Met zijn humor en charme veroverde voetbalcommentator (en oud-voetballer) Gary Lineker de Britse huiskamers, maar zijn vertrek bij de BBC heeft niets vrolijks. Lineker maakte zich met zijn activisme de laatste jaren steeds minder populair. Een antisemitische video is de druppel.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Voetbalpresentator Gary Lineker besefte al jaren wat er op het spel stond. ‘Je bent in dit vak altijd maar een zin verwijderd van een ramp’, zei hij in 2014. De Britse oud-voetballer en beroemdste sportpresentator ter wereld kwam desondanks altijd ogenschijnlijk ontspannen en achteloos babbelend de huiskamer binnen, vrolijk improviserend met subtiele humor. En toch smetteloos en doeltreffend, eigenlijk precies zoals hij als spits was. Toch voltrekt zijn afscheid na dertig jaar bij de BBC zich zondag onder een donkere wolk, nadat hij op Instagram een antisemitische video had gedeeld.
Het zat eraan te komen zo’n faux pas, zeggen critici. Op sociale media, in persoonlijke interviews en podcasts toonde hij zich steeds meer uitgesproken over, in zijn ogen, (inter-)nationale misstanden.
Van corruptie bij de voetbalbond Fifa, de Brexit en de vluchtelingencrisis tot de wereldpolitiek en de koers van de staatsomroep BBC. Vaak kreeg hij bijval, vooral vanuit progressieve kringen, vaak ook leidde het tot ophef. Tot ongemak ook bij de BBC, die ‘de onwaarschijnlijke held van Brits links’, zoals de Brite krant The Guardian hem ooit typeerde, eerder al eens schorste. Destijds kwamen collega’s in opstand tegen dat besluit, nu waren alle partijen het eens over het vroegtijdige vertrek.
In de gedeelde video die Lineker fataal werd, wordt kritiek geuit op het zionisme, het streven van het Joodse volk naar een eigen staat, waarbij een emoji van een rat zichtbaar is. Joden werden door nazi’s vergeleken met ratten om ze te ontmenselijken. Lineker verwijderde de video en maakte onvoorwaardelijke excuses: hij had de rat niet opgemerkt en zou nooit bewust iets antisemitisch delen, stelde hij.
Zondag mag hij nog wel, zoals eerder afgesproken, voor de laatste keer het iconische BBC-programma Match of the Day presenteren. Maar zijn beoogde glorieuze afscheidssaluut, de FA Cup komend seizoen en het WK 2026, worden geschrapt.
De rel rond de gewraakte video verdiept de krater tussen het pro- en anti-Garykamp in Engeland. Dat hij zondag nog een keer mag opdraven bij de BBC gaat heel wat Britten al te ver, bij hen wekken zijn politieke en maatschappelijke standpunten al langer wrevel op.
Dat was heel lang heel anders. Lineker was de lieveling van elke Brit, na een fraaie voetbalcarrière met negen WK-doelpunten die hij naadloos liet overgaan in een minstens zo succesvolle medialoopbaan. Hij was actief op diverse zenders en platformen, zelfs even als analist bij eredivisiewedstrijden op betaalkanaal Eredivisie Live.
Naar zijn voetbalpodcast The rest is football met oud-profs Alan Shearer en Micah Richards luisteren miljoenen mensen. Die is onderdeel van zijn mediabedrijf Goalhanger, dat ook podcasts en documentaires over geschiedenis, politiek en misdaad produceert.
Lineker hoeft niet van het scherm te verdwijnen, meerdere commerciële omroepen en betaalzenders dingen naar hem, verbonden als hij is aan vele historische voetbalmomenten.
Zonder een bepaalde wedstrijd in de zomer van 1986 was dat wellicht allemaal anders gelopen. Na doelpuntrijke seizoenen bij de bescheiden club Leicester City uit zijn geboortestad, verhuisde de zoon van een marktkoopman naar Everton, waar hij voor de tweede keer landelijk topscorer werd.
Hoewel hij in de nationale ploeg al sinds oktober 1985 droog stond, nam bondscoach Bobby Robson Lineker mee naar het WK 1986 en gaf hem alle vertrouwen, zelfs na de eerste twee dramatisch verlopen groepsduels. Het derde tegen Polen veranderde alles, Lineker scoorde in 25 minuten driemaal.
Hij won de gouden schoen voor toernooitopscorer en bleef na de beroemde uitschakeling in de kwartfinale door Maradona’s hand van God en goddelijke solo hangen om voor de BBC de finale tussen Argentinië en West-Duitsland te analyseren.
Tijdens dat tv-debuut vroeg presentator Des Lynam aan Lineker, terwijl Barcelona-trainer Terry Venables ‘toevallig’ twee stoelen verderop zat, of het gerucht dat hij naar Barcelona zou gaan, een kern van waarheid bevatte.
‘No comprende’, zei Lineker met een scherpe blik in zijn ogen. Bij Barcelona won hij de Europa Cup II en nationale beker onder Johan Cruijff in 1989, maar de Nederlandse trainer besloot hem van de hand te doen. Hij vond Lineker technisch niet goed genoeg. Lineker vergaf het Cruijff grootmoedig (‘hij had waarschijnlijk gelijk’), zoals hij tijdens een interview met Maradona ook diens handsbal vergoelijkte (‘het was vooral een fout van de arbitrage’). Hij vertrok naar Tottenham Hotspur en later naar het Japanse Nagoya Grampus Eight als uithangbord van de nieuw opgezette J-League. Financieel was hij daardoor al lang binnen.
En gelukkig maar, verzuchtte zijn vader Barry, want voor vroeg opstaan om fruit op de markt te verkopen had hij veel minder talent.
De natie leefde met hem mee toen zijn twee maanden oude zoon George vocht voor zijn leven vanwege acute leukemie. Driemaal zeiden artsen dat ze verbaasd zouden zijn als George de nacht zou doorkomen, maar na een halfjaar behandeling mocht de eerste baby van Gary en eerste vrouw Michelle, met wie hij nog drie zonen kreeg, toch naar huis. George herstelde volledig. Maar de angst voor een terugkeer van de ziekte bleef lang hangen bij zijn vader. ‘Ik had altijd terugkerende dromen over een kleine witte doodskist.’
Het plaatste zijn leven in een nieuw perspectief. ‘Daarvoor besefte ik al dat ik een goed leven had, en dat voetbal niet het belangrijkste ter wereld was. Maar de ziekte van onze zoon zette mij aan het denken.’
Lineker blijkt voor de camera net zo’n rastalent als voor het doel. Als de autocue stokt, vertelt hij dat eerlijk en gooit er wat grappen uit. De camera’s behandelt hij als imaginaire vrienden. Het verklaart waarom Lineker erin slaagt kijkers het gevoel te geven dat hij in hun huiskamer smakelijk anekdotes tapt, bijvoorbeeld over oud-ploeggenoot Paul Gascoigne, collega’s razendsnel van repliek dient of zichzelf op de hak neemt.
Door de jaren heen is hij er onmiskenbaar beter uit gaan zien, mede door een strak fitnessregime, maar Lineker wees dan op de witgrijze haren die zijn haarstructuur hadden veranderd. Hij kon ze daardoor niet meer lang laten groeien om zijn flaporen te bedekken.
Genoeg Britten kregen toen al jeuk van Mr. Perfect en voelden die toenemen toen Lineker zich meer en meer ging uitspreken voor solidariteit en rechtvaardigheid. Bij de BBC groeide hij naar een jaarloon van ruim anderhalf miljoen, en dan deed hij er ook nog tal van andere commerciële klussen naast.
De Leicester Boy wijst er in interviews fijntjes op zelf salarisverlaging te hebben voorgesteld en zegt dat hij bij Sky Sports nog veel meer kon verdienen. Maar zijn droom was om op de BBC ooit het zinnetje: ‘Engeland heeft de wereldbeker gewonnen.’ Of: ‘Engeland heeft het Europees kampioenschap gewonnen’, uit te spreken.
Bij winst van Engeland op het komende WK zou hij zijn carrière rond kunnen maken met het debiteren van zijn beroemdste onliner: ‘Voetbal is een simpel spel, 22 mannen jagen negentig minuten op een bal en aan het einde winnen de Duitsers altijd.’ Omdat de huidige bondscoach van Engeland de Duitser Thomas Tuchel is, behoeft de zin nauwelijks aanpassing.
Activistisch werd Lineker, die nooit een gele kaart kreeg, sinds het referendum over het blijven of verlaten van de EU door het Verenigd Koninkrijk, uitmondend in de Brexit. ‘Dat wilde ik eerst niet, want ik houd eigenlijk niet van confrontaties. Maar hoe meer ik erover las, hoe meer ik voelde dat de Brexit niet het beste was voor ons land. En het is waarschijnlijk mijn generatie geweest die het over de streep heeft getrokken.’
Lineker haalde veel geld op voor goede doelen, hielp ook mee met een inzamelingsactie in 2002 om zijn oude club Leicester City van een faillissement te redden. De club zou later de grootste verrassing in het Britse voetbal bewerkstelligen door in 2016 landskampioen te worden. Lineker kwam daarop een weddenschap na. Hij presenteerde in zijn onderbroek Match of the Day. Dat zijn vader, een fervent en bekend Leicester City-supporter, die titel nog kon meemaken beschouwt hij als het grootste geschenk dat voetbal hem gaf.
Sinds de Brexit bleef Lineker zich uitspreken, vooral op social media. Opinies en grappen over voetbal, fitties met concullega Piers Morgan en promotie voor Goalhanger-podcasts wisselt hij af met vlijmscherpe meningen over kwesties die hem aan het hart gaan. Op X heeft hij ruim 8,7 miljoen volgers.
Staatsomroep BBC zat er steeds meer mee in zijn maag. In 2023 kwam het tot een schorsing nadat Lineker de retoriek van de toenmalige Conservatieve regering rond immigratie vergeleek met die in Duitsland in de jaren dertig. Collega’s bij Match of the Day staakten uit solidariteit met Lineker, waardoor het programma in die periode werd uitgezonden zonder commentaar of analyse. De BBC verkortte de schorsing, maar scherpte de richtlijnen voor onpartijdigheid voor presentatoren aan.
Lineker liet echter luid en duidelijk van zich horen sinds de Gaza-oorlog, waarbij hij duidelijk de zijde van de Palestijnen kiest. ‘Het is echt verdorven, wat ze allemaal doormaken, onvoorstelbaar. Ik heb kinderen. Ze zijn nu volwassen, maar elke dag verliezen mensen hun kinderen, hun broers en zussen. Ik snap niet dat de wereld dit oké vindt. We lijken nog steeds aan de kant te staan van de mensen die dit doen. We leveren nog steeds wapens. Wauw, hoe dan? Het komt neer op macht en geld. Wat we laten gebeuren, gaat alle perken te buiten.’
In een interview met Lineker vorige week, dat plaatsvond vóór zijn aanstootgevende bericht op Instagram maar dat pas na publicatie werd gepubliceerd, waarschuwde hij de BBC-bazen dat er tussen nu en het volgende WK gemakkelijk meer controversiële momenten zouden kunnen komen. ‘Je hebt empathie of je hebt het niet’, zei Lineker. ‘Ik blijf me zeker inzetten voor humanitaire kwesties.’
Na zijn openlijke excuus, die volgens criticasters uren te laat op Instagram verscheen, bleef het echter stil. Hoe Lineker zondag afscheid neemt, is voor iedereen de vraag.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant