De Libris Literatuur Prijs is gewonnen door debutant Safae el Khannoussi. ‘Literatuur als het festijn van woorden en metaforen dat het hoort te zijn’, aldus de jury over hét boek van het jaar Oroppa.
is literair recensent voor de Volkskrant. Ze schrijft met name over nieuwe Nederlandse fictie.
Je zou bijna medelijden krijgen met de 31-jarige Safae el Khannoussi. Hoe moet je verder met je carrière als je met je eerste roman meteen de Libris Literatuur Prijs wint – een prijs die nog nooit werd gewonnen door een debutant? Maandagavond mocht de auteur de prestigieuze literaire prijs in ontvangst nemen voor haar debuut Oroppa. Dat was het klapstuk van een krankzinnig succesvolle periode voor de Marokkaans-Nederlandse schrijver, van wie een jaar geleden nog niemand had gehoord.
Toen had alleen haar redacteur Evi Hoste de roman gelezen waaraan ze zeven jaar werkte. Toch ging al snel de buzz rond in boekenland: in de zomer zou er iets bijzonders verschijnen, iets met een vreemde, maar pakkende titel, geschreven door een intelligente, jonge debutant.
En 26 augustus was het daar: Oroppa. Een dikke roman over de zoektocht naar de verdwenen kunstenaar Salomé Abergel die uitvloeit in talloze verhalen en anekdotes over verschillende figuren, in verschillende steden – van Amsterdam tot Parijs, van Tunis tot Casablanca.
Ondertussen probeert El Khannoussi iets te zeggen over de sporen die trauma achterlaat, over daders en slachtoffers, en over het belang van de context: een dader kan in een andere situatie ook meelijwekkend zijn, een slachtoffer ook onsympathiek. De auteur kwam op het idee voor de roman toen zij voor haar proefschrift getuigenissen van Marokkaanse vrouwen las die waren opgepakt tijdens de jaren van lood, onder het regime van koning Hassan II in de jaren tachtig.
Drie dagen na verschijning kreeg Oroppa vier ballen in NRC (‘een daverende debuutroman’). ‘Dit boek moet meteen op de leeslijst’, kopte Het Parool diezelfde dag. ‘Allemachtig, wat een fenomenaal boek is hier zomaar uit de lucht komen vallen’, schreef Ariejan Korteweg in de Volkskrant.
Een week na verschijnen stond Oroppa in de bestseller top-60, en bleef daar, maandenlang. En daar hield het niet op. Het boek stond op elk eindejaarslijstje van zo’n beetje elk medium. Deze krant benoemde Oroppa zelfs tot hét boek van het jaar, en riep El Khannoussi uit tot talent van 2024.
Was er dan helemaal geen kritiek? Een beetje toch wel. Arjan Peters schreef in HP/De Tijd dat hij verbaasd was over de ‘kritiekloze hysterie waarmee de roman werd binnengehaald’, omdat ‘het boek krioelt van de formuleringen die je doen hoofdschudden’.
Volgens Marja Pruis in De Groene Amsterdammer werkt de overdadige toonzetting van Oroppa afstandelijkheid in de hand. ‘Na lezing bewonder ik de grote greep van de schrijfster, maar blijf ik een beetje narrig achter.’
Ook niet alle lezers waren enthousiast. Zo wordt er in de Volkskrant Leesclub gemopperd over de onbegrijpelijkheid van sommige verhaallijnen en op boekenplatform Goodreads melden een aantal lezers dat ze zijn afgehaakt.
El Khannoussi zal er haar schouders over ophalen: er zijn inmiddels 70 duizend exemplaren van Oroppa verkocht, de elfde druk ligt in de winkels, haar uitgeverij is bezig met de verkoop van de buitenlandse rechten, en er zijn plannen voor film- en theaterbewerkingen.
En dan zijn er nog de prijzen. Oroppa stond op de shortlist van de Confituur Boekhandelsprijs en werd genomineerd voor de Hebban Debuutprijs. In maart verkoos de jury van de Boon, de grootste Vlaamse literatuurprijs, Oroppa als beste van het jaar uit 539 ingezonden fictie- en non-fictieboeken. ‘De Nederlandse taal heeft er een krachtige, ambitieuze stem bij!’, stond in het juryrapport.
En nu dus de Libris Literatuur Prijs 2025. De jury was ‘overdonderd’ door de ‘stilistische brille’ van Oroppa. ‘De roman schetst het Europa dat bloot komt te liggen als we onder de oppervlakte gaan wroeten’, zo sprak juryvoorzitter Sheila Sitalsing maandagavond de zaal toe. ‘Dit is literatuur als het festijn van woorden en metaforen dat het hoort te zijn.’
Als je eerste boek zo de hemel in wordt geprezen, wat moet er dan van de tweede komen? Bestaat er een zachte landing na zo’n loeiharde lancering?
Wie naar andere buitengewoon succesvolle debuten kijkt, ziet dat het succes lastig wordt geëvenaard. Lize Spit debuteerde in 2016 met Het smelt. Er werden ruim 200 duizend exemplaren van verkocht (het was het bestverkochte boek in België dat jaar), het won diverse prijzen en werd verfilmd. Hoewel de daaropvolgende boeken van Spit het ook goed deden, werd het nooit meer zoals toen.
Lucas Rijneveld debuteerde in 2018 met De avond is ongemak. Het stond een jaar lang in de bestseller top-60 (waarvan drie weken op één), er werden 270 duizend exemplaren van verkocht en het won meerdere prijzen, waarvan de spectaculairste de International Booker Prize was. Zijn tweede roman, Mijn lieve gunsteling, won de Boon en belandde op de shortlist van de Libris Literatuur Prijs.
Maar nu lijkt de klap van het succes op zijn derde roman neer te slaan: Het verdriet van Sigi F. stond gepland voor de zomer van 2023 – het was overal al aangekondigd – maar uitgeverij Atlas Contact liet weten dat het er niet van zal komen. Sindsdien heeft Rijneveld niets meer gepubliceerd.
Bonita Avenue, het debuut van Peter Buwalda uit 2010, werd voor twaalf literaire prijzen genomineerd, waarvan hij er vijf won. Er werden 350 duizend exemplaren van het boek verkocht. Zijn tweede, Otmars zonen, deed het niet slecht, maar beduidend minder. Buwalda was daarop voorbereid. In een radio-uitzending van Opium zei hij te weten dat het een minder groot succes zou worden. ‘Maar dat vind ik niet erg. Want het gaat me niet om de kwaliteit van het boek.’
Voorlopig hoeft El Khannoussi over een tweede roman nog niet na te denken. Zij is zo hoog de lucht in geschoten dat het nog wel even zal duren voordat ze weer is geland.
Luister hieronder naar onze podcast ‘Culturele bagage’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant