Eliane Khoury was de eerste vrouw die als chemicus afstudeerde aan de technische universiteit in Haifa, Israël maar kwam er als Palestijnse niet aan de bak. Ze verhuisde naar Nederland en begon VFA Solutions: een bedrijf dat luchtreinigers maakt en gespecialiseerd is in het voorkomen van ziekenhuisinfecties.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Altijd wanneer Eliane Khoury als meisje met haar ouders van haar woonplaats naar de grote stad reed, keek ze gefascineerd naar de schoorstenen en koeltorens van de enorme raffinaderij die ze passeerden. Dan probeerde ze te bedenken wat daar werd gemaakt en wat de dampen waren die eruit opstegen. Daar ga ik later werken, dacht ze dan. Ze werd chemisch technoloog.
Alleen: de raffinaderij staat in Haifa, Israël, en zij is een (christelijke) Palestijnse uit Nazareth, Israël. ‘Ze vinden ons een veiligheidsrisico’, zegt Khoury, de eerste vrouw en de eerste Arabische die als chemicus afstudeerde aan de Technion universiteit in Haifa. ‘Daar mogen dus geen Arabieren werken. Toen moest ik iets anders verzinnen.’
Nu heeft ze een innovatief bedrijf in luchtzuiveringsinstallaties in Schiedam. Ze is uit Israël vertrokken en is uitvinder en ondernemer geworden, twee hoedanigheden waarmee ze van haar eigenzinnigheid haar broodwinning heeft gemaakt.
‘Ik haat de attitude van slachtofferschap’, zegt ze, gezeten in haar kantoor, tussen de prototypen en oorkondes die ze gekregen heeft. ‘Als het ene niet werkt, dan moet je wat anders proberen.’
Ze wilde onafhankelijk zijn, en betaalde haar studie zelf. Ze heeft dus altijd gewerkt naast studie, en leerde zo ondernemen. Zo verkocht ze onder meer gekleurde contactlenzen. ‘Vooral blauw was populair. Daar heb ik veel geld mee verdiend.’
Het was de liefde die haar naar Nederland voerde. Tijdens haar studie had ze een Nederlandse uitwisselingsstudent ontmoet met wie ze verder wilde. ‘Op een gegeven moment was natuurlijk de vraag: wie gaat waar naartoe? We deden een weddenschap en ik verloor. Pas toen ik voorbij de douane op het vliegveld was, belde ik mijn ouders. Wat?, zeiden die. Tja, een Arabisch meisje gaat niet samenwonen. Maar ik ben altijd een beetje een rebel geweest.’
Eenmaal in Nederland leerde ze Nederlands uit de kinderboeken die ze van haar schoonmoeder kreeg. Daarna begon ze een masterstudie aan de TU Delft. Een van de keuzevakken was ‘turning technology into business’. Normaal mogen de studenten daarvoor andermans patent ‘lenen’ en daar een virtueel bedrijf omheen bouwen. Maar Khoury besloot een eigen idee te patenteren, en er een echt bedrijf van te maken.
‘Ik creëer wind uit elektriciteit’, zegt ze. Ze had er ook op kunnen promoveren. ‘Maar ik wilde geen rapport schrijven, ik wilde echt iets maken.’
Ze loopt naar een kast en pakt er een halve petfles uit, door de jaren wat ondoorzichtig geworden. Op de fles zitten elektriciteitssnoertjes geplakt, die aangesloten zijn op naalden die in het binnenste van de fles steken in een spiraalvormig patroon. ‘Dit was mijn eerste prototype’, zegt ze. ‘In de huiskamer in elkaar geknutseld. Er staat 40 kilovolt op. Ik ben twee keer in het ziekenhuis beland omdat ik mezelf had geëlektrocuteerd. ’
Door het spanningsverschil tussen de naalden ontstaan wervels, die ze in haar eerste experimenten met wierook ontdekte. ‘Zo ontstaat er een cycloon, zonder dat je daar bewegende delen voor nodig hebt’, zegt Khoury. ‘Daardoor kun je een luchtreiniger compacter en lichter maken. Bovendien kun je met de elektrisch geladen naalden verschillende deeltjes scheiden, zelfs virussen.’
Ze richtte in 2007 een bedrijf op, Virus Free Air, met een focus op ziekenhuizen, vanwege de dodelijke virussen die daar rondwaren. Een jaar later werd haar hypothese tragisch bevestigd: haar moeder stierf aan een ziekenhuisinfectie. ‘In eerste instantie verlamde me dat. Ik was niet snel genoeg geweest, dacht ik, ik had mijn eigen moeder niet kunnen redden. Ik wilde van mijn patent af. Laat iemand anders er maar iets mee doen, als het maar niet in een la belandt.’
Toen sprak ze een geïnteresseerde die, zo zegt ze, in huilen uitbarstte toen ze uitlegde hoe haar technologie werkt, en wat die kan. Hij bleek twee kinderen te zijn verloren aan ziekenhuisinfecties. ‘Ik dacht bij mezelf: stop met zeuren. Mijn moeder was zestig. Dit was veel erger. Ik moest me geen slachtoffer meer voelen. Sindsdien ben ik er vol gas mee doorgegaan.’
Nu heeft ze acht medewerkers, onder meer voor onderzoek en ontwikkeling, en verkoopt ze luchtreinigingsoplossingen over de hele wereld. In de werkplaats staan mannen gebogen over grote en kleine metalen kasten, waarin ze de onderdelen monteren. Elk project is uniek, zegt Khoury, die haar bedrijf omdoopte tot VFA Solutions. ‘We hebben vele producten, maar we denken vooral in oplossingen.’
Dat betekent dat ze inmiddels ook volgens de klassieke aanpak luchtreinigers maakt, met ventilatoren en filters, maar dan efficiënter en duurzamer, zegt ze. De originele lijn – die Corona heet, maar nog stamt uit de tijd voor de pandemie – is voor sommige klanten toch te revolutionair. Khoury wijt een deel van de weerstand aan het feit dat haar uitvinding vrij onderhoudsarm is, en daardoor het verdienmodel van allerlei installatiebedrijven aantast. ‘Ik snij in ieders vlees’, zegt ze.
Toch zijn ook in die ‘klassieke’ modellen elektrisch geladen onderdelen te zien, of het nou sprieten in de wand zijn of roosters van gaas. Door de lucht te ioniseren worden stofdeeltjes van elkaar gescheiden, en belandt er uiteindelijk veel minder stof in de filters. Dat betekent dat de apparaten minder snel verstopt raken en dus langer goed werken.
Deze ASPRA-lijn verkoopt ze bijvoorbeeld aan kippenboeren, zorginstellingen, fabrieken en kantoren met stoffige omgevingen. Maar ze maakt ook systemen op maat voor parkeergarages en superjachten, waar luchtkwaliteit even cruciaal is.
Aan ziekenhuizen levert ze zelf niet meer, dat doet ze nu via een dealer. Ze wordt te emotioneel van de discussies waarin het naar haar smaak te vaak om de centen gaat. ‘Ik kan niet accepteren dat een ziekenhuis tegenwoordig een business is. Je speelt toch met mensenlevens.’
Uiteindelijk is het ook een taak van wetgeving, zegt ze. Nu zijn er in ziekenhuizen maar een paar plekken waar schone lucht verplicht is, zoals op de intensive care en in de operatiekamers. ‘Die eisen zouden eigenlijk ook moeten gelden in de zalen, waar de luchtkwaliteit nu dramatisch is.’
Op haar kantoor hangt nog steeds een portret van haar moeder. ‘Dat is om ons te helpen herinneren’, zegt ze. ‘Vergeet nooit wat we doen en waarom we het doen.’
De onderneming: VFA Solutions
Waar: Schiedam
Opgericht: 2007
Omzet: ruim 2 miljoen euro
Werknemers: 8
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant