiekem. Dankzij wetenschappers, mensenrechtenorganisaties en Palestijnse journalisten weten we dat (en hoe) er in Gaza een genocide plaatsvindt. De enige echte vraag die nog voorligt is: wat is nu het juiste om te doen? En zijn morele discussies en standpunten dan niet zozeer een vorm van ‘zelfbevrediging’ als wel essentieel? Is een zuiver moreel kompas niet onontbeerlijk?
Meer vragen. Bregman noemt winnen ‘een morele plicht’. Maar is dat zo? Zijn er geen dingen die zo belangrijk zijn dat je er verlies voor wilt riskeren? De toekomst van de aarde, misschien? Of Palestijnse levens?
Een voorbeeld: Bregman heeft een plan om de Amerikaanse Democraten aan verkiezingswinst te helpen. Er staat niets in over de Palestijnen. Iemand stelde voor dit toe te voegen: we gaan het internationaal recht respecteren, de genocide in Gaza stoppen, Netanyahu arresteren en een datum prikken voor de bevrijding van Palestina. Dat wilde Bregman niet: ‘Als je geeft om Palestina, moet je geven om verkiezingen winnen. Dat is wat het betekent om moreel serieus te zijn.’ Zijn advies: ‘Win verkiezingen. Doe daarna wat juist is. (In die volgorde).’
Maar wat als iets niet kan wachten? Wat als er iets gebeurt dat zo urgent en onvergeeflijk is dat het om onmiddellijk verzet vraagt, zelfs als dat verkiezingsstrategisch onhandig is? Is het ‘morele puurheid’ om te zeggen: er zijn dingen die zo belangrijk zijn voor mij, voor ons, dat we liever verkiezingen verliezen dan onze menselijkheid?
En als je een deel van je menselijkheid moet pauzeren of je morele kompas moet negeren om te kunnen winnen, ben je dan ook niet – Gargard indachtig – dat geworden waartegen je vecht? En heb je dan niet sowieso verloren, zelfs als je wint? Verliest dan niet iedereen?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns