Nederland heeft voldoende steun gekregen voor zijn voorstel voor een onderzoek van de Europese Unie naar de schending van het humanitair recht door Israël. EU-buitenlandchef Kaja Kallas heeft besloten het onderzoek uit te voeren.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Als blijkt dat Israël het humanitair recht schendt, kan het Associatieverdrag tussen de EU en Israël worden opgeschort. ‘Dit is een heel belangrijk en krachtig signaal’, zei minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp dinsdag na een vergadering van Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel. Volgens Veldkamp geeft Europa hiermee het signaal af ‘dat het ons echt menens is. We zijn heel bezorgd over de humanitaire situatie in Gaza.’ De EU geeft Israël de boodschap dat het ‘moet stoppen met de militaire actie en de humanitaire blokkade volledig moet opheffen’, aldus Veldkamp.
Voor de vergadering zei Veldkamp nog er niet zeker van te zijn dat hij voldoende steun zou krijgen. Uiteindelijk waren zeventien lidstaten voor, en negen tegen. ‘De situatie in Gaza is catastrofaal’, zei Kallas dinsdag. ‘Er staan duizenden vrachtwagens bij de grens te wachten. De hulp die Israël heeft toegestaan is welkom, maar het is een druppel in de oceaan. De hulp moet direct worden geboden, zonder obstructie, op de schaal die nodig is.’
De EU en Israël hebben sinds 2000 een Associatieverdrag dat Israël onder meer belangrijke handelsvoordelen geeft. Ook doet Israël mee aan het Erasmusprogramma voor uitwisseling van studenten en het wetenschappelijk programma Horizon. Volgens artikel 2 moeten beide partners democratie en mensenrechten respecteren. Eerder deze maand vroeg Nederland een onderzoek naar de vraag of Israël nog aan dit artikel voldoet. Bij een negatief antwoord zou het Associatieverdrag kunnen worden opgeschort.
Een opschorting zou Israël pijn doen, omdat de EU de belangrijkste handelspartner voor Israël is. In 2024 was de EU goed voor 32 procent van de internationale handel van Israël en bijna 29 procent van de export. Bij opschorting zou de EU importheffingen op Israëlische producten leggen.
Voor een opschorting van het gehele Associatieverdrag is unanimiteit van de 27 lidstaten vereist. Die zal er nooit komen, alleen al omdat Hongarije daar een veto over zal uitspreken. Onlangs bracht de Israëlische premier Benjamin Netanyahu nog een bezoek aan Hongarije, ondanks een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof. Dinsdag zei buitenlandchef Kallas dat sancties tegen Joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever, waarvoor unanimiteit vereist is, waren geblokkeerd door een niet nader genoemde lidstaat, waarschijnlijk Hongarije.
Maar onderdelen van het verdrag, bijvoorbeeld het belangrijke hoofdstuk over handel, kunnen wel met een gekwalificeerde meerderheid worden opgeschort. Zover is het nog lang niet. Kallas gaat eerst onderzoek doen. Nog altijd deinzen veel lidstaten, waaronder Duitsland, terug voor harde maatregelen tegen Israël. Kallas zelf toonde zich eerder deze maand sceptisch over de effectiviteit van het opschorten van het Associatieverdrag. ‘Zelfs als we deze overeenkomst zouden opschorten, zou dat het doden niet stoppen’, aldus Kallas op een forum in Kopenhagen.
Niettemin neemt de kritiek op Israël binnen de EU onmiskenbaar toe. Vorig jaar vroegen Spanje en Ierland al om een onderzoek naar het Associatieverdrag met Israël, maar destijds maakte dat initiatief geen schijn van kans. Nu kreeg Nederland er een solide meerderheid voor.
Dinsdag bood de Palestijnse ambassadeur bij de EU haar zogeheten missiebrief aan bij EU-president António Costa en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Het was de eerste keer dat de Palestijnse missiebrief op het hoogste EU-niveau werd ontvangen. Ook dit kleine, symbolische gebaar laat zien dat de verhoudingen in Brussel aan het schuiven zijn.
Buiten de EU neemt de internationale druk op Israël verder toe. Dinsdag staakte het Verenigd Koninkrijk de gesprekken over een vrijhandelsakkoord met Israël. De Britse premier Keir Starmer zei dat hij geschokt was door de militaire escalatie van Israël. De Britse regering ontbood ook de Israëlische ambassadeur. Als de blokkade van hulpgoederen niet wordt opgeheven en het militaire offensief in Gaza niet wordt gestaakt, volgen maatregelen, zei minister van Buitenlandse Zaken David Lammy. In een gezamenlijke verklaring met Frankrijk en Canada dreigde het VK eveneens met niet nader omschreven sancties, als Israël zijn koers niet wijzigt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant