De Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa reageerde bedeesd en diplomatiek op de aantijgingen van Donald Trump. Die verweet zijn gast ‘genocide op witte Afrikaners’ in Zuid-Afrika. Ramaphosa krijgt thuis complimenten over zijn beheerste reactie.
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
‘Dood, dood, dood’ – het was Donald Trumps samenvatting van een stapel kopietjes van nieuwsartikelen waaruit volgens de Amerikaanse president blijkt dat er genocide op witte boeren plaatsvindt in Zuid-Afrika. Met de A4’tjes hoopte hij zijn gast, president Cyril Ramaphosa, voor het blok te zetten ten overstaan van de wereldpers.
Even daarvoor had Trump de lichten van de Oval Office laten dimmen, om op een scherm videobeelden te tonen. ‘Dit zijn begraafplaatsen van meer dan duizend vermoorde witte boeren’, zei de Amerikaanse president, terwijl hij een video liet zien van een lange stoet auto’s die langs kruizen reden. ‘De familieleden van witte boeren betuigen daar hun liefde.’
Ramaphosa, die de beelden zwijgend aanschouwde, vroeg aan Trump of hij wist ‘waar deze beelden gemaakt zijn’ – hij zei de video zelf nooit eerder te hebben gezien. Ook op de geprinte nieuwsartikelen reageerde hij bedeesd en stelde dat juist zwarte Zuid-Afrikanen bovengemiddeld vaak het slachtoffer zijn van moord.
De Zuid-Afrikaanse president heeft de feiten aan zijn kant. Uit onderzoeken blijkt dat er geen sprake is van een ‘witte genocide’ en dat er geen bewijs is dat de tientallen moorden op witte boeren die de afgelopen jaren werden gepleegd politiek gemotiveerd zijn. Bovendien bleek donderdag dat op Trumps video geen graven te zien waren, maar kruizen die waren neergezet om aandacht te vragen voor slachtoffers van boerderijmoorden.
Ramaphosa leek op de valstrik voorbereid te zijn geweest, mogelijk dankzij het eerder desastreus verlopen gesprek tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en Trump. Over de moorden op witte boeren zei Ramaphosa dat ‘dit zorgen zijn waarover wij graag met u willen praten’.
Nationale eenheid
Veel Zuid-Afrikanen zijn trots op het diplomatieke optreden van hun president, die door de The Daily Maverick werd geprezen om zijn ‘oplos-en-reset modus’. Een columnist van die krant schrijft dat Ramaphosa niet werd ‘ge-zelenskyd’. De Zuid-Afrikaanse krant The Times stelde dat de president zich zelfs bevond ‘in de muil van Trumps hel’. Online, maar ook in reacties in de media, wijzen Zuid-Afrikanen erop dat hun land een regering van nationale eenheid heeft, die bestaat uit tien partijen met zowel witte als zwarte politici.
Progressieve Zuid-Afrikanen zijn kwaad op rechtse en radicaal-rechtse groeperingen, die in rechts-conservatieve Amerikaanse media het verhaal verspreiden dat er in Zuid-Afrika een ‘witte genocide’ wordt gepleegd. Vooral Afrikaners, deels bestaande uit afstammelingen van vooral Nederlandse kolonisten, worden volgens die ongefundeerde complottheorie systematisch vervolgd en vermoord in Zuid-Afrika.
‘Hoe vaak dat verhaal ook is ontkracht, het is alsnog uitgegroeid tot een wereldwijde mythe’, zegt de Zuid-Afrikaanse politiek analist Asanda Ngoasheng aan de telefoon vanuit Kaapstad. Ze legt uit dat Ramaphosa mede daarom naar Washington afreisde. ‘Dat narratief bleef veel te lang hangen in de verbeelding van mensen’, zegt ze. ‘Nu heeft Ramaphosa die mythe op een internationaal podium kunnen ontkrachten.’
Afrikaners
Toch is ook Afrikaner vakbond Solidariteit blij met het verloop van het gesprek. Deze nationalistische lobbyorganisatie zegt op te komen voor de rechten van Afrikaners en zoekt wereldwijd steun voor hun zaak bij radicaal-rechtse politici. De ‘enorme problemen’ van Zuid-Afrika zijn volgens hen nu op een internationaal podium belicht. ‘Donald Trump heeft vandaag geschiedenis geschreven,’ stelt Ernst Roets, een vooraanstaande figuur binnen de Afrikaner-rechtse beweging, in een bericht op X.
Er kwam evenwel ook een ander geluid uit de Afrikaner bevolkingsgroep, die niet zo eensgezind is als de Amerikaanse president wil doen geloven. Zo stelt de vooraanstaande Afrikaner politiek commentator Pieter du Toit van nieuwssite News24 dat de zorgvuldig opgezette hinderlaag van de Amerikanen het resultaat is ‘van maanden en jaren van overdrijving, hyperbool en desinformatie, die door een reeks Zuid-Afrikaanse activisten in het Amerikaanse rechtse ecosysteem waren gepompt’.
Witte delegatieleden
Om te laten zien dat er genoeg Afrikaners en witte Zuid-Afrikanen zijn die zich in Zuid-Afrika veilig voelen, bracht Ramaphosa onder meer miljardair en zakenman Johann Rupert mee; hij is een Afrikaner. Ook de belangrijkste witte politicus van Zuid-Afrika, minister van Landbouw en leider van de voornamelijk witte politieke coalitiepartij Democratische Alliantie, John Steenhuisen, was bij het gesprek in de Oval Office aanwezig.
Steenhuisen benadrukte dat Zuid-Afrika een ‘veiligheidsprobleem’ heeft, dat zich moeilijk laat oplossen. Maar hij verwierp de opvatting dat de meeste witte boeren op de vlucht zijn. ‘De meerderheid van de Zuid-Afrikaanse boeren’ wil er volgens Steenhuisen ‘een succes van maken’. Dat beeld werd bevestigd door Rupert, die erop wees dat de hoge moordcijfers in Zuid-Afrika vooral komen door moorden op zwarte burgers in de achterwijken van Kaapstad.
Gouden zet
Volgens Ngoasheng was het een gouden zet om tijdens het gesprek te laten zien dat witte en zwarte Zuid-Afrikanen een ‘verenigd front’ vormen. ‘Daarmee heeft de delegatie laten zien dat de raciale eenheid van Zuid-Afrika intact is’, zegt ze. Terwijl Ramaphosa door Trump meermaals in de rede werd gevallen, luisterde de Amerikaanse president wél geïnteresseerd naar de witte sprekers die hij had meegenomen.
Ngoasheng benadrukt dat het einde van de Apartheid, het racistische regeringsmodel waarbij zwarte mensen door een witte minderheid als tweederangsburgers werden behandeld, niet tot een burgeroorlog of genocide heeft geleid. ‘Ik denk dat Donald Trump de kracht van Zuid-Afrika onderschat’, zegt ze. ‘We zijn als onderdrukker en onderdrukten samengekomen, en erin geslaagd een manier te vinden om het conflict te boven te komen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant