Zondag zijn de parlementsverkiezingen in Suriname. Bij zijn aantreden in 2020 erfde de huidige president Chan Santokhi de ‘failliete boedel’ van zijn voorganger Bouterse. Hij moest zware bezuinigingen doorvoeren die hem impopulair maakten. Nu lijkt het tij gekeerd en ligt zijn partij op kop.
is verslaggever voor de Volkskrant. Verslag uit Paramaribo
‘Ik ben 66 jaar en nu pas begrijp ik het. Alle uitdagingen in mijn jeugd. Al die keren dat ik boos ben geweest, al die keren dat ik moest huilen. Het heeft me voorbereid op het presidentschap. Ik ben voorbestemd. Er is maar één functie boven mij, en dat is God.’
Chan Santokhi (66) zit lekkerder in zijn vel dan ooit. De afgelopen jaren zette hij alles op alles om de staatsschuld omlaag te brengen die zijn voorganger Desi Bouterse had laten exploderen. De door hem opgelegde bezuinigingen, waaronder het verlagen van subsidies op benzine en elektriciteit, maakten hem impopulair bij vele Surinamers. Ze leidden in 2023 zelfs tot protesten, plunderingen en de bestorming van het parlementsgebouw.
Maar twee jaar later lijkt het tij gekeerd. Zijn Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP) ligt op kop in de peilingen. Zijn charismatische tegenstrever Bouterse is overleden en van de overgebleven politici heeft hij weinig te vrezen. De meeste lijsttrekkers willen niet met hem in debat. Zelf ziet hij ook geen ‘serieuze tegenstander’. ‘Het enige dat ik hoor is Chan dit, Chan dat. Uitschelden, verwijten, beschuldigingen. Maar ik heb tenminste een visie.’
En dus is het ‘winnen en doorgaan’, zegt hij met een ronkende stem, terwijl hij met zijn hand op het bureau van zijn werkkamer in Paramaribo bonst. ‘Winnen en doorgaan.’
Toen u in 2020 werd gekozen, deed u de belofte dat u een eind zou maken aan de vriendjespolitiek. Een van de eerste dingen die u als president deed was de benoeming van uw vrouw op allerlei posten, onder meer als commissaris bij het staatsoliebedrijf. Wat is een verkiezingsbelofte van u waard?
‘Mijn belofte naar de kiezer was ook: ik red Suriname. Na tien jaar Bouterse werden grote delen van de overheid gecontroleerd door zijn politieke loyalisten. Ook in de raad van commissarissen van Staatsolie had hij iemand. Ik wilde daar iemand die ik kon vertrouwen. Iemand die goed opgeleid was en voor me kon waken.
‘Mijn vrouw heeft haar taak volbracht, er zijn geen verkeerde besluiten genomen en ze is daar ook weer weg. Want als ik merk dat iets gevoelig ligt in de samenleving, dan tref ik maatregelen. Maar het beeld dat ik alleen friends and family benoem is een politieke karikatuur.’
U heeft in heel korte tijd zware bezuinigingen doorgevoerd om de staatsschuld terug te dringen. Bent u niet te hard van stapel gelopen?
‘Toen ik in 2020 aantrad, erfde ik een failliete boedel. We hadden geen internationale reserves, een inflatie van 60 procent en een schuldpositie van meer dan 100 procent. We konden bij mijn aantreden geen overheidssalarissen betalen. Daar sta je van te kijken.
‘We hebben een heel zwaar bezuinigingsprogramma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) uitgevoerd en krijgen nu complimenten. Waarnemers zeggen: oh, you did it! Waar andere landen vijftien jaar voor nodig hebben, hebben wij in drie jaar gedaan.
‘We hebben tegelijkertijd ook geïnvesteerd in scholen, ziekenhuizen, woningen, maar dat hadden we beter moeten communiceren. Ik ben nu elke dag in de getto’s. De bewoners roepen: ‘Pres! Nu pas kom je hier, nu pas leg je het uit.’ Daarin hebben we gefaald. In crisistijd moet je bij het volk zijn en op straat, mensen omhelzen. Zeggen dat je ze niet vergeten bent. We hebben te veel sociale programma’s op afstand doorgevoerd. In de volkswijken heeft men die warmte nodig.’
U werkte in de regering de afgelopen vijf jaar samen met de partij van Ronnie Brunswijk, een veroordeeld drugscrimineel met grote belangen in de goudsector. Zijn ministers zouden de goudsector en het douanestelsel hervormen. Daar is schrikbarend weinig van terechtgekomen.
‘Er is van sommige dingen inderdaad weinig terechtgekomen. Maar je zit in een coalitie en soms moet je grotere doelen realiseren. Zoals het IMF-schuldenprogramma of de invoering van een evenredig kiesstelsel, waar wij als VHP al 76 jaar voor strijden. Dus ik heb gekozen om pragmatisch te zijn en met de coalitie door te gaan. In het groter belang. Maar als we een groter mandaat krijgen, gaan we in het vervolg het beheer van het ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen overnemen. Dan kunnen we beleid effectiever uitvoeren.’
Welke verhouding wilt u hebben met uw voormalig kolonisator Nederland?
‘Ik maak beleid voor één miljoen Surinamers: 600 duizend daarvan wonen hier, en 400 duizend wonen in Nederland. Eind van het jaar is ons land vijftig jaar onafhankelijk, daar willen we graag de koning bij hebben.
‘We willen de fase van ontwikkelingshulp afsluiten en streven naar een volwassen samenwerking waarin we samen optrekken. Jullie hebben een probleem met stikstof, ik heb hier land voor jullie. De eerste boeren zijn al gekomen – laat ze hier varkens telen en slachten.
‘Ik word bedreigd: mijn kust spoelt weg. Nederland heeft de beste technici als het gaat om infrastructuur, het bouwen van bruggen en dijken. En waarom moet Nederland in zoveel andere landen gas zoeken? Wij hebben olie en gas, laten we zaken doen. Met de olie verdienen we in twintig jaar zo’n 30 miljard dollar. Er zijn hier zoveel zaken te doen: in de huisvesting, in de hospitality, in de horeca. We hebben jullie nodig.’
Oppositieleider Jenny Simons van de NDP stelt de verkiezingsuitslag op voorhand in twijfel en beticht uw regering van ‘grootschalige verkiezingsfraude’.
‘Kijk, er zijn sommige mensen en partijen die nu al weten dat ze gaan verliezen. Ze proberen een verhaal te creëren dat er gefraudeerd wordt. Gelukkig hebben we buitenlandse waarnemers. We hebben een eerlijke en transparante verkiezing. Maar dat wij gaan winnen is out of discussion. Ik ga niet verliezen. Ik heb een missie en die wil ik afmaken.’
‘Ik heb een zoontje van 1,5 jaar, Chai-maïro. Ik hoop dat hij opgroeit in een land met een stabiele economie. Daar begint ons leven, en daar begint onze toekomst. Geld bepaalt alles. Wie wil nou met je praten als je niets in je zakken hebt. Als je geen geld hebt kun je bijvoorbeeld geen perceel betalen. En als je beter wil verdienen, moet je jezelf laten scholen. Maar de meeste studenten hier kunnen geen hbo-opleiding betalen, dat kost omgerekend 1.500 euro per jaar. Zo kom je nooit uit de vicieuze cirkel.
‘De vorige keer stemde ik op de NPS, maar nu weet ik het nog niet. Ik neem goed de tijd om me in te lezen. Ik ben nog niet onder de indruk, ook niet van de regering. Soms kijk ik naar een verkiezingsdebat en vraag me ik af: is dit echt de kwaliteit? Ik vrees dat hetzelfde zal terugkomen: de politiek van friends and family. Dat is niet wat Suriname nodig heeft. Eén ding weet ik wel zeker: we moeten afstappen van het racistisch stemmen. Laten we kijken naar de inhoud, en wat de partijen werkelijk voor ons willen betekenen.’
‘Voor mij heeft stemmen geen zin. Geen enkele politicus denkt echt aan het volk. Ze komen allemaal om zichzelf te verrijken. Ook al heb je incidenteel een regering die zorgt voor een stabiele koers, daar worden we niet beter van. Politici kunnen anytime reizen, maar het gewone volk moet hard sparen en zich zoveel ontzeggen. De laatste keer dat ik reisde was vijf jaar geleden, naar Nederland. Nu ben ik met pensioen en zie ik dat op korte termijn niet gebeuren.
‘Ik moet God dankbaar zijn dat ik gezond ben. Maar hoewel ik gepensioneerd ben, moet ik nog altijd werken. Ik had een inkomen van 17 duizend Surinaamse dollar, maar mijn pensioen is 8 duizend dollar. Als je er niet wat bij doet, red je het niet. Gelukkig heb ik elke nog elke dag werk: ik maai woonerven en open percelen. Als je niet vitaal genoeg bent om bij te klussen, raak je verstrikt in het circuit van geldschieters, die leningen verstrekken.
‘U gaat het niet met me eens zijn, maar ik ben geen democraat. We moeten in landen als Suriname een despoot hebben, een tiran, een dictator van de ergste soort. Zo’n moeilijke tijd kan het verdeelde volk samenbrengen. Misschien komt men dan tot de slotsom: we hebben als land gemeenschappelijke probemen. Laten we niet meer kijken naar raciale verschillen, maar als één volk de schouders eronder zetten.’
‘Ik vind het spannend, want dit worden mijn eerste verkiezingen. Ik ga op de NDP stemmen. De afgelopen jaren is overal alles duurder geworden. In de supermarkten, warenhuizen en zelfs bij de Chinese winkels. Je ziet het verschil met vroeger. Ik geef u een voorbeeld: vroeger kocht ik een Fernandes softdrink voor 5 Surinaamse dollar. Dat is nu is het 50 dollar.
‘Wat ook meespeelt: ik wil graag dat er een keertje een vrouw president wordt. Laten we mevrouw Jenny Simons een kans geven. Misschien zullen er veel dingen veranderen. Ik weet niet hoe, het is in Suriname nog nooit gebeurd. Maar laten we het een keertje proberen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant