Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Het roodgloeiende Malieveld bleek te klein voor de wanhoop en woede van het gematigde midden. Opa’s en oma’s, ouders met kinderen, een publiek dat met de slechtste wil van de wereld niet kan worden weggezet als ‘radikalinski’s’ – het vandalisme van protesterende studenten zette de zaak Gaza op flinke achterstand. De demonstratie tegen Israëls geweld lijkt de grootste sinds die tegen kernwapens in 1981.
De manifestatie voor de mensenrechten was ook een manifestatie tegen afstomping. Als zodanig is het een signaal van iets dat bleek geworden was. Het politieke midden oogde almaar lusteloos. Veel geïrriteerd, zelden geëngageerd. Het keerde zich af van een systeem dat zich weinig aantrekt van die burger in het midden, van een systeem dat grote problemen uit de klauwen laat lopen. Maar contouren van een kentering worden zichtbaar.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Niet alleen op het Malieveld. In Roemenië is zondag de democratische, pro-Europese Nicușor Dan overtuigend verkozen tot president. In Canada won de gematigde zittende premier tegen alle verwachting de verkiezingen. Een kentering ook in politieke economie: voor het eerst sinds Brexit onderhandelen het Verenigd Koninkrijk en de EU. En in de inhaalrace naar Europese autonomie presenteert de Europese Investeringsbank (EIB) een recordbedrag aan investeringen in nieuwe technologie. 70 miljard euro van de EIB moet in totaal 250 miljard kapitaal vrijmaken voor innovatie.
Het zijn tekenen van hergroepering. Van verzet tegen apathie en cynisme, tegen rabiate holle slogans, en tegen politiek als permanente realityshow. De contrastkleur van die Europese en democratische wederopstanding is Toxic Trump, leider van een zich verrijkende maffiaclan en boegbeeld van Autocracy Inc., zoals de Amerikaanse journalist Anne Applebaum het noemt. Zij onderscheidt in haar gelijknamige boek de ideologische 20ste-eeuwse dictaturen als het communisme van de nieuwe autocraten. Die zijn volgens haar ideologieloos. Toch kun je Trump zien als verpersoonlijking van het winstgedreven radicale neoliberalisme. Geen dictatuur van het proletariaat, maar van het profijt.
Zijn presidentschap is een meesterklas zelfverrijking; belastingontwijking, gouden deals voor familiebedrijven en het bij wijze van bloemetje ontvangen van een Boeing van 400 miljoen dollar. Het klatergoud, de marmeren zalen en eigen cryptomunten symboliseren de nieuwe autocratie: schaamteloos graaien.
Decennialang was de Tweede Wereldoorlog het morele anker. Met de herinnering aan concentratiekampen en staatsterreur schiep het oorlogsdividend vanzelfsprekende steun voor democratie, rechtsstaat en mensenrechten. Dat dividend raakt op. Jongeren in de VS stemmen massaal op Trump. Diens onverhulde corruptie, wreedheid en incompetentie bewijzen – paradoxaal genoeg – de democratie in ándere landen een dienst. Ze wekken nieuw bewustzijn.
En toch, de hoop is broos. Zondag won in Polen de pro-Europese kandidaat nipt de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Een radicaal-rechtse meerderheid bezet de plekken daar direct onder. Acht jaar PiS heeft de rechtsstaat uitgehold; herstel kost tijd en democratie is traag. Geen kicks, geen korte bochten. Wel procedures, lang onderhandelen, compromissen. Geen vuur maar veiligheid.
De democratie als superieure methode haalt nooit het spektakel van radicaal-rechtse populisten. Wel kan de democratie meer hart en verstand beroeren. Ze kan symbolen gebruiken die de vereende kracht rond tolerantie en vrede uitdrukken. Ze kan de door radicaal-rechts gekaapte nationale vlag heroveren.
De vlag was lang in handen van de schreeuwers. Het is tijd dat het democratisch midden er weer mee wappert. Zoals nu in Duitsland, Frankrijk en Spanje (landen die sinds de Tweede Wereldoorlog een grote gevoeligheid hebben voor nationale symbolen), waar linkse en centrumpartijen weer de nationale vlag hijsen. Ook in Nederland gloeide zondag iets op. Een rode zon, een Malieveld vol menselijkheid, het rood-wit-blauwe hart van het midden.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant