Met een onverwachts ruime marge heeft de gematigde Nicusor Dan zondag de Roemeense presidentsverkiezingen gewonnen. Hij versloeg de uiterst rechtse George Simion. ‘Roemeense kiezers hebben zich massaal gemobiliseerd tegen radicaal-rechts,’ zegt correspondent Arnout le Clercq.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Arnout, Roemenië had zondag de keuze tussen twee uitersten, waarbij de gematigde Dan uiteindelijk de radicale Simion wist te verslaan. Heeft die uitslag jou verrast?
‘Wat we zondag hebben gezien, is heel bijzonder. Simion was de favoriet voor deze verkiezingen, Nicusor Dan haalde in de eerste ronde 21 procent van de stemmen, tegen 41 procent voor Simion.
‘Dan, de burgemeester van Boekarest, was een kandidaat die buiten de grote steden weinig zichtbaar was. Als onafhankelijke kandidaat moest hij in korte tijd en met betrekkelijk weinig middelen een campagne op touw zetten. Dat is hem wonderwel gelukt.
‘Roemeense kiezers hebben zich massaal gemobiliseerd tegen uiterst rechts en zich achter één kandidaat geschaard. Dat is bijzonder, in een wereld waar winst en succes voor radicaal-rechtse partijen steeds gewoner lijken te worden.’
Wat betekent deze uitslag voor de internationale koers die Roemenië de komende jaren zal varen?
‘In Brussel, Kyiv en Chisinau heeft men na deze verkiezingsuitslag een zucht van verlichting geslaakt. Anders dan Simion is Nicusor Dan toegewijd aan de EU, de Navo en de steun aan Oekraïne.
‘Ook voor Moldaviërs was het spannend. Als Roemeense ultranationalist vindt Simion dat Moldavië eigenlijk onderdeel van Roemenië zou moeten zijn. Daarnaast zijn de twee landen economisch nauw verbonden en is de westerse steun aan Oekraïne ook voor Moldavië heel belangrijk.
‘Moldavië heeft dus liefst een bondgenoot aan de macht in Boekarest. In Moldavië wonen bijna een miljoen mensen met een Roemeens paspoort, die hebben overwegend op Dan gestemd.’
Denk jij dat Dan in staat is om de verdeelde Roemeense bevolking te verenigen?
‘Dan heeft zondagavond al gezegd dat hij wil ‘vechten voor één Roemenië, niet voor twee Roemeniës’. Dat wordt zijn grote uitdaging. Het is in zijn voordeel dat hij een politieke buitenstaander is: de frustraties over alles wat de gevestigde partijen de afgelopen jaren wel of juist niet hebben gedaan kleven niet aan hem.
‘De grote partijen hebben al jaren nagelaten om te luisteren naar de noden van de Roemeense bevolking: economische problemen, de bestrijding van corruptie. Dan zal moeten proberen om ook de kiezers van Simion te bereiken en te luisteren naar hun frustraties, die deels economisch zijn.
‘Simion heeft de verkiezingen weliswaar verloren, maar ruim 5 miljoen Roemenen hebben op hem gestemd. Zij gaan niet zomaar weg. Radicaal-rechts is de afgelopen maanden een vast onderdeel geworden van het Roemeense politieke landschap.
‘Als president heeft Dan overigens weinig invloed op binnenlands beleid, hij is vooral verantwoordelijk voor defensie en buitenlandse aangelegenheden. Wel kan hij de komende weken een sturende rol spelen bij het vormen van een nieuwe regering. Daarbij zal hij in gesprek moeten met de gevestigde partijen, die een meerderheid hebben in het parlement.
‘De vraag is of hij bij het samenstellen van een regering zal samenwerken met hervormingsgezinde politici. Dat wordt een uitdaging, omdat de Roemeense politiek bepaald niet bezaaid is met hervormers.’
Onrustige aanloop
De Roemeense verkiezingen kenden een ongekende aanloop. In november ging Roemenië ook al naar de stembus, waarbij de extreemrechtse Calin Georgescu uit het niets de eerste ronde won. Vanwege een gemanipuleerde campagne op sociale media verklaarde het Grondwettelijk Hof die uitslag echter ongeldig. Georgescu werd uitgesloten van deelname aan de nieuwe verkiezingen. In aanloop naar de eerste ronde beloofde George Simion dat hij Georgescu premier zou maken als hij de verkiezingen zou winnen.
Na de eerste exitpolls riepen beide kandidaten zichzelf uit tot winnaar. Pas enkele uren later gaf Simion zijn nederlaag toe. Verwacht jij de komende dagen nog onrust, of zal Simions achterban de verkiezingsuitslag respecteren?
‘Het was zondagavond nog even spannend. Kort na de eerste exitpolls, waarin Dan een ruime voorsprong had, beweerde Simion precies het tegenovergestelde. Hij bestempelde zichzelf tot winnaar, op basis van exitpolls die in zijn nadeel waren.
‘Toen de definitieve uitslagen binnenkwamen, bleken de exitpolls te kloppen. Dans voorsprong was zo groot, dat hij niet meer was in te halen. Toch heeft Simions partij toen nog een oproep verstuurd naar de achterban om maandag de straat op te gaan. Dus toen ik zondagavond ging slapen, had ik de indruk dat Simion de uitslag op een of andere manier zou gaan aanvechten.
‘In de loop van de nacht is Simion tot inkeer gekomen. Hij heeft de uitslag erkend en Dan gefeliciteerd. Daarmee lijkt de spanning een beetje weg.’
In de eerste ronde kozen Roemenen in het buitenland in meerderheid voor Simion. Hoe was dat zondag bij de tweede ronde?
‘Simion heeft bij die groep opnieuw gewonnen, maar niet zo sterk als in de eerste ronde. De mobilisatie van kiezers die we in Roemenië zelf hebben gezien, heeft ook buiten de landsgrenzen plaatsgevonden. Veel Roemenen in het buitenland hebben op Dan gestemd, om te voorkomen dat Simion president van hun land zou worden.
‘Binnen Roemenië zie je een klassieke verdeling tussen stad en platteland. Op het platteland is de steun voor Simion groot, in de steden heeft Dan het juist goed gedaan.’
Zondag waren er ook in Polen presidentsverkiezingen. Over twee weken nemen bij de tweede ronde een liberale en een rechts-nationalistische kandidaat het tegen elkaar op, net als in Roemenië. Wat voor campagne verwacht jij de komende twee weken?
‘Op het partijkantoor van de Poolse premier Donald Tusk maken ze zich zichtbaar zorgen over de uitslag. In de peilingen lijkt hun kandidaat Rafal Trzaskowski een licht voordeel te hebben, maar het gaat spannend worden. De presidentsverkiezingen zijn cruciaal om te bepalen of Tusk de komende jaren zijn beleid kan gaan uitvoeren.
‘Ik verwacht twee weken bittere en vurige campagne. Het wordt een klassieke tweestrijd tussen liberaal en conservatief rechts, die we in Polen eigenlijk al twintig jaar zien. Trzaskowski was de grote favoriet, maar hij heeft het een stuk minder gedaan dan in de peilingen. Zijn tegenstander Karol Nawrocki presteerde juist een stuk beter dan voorspeld, waardoor de twee elkaar nauwelijks ontlopen.
‘Uit de uitslag blijkt ook dat veel Poolse kiezers de twee grote partijen zat zijn. Radicaal- en extreemrechtse kandidaten waren samen goed voor zo’n 20 procent van de stemmen. Ook kandidaten aan de linkerkant hebben het beter gedaan dan verwacht. Bij kiezers van 18 tot 29 jaar was de radicaal-rechtse Slawomir Mentzen de grootste, gevolgd door de linkse Adrian Zandberg.
‘Trzaskowski moet de komende twee weken proberen om zowel progressieve jonge Polen aan zijn kant te krijgen, als gematigd conservatieve kiezers. Dat is een balanceeract, waarbij hij moet oppassen dat zijn ideologische profiel niet te veel verwatert.
‘De campagne is naar rechts opgeschoven, en we zien in Polen een ontwikkeling die zich ook in andere landen heeft voltrokken: als middenpartijen de migratiestandpunten overnemen van uiterst rechts, dan worden die thema’s vergroot en profiteert uiterst rechts.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant