Een gemeenschappelijk standpunt ten aanzien van het geweld in Gaza is in het Westen lastig te formuleren, laat staan een duidelijke ‘rode lijn’ tegenover de regering-Netanyahu. Toch begint er in verschillende landen iets te schuiven.
Spanje staat zeer kritisch tegenover Israël. Vorige week noemde premier Pedro Sánchez het land nog een ‘genocidestaat’. Onder Sánchez' leiding voegde Spanje zich ook – als een van de weinige Europese landen – bij de zaak die Zuid-Afrika tegen Israël begon bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.
Daarnaast erkende Spanje de staat Palestina, en dringt het al lange tijd aan op het opschorten van het handelsakkoord tussen Israël en de EU.
Sinds 7 oktober 2023 geeft de Spaanse regering geen toestemming meer voor wapenexporten naar Israël. Wel bleek onlangs dat de ministeries van Defensie, Binnenlandse Zaken (waaronder de politie valt) en Transport sindsdien nog voor ruim 1 miljard euro aan wapentuig uit Israël haalden.
Dat is zeer tegen de zin van een aantal radicaal-linkse partijen, die dinsdag een nieuwe wet verdedigden in het parlement. Die wet verordonneert een totaal wapenembargo – verkoop, levering, doorvoer en export – voor landen die bij een internationaal gerechtshof zijn aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Het is een wet precies op maat voor Israël.
Het laat meteen zien hoe radicaal-links de Spaanse regering scherp houdt. De coalitie van Sánchez is afhankelijk van deze flankpartijen. Al biedt een harde opstelling tegenover Israël voor Spanje ook een ander voordeel: meer zichtbaarheid op het internationale toneel.
Maartje Bakker
Israël maakt zich schuldig aan ‘volstrekte schending van alle regels van het internationaal recht’, zo veroordeelde de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot het Israelische offensief dinsdag. Bovendien is het in strijd met Israëls veiligheid, want ‘wie geweld zaait, oogst geweld’.
Sinds het begin van de oorlog balanceert Frankrijk tussen steun voor het Israëlische recht op zelfverdediging tegen terrorisme, en respect voor internationaal recht. Niet voor het eerst veroordeelt Frankrijk de schending daarvan: voorafgaand aan de aanval op Rafah een jaar geleden waarschuwde president Emmanuel Macron dat ingrijpen een schending zou zijn van humanitair recht, en een ‘breekpunt’. Toen het offensief werd doorgezet, riep Frankrijk op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren.
Het Nederlandse voorstel om het associatieverdrag met Israël te herzien, kan op Franse steun rekenen. ‘Het blinde geweld en blokkeren van humanitaire hulp door Israël heeft de Gazastrook veranderd in een sterfhuis’, zei Barrot dinsdag, ‘om niet te zeggen: een begraafplaats.’ Ook herhaalde hij dat Frankrijk ‘vastbesloten’ is een Palestijnse staat te erkennen. Naar verwachting gebeurt dat op een speciale door Frankrijk en Saoedi-Arabië georganiseerde top over de erkenning van een Palestijnse staat, die van 17 tot 20 juni moet worden gehouden. Opeenvolgende Franse presidenten hebben de mogelijke erkenning opgeworpen, maar niet eerder werd dat concreet.
Eline Huisman
De Israël-kritische coalitie van EU-landen heeft er met Canada sinds maandag een bondgenoot bij. De nieuwe centrum-progressieve premier Mark Carney sprak zich samen met de leiders van Groot-Brittannië en Frankrijk uit tegen het nieuwe grondoffensief van het Israëlische leger en dreigt met sancties.
Mogelijk markeert deze stellingname het begin van een koerswijziging in de Canadese buitenlandpolitiek. Net als de meeste West-Europese landen is Canada van oudsher pro-Israël. Die lijn hield ook ex-premier Justin Trudeau vast, hoewel zijn regering vorig jaar besloot geen wapens meer aan het land te verkopen en Trudeau zich een paar keer bezorgd uitliet over Gaza.
Maar sommige jonge kiezers en Canadese moslims (zo’n 1,8 miljoen van 37 miljoen Canadezen) vonden dat niet genoeg. Zij stemden bij de verkiezingen vorige maand liever op een kleine partij dan op de Liberalen.
Canada’s deelname aan de gezamenlijke verklaring is een uitdrukking van morele bezwaren tegen het optreden van Israël, maar benadrukt ook Carneys belang bij een transatlantische bondgenootschap zonder Donald Trump, zegt politicoloog Fen Hampson in de Canadese krant The Globe and Mail. Canada zal als gastheer van de G7-top die in juni plaatsvindt in de Canadese Rocky Mountains, extra zichtbaar zijn op het internationale toneel.
Sterre Lindhout
Italië is een vriend van Israël, herhaalde Giorgia Meloni zaterdag, al voegde ze daar meteen iets aan toe. ‘Juist omdat we vrienden van Israël zijn, kunnen we niet onverschillig staan tegenover de steeds dramatischer situatie in Gaza.’ De Italiaanse premier riep ook op tot vrijlating van de laatste gijzelaars en benadrukte dat er ‘geen toekomst is voor Hamas in de Gazastrook of in de Palestijnse staat’. Een rode lijn ten opzichte van Netanyahu heeft ze nooit geformuleerd.
Onder druk van de oppositie lijkt de Italiaanse houding tegenover Israël de laatste weken wel iets te schuiven, al is het millimeterwerk. ‘We moeten tegen de Israëlische regering zeggen dat het genoeg geweest is’, stelde minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani dit weekend. ‘Ze hebben hun reactie gehad. Nu is het tijd voor vrede.’
Italië verkoopt nog altijd wapens aan Israël, al sloot het volgens de premier sinds 7 oktober 2023 geen nieuwe defensiecontracten meer. Begin februari werd in de haven van Ravenna een lading ter waarde van 250.000 euro aan wapenonderdelen in beslag genomen, bestemd voor Israël en niet aangemeld als wapenexport. Volgens de rechtbank van Ravenna waren de onderdelen bestemd voor tankkanonnen.
Rosa van Gool
Is Duitsland de enige echte vriend die Israël nog over heeft? Die vraag stelt een vijftal journalisten van het toonaangevende weekblad Der Spiegel deze week in een zeer kritische beschouwing over de Duits-Israëlische vriendschap. In Duitsland is niet zozeer de vraag wáár de rode lijn is ten opzichte van Netanyahu, maar of er wel een rode lijn is.
Het naoorlogse Duitsland heeft zijn lot vastgeketend aan dat van de staat Israël. De onvoorwaardelijke steun aan de Joodse staat geeft invulling aan de wens na de Holocaust nooit meer dader te willen zijn en is daarmee een bouwsteen geworden van de Duitse nationale identiteit. Geheel in die geest beloofde de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul vorige week nog dat zijn land ‘alle noodzakelijke bijdragen’ zal leveren aan de veiligheid van Israël.
Pro-Palestijns geluid wordt in Duitsland sinds 7 oktober 2023 vrijwel direct bestempeld als antisemitisch en verdrongen naar de marges, vaak met politiegeweld. Maar de publieke opinie is aan het schuiven, zij het langzaam. Dat blijkt onder andere uit de toenemend zelfkritische houding van de media.
Ook kanselier Friedrich Merz zegt dat hij de ‘allergrootste zorgen’ heeft over Israël. Maar er lijkt nog een lange weg te gaan voordat in Duitsland de geesten rijp zijn om het associatieverdrag met Israël op te schorten.
Sterre Lindhout
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant