Israël zegt Mohammed Sinwar te hebben gedood, het militaire hoofd van Hamas in Gaza. Maar sinds de dood van zijn broer Yahya Sinwar, de voormalige hoogste Hamasleider, is de macht binnen de organisatie versplinterd. Wie heeft de leiding?
Vorige week bombardeerde Israël tweemaal een ziekenhuis in Khan Younis, een stad in het zuiden van de Gazastrook. Het Israëlische leger meldt, zonder daar bewijzen voor te leveren, dat onder het ziekenhuis een commando- en controlecentrum van Hamas zat. Nog belangrijker: daar zou zich één van Hamas’ belangrijkste leiders hebben opgehouden: Mohammed Sinwar.
Hamas heeft niet bevestigd of Sinwar daadwerkelijk is omgekomen bij het bombardement, maar heeft gezegd dat er bij de bombardementen tientallen mensen zijn vermoord, en dat ‘deze slachtpartijen’ Israël niet ‘dichter bij een overwinning’ zullen brengen. In de onderhandelingen blijft Hamas bij zijn standpunt: een definitief einde van de oorlog is de belangrijkste voorwaarde voor het vrijlaten van Israelische gijzelaars.
Mohammed Sinwar is de jongere broer van Yahya Sinwar, de voormalig topman van Hamas en volgens Israël het brein achter de aanval van 7 oktober 2023, waarbij bijna 1.200 mensen in Israël werden gedood en meer dan 250 werden ontvoerd. De aanval wordt gezien als het startschot voor Israëls allesvernietigende oorlog tegen Hamas in Gaza. Die heeft al meer dan 53 duizend Palestijnen het leven gekost, onder wie 15 duizend kinderen.
Volgens Michael Milshtein, voormalig hoofd van de Israëlische militaire inlichtingendienst en verbonden aan de Universiteit van Tel Aviv, was Yahya’s executie door het Israëlische leger vorig jaar een keerpunt in de organisatie van Hamas. Yahya had een uitzonderlijke positie waarin hij militaire, politieke en strategische beslissingen nam.
Na zijn dood heeft broer Mohammed alleen de militaire taken overgenomen in de Gazastrook. De politieke en strategische leiding van Hamas bevindt zich sindsdien in Qatar.
Wie daar de scepter zwaait? ‘Khalil al-Hayya’, aldus Milshtein. Ook volgens Hamas bepaalt Al-Hayya de politieke en strategische koers voor de Gazastrook. Hij is de woordvoerder in de onderhandelingen met Israël. Al-Hayya komt uit Gaza en is al decennialang actief binnen Hamas’ politieke vleugel.
Sinds 2009 heeft hij een zetel bekleed in het politieke bureau. Naar schatting verloor Al-Hayya zeven familieleden in vorige oorlogen met Israël, waaronder twee zoons door luchtaanvallen in 2008 en 2014. Hij geniet mede hierdoor veel respect onder Hamasaanhangers in de Gazastrook.
Naast Al-Hayya, noemt Milshtein nog twee namen die een belangrijke rol hebben binnen Hamas’ politieke en strategische centrum: Nizar Awdallah en Mohammed Darwish. Awdallah is al meer dan vijftien jaar lid van Hamas’ politieke bureau en versloeg Yahya Sinwar vier jaar geleden bijna bij de interne verkiezingsstrijd om het leiderschap. Hij speelt nu een sleutelrol in de onderhandelingen.
Darwish is het hoofd van het adviesorgaan van Hamas, waarin verschillende leiders met elkaar overleggen. Waar Darwish bekend staat ‘vaak achter de schermen te werken’ heeft hij de afgelopen maanden een steeds prominentere rol in de Hamas-delegaties en diplomatieke bijeenkomsten, aldus Milshtein. Anders dan Awddallah en Al-Hayya komt Darwish niet uit Gaza, hij is geboren in een vluchtelingenkamp in Jordanië.
Zowel Awdallah als Darwish verblijven volgens de laatste informatie in Doha, Qatar.
Hamas is sinds de oprichting in de jaren negentig een complexe organisatie met duizenden leden, een politiek bureau, een adviesorgaan en diverse militaire vleugels in onder andere Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Al die organen worden door verschillende mensen geleid. Die structuur maakt het onmogelijk om het leiderschap uit te schakelen door simpelweg ‘de topman’ te doden. Er is niet één topman is, aldus Milshtein.
Die analyse wordt gedeeld door Mkhaimar Abusada, universitair hoofddocent politicologie aan de Al-Azhar Universiteit in Gaza, momenteel gevlucht naar het buitenland. Hij benadrukt dat het huidige politieke leiderschap van Hamas ‘collectief georganiseerd is’.
Die structuur leidt eigenlijk nooit tot chaos, zegt Milshtein: ‘Er zijn wel meningsverschillen, maar nooit echte splijtingen. Hamas weet interne consensus te bereiken, zelfs na grote verliezen’. Als Mohammed Sinwar daadwerkelijk is omgebracht, verwacht Milshtein geen grote verandering bij Hamas: ‘De coördinatie blijft intact, zeker zolang het buitenlandse leiderschap functioneert.’
Volgens Milshtein en Abusada moet Israël de flexibiliteit van Hamas niet onderschatten. De afgelopen negentien maanden zijn meerdere topfiguren gedood, onder wie Yahya Sinwar en Mohammed Deif, maar telkens weet de beweging zich snel te herstellen.
De uitschakeling van een leider schaadt Hamas wel, maar zal volgens Abusada nooit voor een ‘totale instorting’ van de organisatie zorgen. Hamas is organisatorisch gebouwd om het verlies van leiders te overleven. Milshtein maakt de vergelijking met een hagedis: ‘Je kunt de staart afsnijden, maar de hagedis blijft bewegen.’
Hoewel Mohammed Sinwars dood niet definitief is vastgesteld, circuleren er volgens Milshtein en Abusada wel al twee namen van mogelijke vervangers voor het militaire leiderschap in Gaza: Izz al-Din Haddad en Raed Saad, beiden met decennia ervaring in Hamas’ militaire vleugel. De politieke leiders zoals Al-Hayya zullen naar alle waarschijnlijkheid in Qatar blijven zo lang de oorlog voortduurt.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant