Aan het stuur van migratiemuseum Fenix in Rotterdam staan twee witte mensen zonder migratieachtergrond. De zeggenschap ligt dus niet bij degenen over wie het gaat. Daarmee wordt, hoe onbedoeld ook, een koloniale geschiedenis voortgezet.
Het artikel dat vorige week in de Volkskrant verscheen over het nieuwe migratiemuseum Fenix in Rotterdam opent met een droomachtige scène: ‘Vijf jaar geleden mocht Anne Kremers (35) opeens over de hele wereld kunstbeurzen gaan bezoeken met Wim Pijbes. Hij, de gevierde oud-directeur van het Rijksmuseum, mocht namens de steenrijke Rotterdamse familie Van der Vorm honderden miljoenen spenderen aan een beter cultuuraanbod in Rotterdam.’
Het resultaat: het nieuwe kunst- en migratiemuseum Fenix. Op een bijzondere plek bovendien: de voormalige hallen van de Holland-Amerika Lijn, beladen met een geschiedenis van vertrek. Het artikel vervolgt met de constatering dat er kunstwerken van kunstenaars met een migratieachtergrond zijn opgenomen, en dat er programmering plaatsvindt rondom migratiethema’s.
De directie ligt volledig bij Anne Kremers. De oprichting en inhoudelijke koers kwamen tot stand onder leiding van Wim Pijbes.
Over de auteur
Nathalie Toisuta is documentairemaker en oprichter van Media Luna. Zij pleit voor meer zeggenschap van gemarginaliseerde groepen in media en cultuur. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ik heb het artikel serieus twee keer gelezen. Twee witte mensen, zonder migratieachtergrond, vormen de leiding van dit migratiemuseum? Hoe is het mogelijk dat in een artikel van ruim 1.500 woorden niet één kritische vraag wordt gesteld over het feit dat de volledige leiding van dit museum ligt bij twee mensen die zelf geen migratieachtergrond hebben?
Dat zij de wereld over reisden, kunstbeurzen bezochten en besloten welke kunstwerken het verhaal van migratie zouden gaan vertellen. Wat was hun referentiekader? De één geboren in Veendam, de ander in de Achterhoek? Geen woord over representatie, gedeelde zeggenschap of macht. Het leest alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Maar dat is het niet.
Op mijn reactie aan de Volkskrant dat ik dit buitengewoon vreemd vond, kreeg ik van de redactie als antwoord dat Fenix een adviesraad heeft. Dat klopt. Maar een adviesraad is echt iets anders dan een directie die volledige beslissingsbevoegdheid en macht heeft. Op de website van Fenix staat inderdaad een adviesraad van acht mensen. Let wel: allen hebben een kleur.
De witte directie laat zich dus adviseren door mensen van kleur over een museum dat voor een groot deel draait om juist hun migratiegeschiedenis - hún ervaringen. Zij mogen adviseren over hoe hun verhalen worden vormgegeven maar hebben geen beslissingsbevoegdheid. Aan het stuur staan namelijk twee witte mensen zonder migratiegeschiedenis. Ongetwijfeld met goede bedoelingen, kennis en hard werk, maar hoe wit is deze blinde vlek? Als je als directie met z’n tweeën aan tafel zit, kijk je elkaar dan niet op z’n minst aan en zeg je: wie zijn wij dat wij hierover beslissen, en deze macht hebben? Juist als je zo betrokken bent bij migratie en diversiteit?
Terug naar de familie Van der Vorm, die dit museum mogelijk maakte. Zij richtten de Stichting Droom en Daad op, waarmee zij honderden miljoenen investeren in kunst en cultuur in Rotterdam. Fenix is daarvan het meest zichtbare resultaat. Het familiekapitaal waarmee dit mogelijk werd gemaakt, vindt zijn oorsprong in de Holland-Amerika Lijn; precies de plek waar het museum nu gevestigd is.
Vanuit de Rotterdamse haven vertrok de Holland-Amerika Lijn (HAL) met honderdduizenden passagiers naar de Verenigde Staten - in een wereld waarin sociale en economische verhoudingen gevormd werden door koloniale structuren. Hoewel de HAL primair een passagiersrederij was, maakte zij deel uit van een bredere maritieme infrastructuur waarin Nederland zijn koloniale rijkdom en hiërarchieën onderhield. Rotterdam fungeerde in de 19de en 20ste eeuw als knooppunt voor koloniale handel, en de indeling aan boord — van eerste tot derde klas — weerspiegelde diezelfde ongelijkheid. Geen enkel groot maritiem instituut bewoog zich daar destijds volledig los van.
En ik wil best geloven dat de intenties oprecht zijn: om iets terug te geven aan de stad Rotterdam, om een maatschappelijk relevant project neer te zetten. Maar juist dáárom moeten zij zich realiseren dat je met alleen geld geen recht doet aan een geschiedenis die zoveel mensen persoonlijk raakt. Zolang de beslissingsmacht volledig bij hen blijft, en mensen met een migratieachtergrond geen gelijkwaardige positie krijgen in macht of zeggenschap, zet de familie Van der Vorm – hoe onbedoeld ook – een koloniaal systeem voort. Een systeem waarin kapitaal, invloed en culturele verbeelding in handen blijven van dezelfde dominante groep als toen.
Juist daarom had op deze plek een museum als Fenix een radicaal ander perspectief moeten bieden. En wie goed kijkt, ziet hoe ook hier de koloniale dynamiek voortleeft: witte regie, witte koers, en verhalen over migratie gepresenteerd zonder dat de mensen die het betreft zeggenschap kregen. Hoe bitter is het dat zelfs op deze historische grond de geschiedenis zich herhaalt?
Wat een ongelooflijke gemiste kans. Als het werkelijk om droom én daad gaat, zou een daad kunnen zijn: onderzoeken hoe dit mogelijk was en hoe het beter en gelijkwaardiger kan. Daar help ik hen graag bij. Is namelijk ook erg boeiend. En pijnlijk.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant