Tot op het laatste moment wordt onderhandeld om de eerste EU-VK-top sinds de Brexit, komende maandag, tot een succes te maken. De druk om tot een akkoord te komen is groot, want
een mislukking zou beide partijen te veel schade berokkenen.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De belofte van Keir Starmer bij zijn aantreden loog er niet om: een heuse reset van de relatie met de Europese Unie. Maar in de aanloop naar de top van de EU en het Verenigd Koninkrijk, komende maandag, greep de Britse premier terug op eenvertrouwde Brexit-tactiek: probeer de EU-landen uit elkaar te spelen. Een jammerlijke mislukking, toen en nu.
Noodgedwongen steggelen de onderhandelaars van Brussel en Londen dit weekend verder om de EU-VK-top in Londen, de eerste sinds de Brexit (het vertrek van het VK uit de EU in 2020), tot een succes te maken. De EU wil de banden met het Verenigd Koninkrijk graag aanhalen, maar niet tegen elke prijs. Datzelfde geldt voor Starmer, die thuis op de huid wordt gezeten door de Tories en Reform UK omdat hij de Brexit zou verkwanselen.
Ondanks de Londense verdeel-en-heersspelletjes en het verbale gekletter (vooral in de Britse media) is er achter de schermen wel degelijk vooruitgang geboekt. Twee verklaringen liggen nagenoeg klaar voor ondertekening door de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, EU-president António Costa en premier Starmer. De eerste is het Joint Statement en gaat over de ‘wereldwijde prioriteiten voor een nieuw strategisch partnerschap’, in de Brusselse wandelgangen ook wel de blabla-tekst genoemd.
Dit was veruit de makkelijkste tekst waarop Brussel en Londen zich konden vastleggen. De verklaring gaat vooral over ernstige zaken buiten Europa (nucleaire programma Iran, Gaza, Rusland, de vrijhandel, klimaatverandering). Daarover kun je het snel eens worden zolang het blijft bij je zorgen uiten en zeggen dat het anders moet.
De tweede verklaring is die over een Veiligheids- en Defensiepact: hoe de EU-landen en het Verenigd Koninkrijk militair beter kunnen samenwerken. Geen overbodige luxe voor beide partijen na de invasie van Oekraïne door Rusland, de toenemende sabotageacties (onderzeese kabels, cyber) en de twijfel die president Donald Trump zaait over zijn loyaliteit aan de Navo.
De EU heeft soortgelijke partnerschappen met onder andere Noorwegen, Zuid-Korea, Japan en Albanië, dus deze met het VK was niet zo moeilijk. Temeer daar Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – de voornaamste rivalen destijds in de EU – al maanden gebroederlijk leiding geven aan de coalition of the willing om Oekraïne te steunen.
Het defensiepact is belangrijk voor Starmer, want zo’n partnerschap is een harde voorwaarde om deel te nemen aan het nieuwe EU-programma (Safe) voor de ontwikkeling en aankoop van wapens. Er komt 150 miljard euro beschikbaar en daarvan pikken Britse defensiebedrijven als BAE graag een graantje mee.
De hardste noot om te kraken is de zogenoemde Joint Understanding: een to-dolijst van praktische zaken. Bovenaan deze lijst prijkt, op verzoek van de EU, voortzetting van de afspraken uit 2020 over toegang van Europese boten tot de Britse viswateren. Die afspraken lopen volgende zomer af, de EU wil ze permanent maken, dat geeft vissers zekerheid.
Londen voelt daar niets voor en stelde een verlenging met twee jaar voor. Het compromis moet nog gevonden worden en hangt nauw samen met een tweede verzoek, ditmaal een waarop het VK aandringt: ongehinderde toegang van zijn voedsel, planten en dierlijke producten tot de EU.
Tijdens de Brexit-onderhandelingen wees het VK overname van de EU-regels voor deze handel in bederfelijke waar categorisch af. Als gevolg hiervan controleert de EU nu de Britse export, andersom gebeurt dat nauwelijks door gebrek aan capaciteit. Britse bedrijven hebben dus veel te winnen als het VK de EU-regels weer overneemt en de controles verdwijnen, liefst voor altijd. De EU stelt om tactische redenen voor dezelfde termijn te hanteren als de toegang tot de Britse viswateren. Dat geeft Brussel te zijner tijd een sterkere positie als de visrechten moeten worden heronderhandeld.
Onenigheid is er ook over ruimere mogelijkheden voor jongeren en studenten om het Kanaal over te steken voor werk en studie. Starmer vreest dat dit door zijn landgenoten als migratie wordt gezien. Het beperken daarvan was nu juist een van de belangrijkste thema’s van de Brexiteers.
Tot slot en niet het minst: er is ook nog geen overeenstemming over een hernieuwde volledige Britse toegang tot de Europese energiemarkt. Daardoor zijn de Britten nu duurder uit voor hun elektra.
De onderhandelingen zullen tot het laatste moment met het nodige drama doorgaan, zoals bij de Brexit ook gebeurde. Maar de druk om maandag tot een akkoord te komen is groot, beamen betrokken diplomaten en EU-ambtenaren. ‘Londen en Brussel kunnen niet blijven kibbelen over vis en bloemen als Poetin en Trump de wereld in de fik steken’, aldus een ambtenaar. Een mislukte top berokkent beide partijen te veel schade.
‘De reset betekent niet dat we teruggaan naar de fabrieksinstellingen’, stelt een diplomaat. Van een terugkeer van het Verenigd Koninkrijk in de EU-gelederen is geen sprake. Wel van normalisering van de relatie tussen twee buren. ‘De stemming is al veel beter’, zegt een tweede diplomaat. ‘Starmer zegt tenminste niet zoals zijn voorgangers in elke zin hoe verderfelijk de EU is.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant