Trumps wispelturigheid leidde de afgelopen weken tot een totale mislukking van een Europees ultimatum aan Rusland. Maar de pogingen eensgezind de druk op Poetin op te voeren, gaan door. ‘Het is duidelijk dat Rusland tijd wil rekken.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Na zijn meer dan twee uur durende gesprek met Vladimir Poetin, liet Donald Trump weten dat onderhandelingen over een staakt-het-vuren direct zouden beginnen, en dat ‘de voorwaarden daarvoor’ direct tussen de partijen zouden worden besproken. Rusland wil ‘OP GROTE SCHAAL’ handel drijven met de VS, aldus Trump op TruthSocial. Hij kijkt ernaar uit.
Rusland liet na het telefoontje weten dat tijdschema’s voor een staakt-het-vuren niet ter sprake waren gekomen, maar dat de ‘kwestie-Oekraïne zeer gedetailleerd’ was besproken, ‘met interessante nuances’. De presidenten noemden elkaar bij de voornaam en het was volgens het Kremlin een ‘oprecht en vertrouwend gesprek’.
Zo werd het presidentiële telefoontje het slotstuk van twee weken ‘Trumpomatie’, gekenmerkt door wispelturigheid, flipflops en oneliners op sociale media, en een mislukt Europees ultimatum.
Op 10 mei leek er voor het eerst sinds Trumps terugkeer sprake van westerse eensgezindheid: de leiders van Duitsland, Frankrijk, Polen en het VK stelden vanuit Kyiv, in het bijzijn van president Zelensky, een keihard ultimatum aan Moskou: binnen twee dagen instemmen met een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren van dertig dagen, op straffe van zwaardere sancties en meer wapensteun aan Oekraïne.
Kreeg de Europese diplomatie loon naar werken voor alle recente inspanningen om Trump terug te krijgen in het pro-Oekraïense kamp, terwijl hij vooral lijkt te dromen van gouden deals met Poetin?
Rusland veegde het Europese ultimatum achteloos van tafel. Oud-president Medvedev liet weten dat de Europeanen hun ‘genderneutrale konten’ met het ultimatum konden afvegen. Poetin ging in een nachtelijke verklaring zelfs helemaal niet op het ultimatum in, maar kwam met een tegenvoorstel, ‘directe onderhandelingen in Istanbul’, dat meteen en vol enthousiasme door Trump werd opgepikt. Daarmee verdween het grote westerse ultimatum bijna net zo plots als het gekomen was weer van het toneel.
De zwakke schakel in het ultimatum was dat het vooral Europees was, iets wat Poetin direct (en met succes) probeerde uit te buiten. Van Europese eensgezindheid met Amerika was slechts deels sprake, deels was het ook een doel, een aspiratie: de hoop om Trump (eindelijk) mee te krijgen in het opvoeren van de druk op Poetin.
Dat het daarvoor nu het juiste moment is, beaamde Bridget Brink, de Amerikaanse oud-ambassadeur in Kyiv, verwijzend naar de slechte staat van de Russische economie en het gebrek aan resultaten op het slagveld. Brink nam onlangs ontslag omdat de regering-Trump vogens haar ‘druk uitoefent op het slachtoffer, Oekraïne, in plaats van op de agressor, Rusland. De oorlog moet eindigen, maar vrede tegen elke prijs is geen vrede maar appeasement – en die leidt tot meer oorlogen.’
De broosheid van de trans-Atlantische eensgezindheid weerklonk al in premier Starmers halfslachtige dreigement vanuit Kyiv op 10 mei, dat als Poetin niet meewerkte ‘wij zullen antwoorden, werkend met president Trump, met al onze partners’.
Maar hoop is geen munteenheid in de internationale diplomatie, en hetzelfde geldt voor noeste arbeid: de onvermoeibare Europese pogingen Trump ‘aan boord’ te houden inzake Oekraïne hebben een eind gemaakt aan de openlijke Amerikaanse vijandigheid jegens Zelensky, maar weinig meer. Sporadisch toonde Trump zijn irritatie met Poetin, die de bombardementen op burgerdoelen opvoerde, maar ook nu blijft hij het moment dat de druk moet worden opgevoerd vooruitschuiven.
Inmiddels is het Europese ultimatum ontkracht en maakt Rusland zich op voor eindeloos diplomatiek theater rond de ‘vredesonderhandelingen’, terwijl het nieuwe offensieven tegen Oekraïne voorbereidt. Gelukkig kan Oekraïne zich nu veel beter verdedigen dan drie jaar geleden en, zeker met Europese steun, overleven. Maar dat het uitblijven van nieuwe Amerikaanse wapensteun Oekraïense mensenlevens zal kosten, daarvan is men in Oekraïne en de rest van Europa doordrongen.
De reacties dinsdag op het Trump-Poetin-telefoontje waren navenant. ‘Het is duidelijk dat Rusland tijd wil rekken om door te gaan met de oorlog en de bezetting’, aldus Zelensky. Een Russische woordvoerder zei dat Oekraïne, als het hecht aan ‘zelfbehoud’, moet meewerken aan een memorandum over de beginselen van een akkoord en van ‘de timing en de definities van een mogelijk staakt-het-vuren’. Poetin is ‘duidelijk tijd aan het rekken’, concludeerde de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius. ‘Poetin is niet echt geïnteresseerd in vrede.’
Voor de Europeanen, teleurgesteld in Trumps wispelturigheid, resteert de vraag wat hun inspanningen opleveren. Hun beloften de defensie-uitgaven drastisch te verhogen houdt Trump bij de Navo, maar Trumps enige consistente uitspraak inzake de toekomst van Oekraïne is dat die buiten de Navo zal liggen en een Europese zaak is, hún hoofdpijndossier. Zijn de Europeanen bereid daaruit conclusies te trekken?
‘In plaats van met spanning Trump TV te volgen, kunnen Europeanen zich beter richten op hun eigen veiligheidsagenda’, stelt de Duitse veiligheidsexpert Nico Lange. ‘Meer wapens naar Oekraïne en plannen maken voor een Europese militaire presentie daar.’
Maar dinsdag wilde de EU hoge vertegenwoordiger Kaja Kallas nog niet uitsluiten dat het ultimatum een tweede leven krijgt. ‘We hebben allemaal afgesproken dat als ze niet instemmen met een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren, er sterke actie volgt. En die willen we zien van alle partijen die zeiden dat ze samen op zouden treden.’
Op zijn beurt hield buitenlandminister Marco Rubio vol, tegenover kritische Congresleden in Washington, dat Rusland ‘nog niet één concessie’ van de regering-Trump heeft gekregen en dat de bestaande sancties tegen Rusland gewoon doorgaan, net als de wapenleveranties aan Oekraïne.
Volgens Rubio twijfelt Trump over nieuwe sancties uit vrees dat de Russen dan stoppen met praten. ‘Als het inderdaad duidelijk is dat de Russen niet geïnteresseerd zijn in een vredesakkoord en ze de oorlog gewoon willen voortzetten, dan zou het weleens zover kunnen komen’, aldus Rubio. Daar moeten de Oekraïeners en Europeanen het voorlopig mee doen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant