De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa is aangekomen in de Verenigde Staten voor een staatsbezoek. Vandaag staat een ontmoeting met president Donald Trump op het programma. Wat gaan de presidenten bespreken?
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Donald Trump weet het zeker: in Zuid-Afrika voltrekt zich een genocide op witte boeren. Die claim mag dan herhaaldelijk zijn ontkracht, het weerhield de Amerikaanse president er niet van om asiel te verlenen aan ‘gevluchte’ Afrikaners, de Zuid-Afrikaanse ambassadeur het land uit te zetten en alle financiële hulp aan het land te bevriezen.
De diplomatieke band tussen Pretoria en Washington is, kortom, zelden zo slecht geweest als nu. Een deel van de Zuid-Afrikanen vreest daarom dat ‘hun’ president Cyril Ramaphosa tijdens zijn bezoek aan het Witte Huis publiekelijk wordt vernederd (zoals eerder gebeurde met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky).
Anderen hopen dat Ramaphosa, die bekendstaat als een slinkse zakenman, juist precies weet hoe hij Trump moet paaien – al zal het voor de Zuid-Afrikaanse president een diplomatieke balanceeract worden om zowel overeenkomsten te sluiten, als vast te houden aan zijn principes.
Hoe het gesprek ook verloopt, Ramaphosa en Trump hebben tijdens hun gesprek deze vier hete hangijzers te bespreken:
Bovenaan de agenda staan de claims van president Trump over wat hij ‘mensenrechtenschendingen’ van witte Afrikaners noemt. Die minderheidsgroep, bestaande uit afstammelingen van vooral Nederlandse kolonisten (en de medeoprichters van het racistische apartheidsregime), wordt volgens de Amerikaanse president vervolgd en vermoord.
De complottheorie dat er in Zuid-Afrika een gerichte genocide op witte boeren plaatsvindt, wordt al jaren verspreid door radicaal- en extreemrechtse commentatoren en politici. In Nederland waarschuwen politici als Thierry Baudet en Martin Bosma voor het lot van de Afrikaners: als massa-immigratie doorgaat, zouden witte Nederlanders een minderheid in eigen land worden.
Ook is Trump bezorgd over een wet die de Zuid-Afrikaanse regering toestaat particulier land in beslag te nemen, zonder daarvoor de eigenaar te compenseren. Die regeling zou vooral witte landeigenaren kunnen treffen, omdat zij relatief veel land bezitten. Toen die wet werd aangenomen, vaardigde de Amerikaanse president een decreet uit dat Afrikaners een vluchtelingenstatus verleent. Eerder deze maand kwam de eerste vlucht met ‘vluchtelingen’ aan in de VS.
Het is met name bij dit gespreksonderwerp dat president Ramaphosa op eieren zal moeten lopen. Analisten verwachten dat hij zal proberen om de landrechtenwet aan president Trump uit te leggen. Volgens de woordvoerder van Ramaphosa wil hij Trump voorstellen om een onafhankelijk onderzoek te laten doen naar de vermeende ‘genocide’ op witte boeren.
Voor zijn alt-rechtse aanhangers is het lot van witte boeren het belangrijkste agendapunt, maar Trump zelf lijkt vooral uit op het sluiten van een nieuwe handelsdeal met Zuid-Afrika.
Op dit moment is nog onduidelijk welk voorstel president Ramaphosa Trump zal doen. Zuid-Afrikaanse media hinten op een overeenkomst over gasleveranties vanuit de VS. Bovendien zouden Amerikaanse gasbedrijven in Zuid-Afrika naar gas mogen zoeken – een overeenkomst die beide landen goed zou uitkomen.
Zuid-Afrika is ook rijk aan grondstoffen, zoals platina dat veel in de juwelenbranche wordt gebruikt. Ook hoopt Pretoria handelsovereenkomsten te kunnen sluiten op het gebied van landbouw en de (auto-)industrie.
Analisten nemen aan dat veel van Trumps kritiek op Zuid-Afrika uit de koker van Elon Musk komt. Ook de in Zuid-Afrika geboren techmiljardair verspreidt immers berichten over een ‘genocide op witte boeren’ op zijn platform X.
Toch wil ook Musk zakendoen in Zuid-Afrika. Verwacht wordt dat hij daarom, als adviseur van Trump, deel uitmaakt van de Amerikaanse delegatie die Ramaphosa treft. Musk wil gunstige importtarieven voor zijn Tesla’s, en ziet in Zuid-Afrika tevens mogelijkheden om SpaceX-satellieten te lanceren.
Voor de uitrol van zijn internetsatellietdienst Starlink wil Musk bovendien dat Zuid-Afrika de regelgeving rondom telecommunicatiebedrijven aanpast, die vereist dat ten minste 30 procent van de aandelen in handen zijn van historisch achtergestelde groepen. Volgens Musk betekent dit dat ‘ze willen’ dat hij 30 procent van zijn bedrijf ‘weggeeft’ – een claim die niet klopt.
Naast het gesprek over de witte boeren kan ook de discussie over de Amerikaanse steun aan Israël en Zuid-Afrikaanse steun aan Palestina vuurwerk opleveren. Volgens woordvoerder Vincent Magwenya is het ‘lachwekkend is dat je het woord genocide voor Zuid-Afrika gebruikt, terwijl je tegelijkertijd wegkijkt van de daadwerkelijke genocide die op dit moment plaatsvindt’.
Daarmee verwijst Magwenya naar de aanklacht die Zuid-Afrika in december 2023 indiende bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag. Israël maakt zich schuldig aan genocide, stelden de Zuid-Afrikanen toen. Die zaak loopt nog. Volgens de aanklagers behandelt Israël de Palestijnen bovendien als tweederangsburgers, waardoor het land (net als Zuid-Afrika vroeger) feitelijk een apartheidsstaat is. Israël ontkent en verwerpt die beschuldigingen.
De onvoorwaardelijke steun voor de Palestijnen valt slecht in de Verenigde Staten, dat zich nog altijd achter Israël schaart. Volgens sommige Zuid-Afrikaanse regeringsfunctionarissen droegen de aanklachten bij het ICJ bij aan de aanvallen van Trump en diens regering op Zuid-Afrika.
Daar komt bij dat Zuid-Afrika diplomatieke banden onderhoudt met landen die de VS als vijanden beschouwen, zoals Iran, China en Rusland. Dat de Zuid-Afrikaanse minister van Buitenlandse Zaken in het verleden ook contact had met Hamas, leidde in Amerika tot grote verontwaardiging.
Of dezelfde verontwaardiging ook tijdens het gesprek tussen Trump en Ramaphosa een staartje krijgt, lijkt vooral te liggen aan hoe aantrekkelijk het voorstel voor een handelsdeal van de laatstgenoemde zal zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant