Bestaanszekerheid was hét thema van de verkiezingen en domineert nog altijd de politiek. Maar uit onderzoek van ABN Amro blijkt dat Nederlandse huishoudens, na aftrek van de vaste lasten, méér te besteden hebben dan acht jaar geleden.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Dat concludeert ABN Amro dinsdag op basis van een analyse van data van 340 duizend rekeninghouders. De bank bekeek voor werkenden, gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden hoeveel procent van hun inkomen zij kwijt zijn aan vaste lasten, zoals huur, verzekeringen en hypotheek. En wat bleek: in 2017 ging het voor werkenden nog om 45 procent, vorig jaar was dat teruggelopen naar 40 procent.
Die conclusie is opvallend: sinds de energiecrisis hebben politici van links tot rechts de mond vol van bestaanszekerheid. Het verbeteren ervan was een van de belangrijkste verkiezingsthema’s en stond zelfs bovenaan in het hoofdlijnenakkoord. Toch hebben alle typen huishoudens volgens onderzoeker Jeannine van Reeken-van Wee aan bestaanszekerheid gewonnen. ‘Zij hebben meer ruimte om toekomstige tegenslagen op te vangen.’
Voor de verklaring wijst de econoom op de koopkrachtmaatregelen die door het vorige kabinet zijn genomen. ‘Bij het uitbreken van de energiecrisis heeft de overheid heel proactief gehandeld met de energietoeslag en -compensatie’, aldus Van Reeken-van Wee. Die compensatie was zelfs zo fors dat terwijl de energieprijzen recordhoogten bereikten, de energielasten voor de meeste huishoudens daalden, en daarmee ook de gemiddelde vaste lasten.
Met name de minima zijn snel en goed door de crisis heen geholpen. ‘Nog voor de hogere marktprijzen voor gas en olie zich hadden vertaald in hogere prijzen, kregen zij in 2022 al compensatie waardoor hun inkomen werd gestut’, aldus Van Reeken-van Wee. ‘Voor werkenden duurde het iets langer voordat zij hun inkomen zagen stijgen, omdat zij vastzitten aan cao-structuren (veel cao’s worden voor langere tijd afgesloten, red.).’
De onvrede daarover leidde afgelopen jaren tot een recordaantal stakingen. Maar inmiddels hebben ook de cao-lonen de prijsstijgingen ingehaald, zo bleek onlangs uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat zag zowel de lonen als de prijzen sinds februari 2020, ruim voor het uitbreken van de energiecrisis, met 24,5 procent stijgen. Het koopkrachtgat is dus gedicht.
Dat het gevoel van bestaansonzekerheid daarmee niet lijkt af te nemen, wijt Van Reeken-van Wee aan een zogeheten stickereffect. ‘Wie door een supermarkt loopt of met de auto over de snelweg rijdt, ziet steeds weer die hogere prijs voor boodschappen en benzine’, zegt zij. ‘Daarmee word je dus veel vaker geconfronteerd dan met het toegenomen inkomen dat je krijgt: je loonstrookje.’
Ook kan de aandacht die de politiek voor het thema heeft er volgens Van Reeken-van Wee toe leiden dat er meer pessimisme is dan de cijfers verklaren. ‘Kom uit de crisismodus’, luidt haar oproep aan het kabinet dan ook. Want tijdelijke maatregelen als de bevriezing van de sociale huren, die zelfs door budgetinstituut Nibud maandag ‘niet per se nodig’ werd genoemd, zijn volgens de econoom niet gerechtvaardigd. ‘Het is gewoon geen crisis meer.’
Het kabinet zou zich volgens Van Reeken-van Wee beter kunnen richten op structurele maatregelen voor de groep die het echt nodig heeft: de uitkeringsgerechtigden. Hoewel ook zij nu een kleiner deel van hun inkomen kwijt zijn aan vaste lasten dan in 2017 (53 procent in plaats van 56 procent) is een kwart van de uitkeringsgerechtigden méér dan 60 procent kwijt aan vaste lasten. Dit betekent dat zij als ‘financieel kwetsbaar’ kunnen worden beschouwd. ‘Deze groep zou gebaat zijn bij structureel lagere uitgaven of hogere inkomsten.’
Overigens zijn de uitgaven aan boodschappen in de ABN-studie niet als vaste lasten meegenomen. Dit omdat deze volgens Van Reeken-van Wee makkelijker aan te passen zijn. ‘Onder de huur kun je bijvoorbeeld niet zomaar uit, want dan moet je verhuizen, maar je kunt wel letten op je dagelijkse uitgaven.’ In een vervolgonderzoek wil ABN hier wel naar kijken.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant