De Golfstaten dompelden Donald Trump deze week in overdaad tijdens zijn bezoek aan het Midden-Oosten. Daar bevond de Amerikaanse president zich in zijn ideale wereld, waarin zelfverrijking het wint van mensenrechten, en waarin Gaza niet meer dan een kanttekening is.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
In de Golfstaten toonde deze week een glimp van de ideale wereld volgens Donald Trump. De Amerikaanse president werd tijdens de eerste grote buitenlandse reis van zijn tweede termijn onthaald met alle gangbare egards van een cultuurgrenzen-overschrijdende sterkemannencultus: escortes door witte paarden, gevechtsvliegtuigen en racekamelen, en lavendelkleurige lopers die naar onuitputtelijke buffetten onder kroonluchters voeren.
Maar het is lang niet alleen vanwege dat klatergoud dat Trump zich op zijn plek voelt tussen de emirs, kroonprinsen en sjeiks van het Arabisch Schiereiland.
De VS gaan zich niet meer bemoeien met het bestuur van Midden-Oosterse landen, kondigde Trump dinsdag aan in de Saoedische hoofdstad Riyad. ‘We zullen jullie niet langer de les lezen over hoe jullie moeten leven’, zei hij. De volgepakte balzaal van kroonprins Mohammed bin Salman barstte uit in applaus, terwijl de president met deze woorden tachtig jaar Amerikaans buitenlandbeleid wegwuifde. Om even later op te merken dat hij in het Witte Huis eenzelfde soort balzaal (met veel marmer en bladgoud) zal laten aanleggen.
Trumps droomwereld, zoals die zich de afgelopen dagen ontvouwde in Riyad, Doha en Abu Dhabi, is er een waarin economisch gewin de maatstaf is voor buitenlands beleid, en waar mensenrechten en internationale afspraken als fata morgana’s verdwijnen in de nabijheid van lucratieve investeringen in defensie, technologie, infrastructuur, energie en gewilde grondstoffen, zoals die deze week voor honderden miljarden over tafel vlogen. In deze wereld is de logica dat wie betaalt bepaalt, even vanzelfsprekend als het inademen van zuurstof.
‘Ze zijn allemaal goed in superlatieven, overdrijven, opblazen en grote beloftes’, zo vatte analist Emile Hokayem van het International Institute for Strategic Studies de gelijkenissen tussen Trump en de Golf-leiders samen in de Financial Times.
Volgens het Witte Huis werden er in Riyad deals gesloten met een gezamenlijke waarde van 600 miljard dollar, in Doha 243 miljard en in Abu Dhabi nog eens 200 miljard. Omdat lang niet alle deals openbaar zijn gemaakt, zijn de bedragen moeilijk te verifiëren.
Het meest concrete politieke resultaat van Trumps trip was de rehabilitatie van Syrië en diens nieuwe leider, Ahmed al-Sharaa – een aanzienlijk diplomatiek succes voor Trumps gastheren. Al-Sharaa, door de Amerikanen tot voor kort beschouwd als gevaarlijke terrorist, toonde zich een snelle leerling in Trumpkunde en beloofde de Amerikaanse president prompt een Trump Tower in Damascus als dank voor de goede zorgen.
In de ideale wereld van Donald Trump is Gaza een onderwerp in de kantlijn. De verwoeste strook land, waar Israël volgens de VN en internationale experts genocide pleegt op de opgesloten en uitgehongerde Palestijnse bevolking, ligt maar een paar honderd kilometer van de Arabische hoofdsteden waar Trump zich liet onderdompelen in overdaad.
Voor inwoners van Gaza bood de tour geen sprankje hoop. In Riyad vroeg Trump naar de Abraham-akkoorden, de normalisatie van de politieke betrekkingen tussen Israël en zijn Arabische buurlanden die Trump in zijn eerste termijn initieerde. Voor de Amerikaanse president zijn die akkoorden nauw verbonden aan zijn verlangen naar een Nobelprijs voor de Vrede.
Saoedi-Arabië heeft die nog niet ondertekend, net als Qatar. Zij willen dat pas doen als er vrede is in Gaza, en er een concreet plan ligt voor een Palestijnse staat. Kroonprins Bin Salman ontweek Trumps vraag. Volgens verschillende aanwezige media was er sprake van een ongemakkelijk zwijgen.
De emir van Qatar, een belangrijke financier van Hamas, begon zelf over Gaza. Sjeik Tamim bin Hamad al Thani waarschuwde Trump in Doha dat er ‘weinig tijd is’, en dat vrede in Gaza ‘de sleutel is tot rust in de regio.’
Maar de zorgen om de Palestijnen vormden voor de emir en de kroonprins geen belemmering voor het fêteren van Israëls trouwste bondgenoot. In Doha speelde de countryzanger Lee Greenwood het lied God bless the USA.
Trump sloeg bewust Israël over in zijn tour in de regio, tot grote ontgoocheling van de regering van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. ‘In Trumps Midden-Oosten is Israël gedegradeerd’, kopte de linkse Israëlische krant Haaretz vrijdag. Dat zou de positie van Netanyahu kunnen verzwakken. Tegelijkertijd zijn er geen aanwijzingen dat Trump van plan is de verhouding tussen de VS en Israël fundamenteel te veranderen, bijvoorbeeld door militaire steun stop te zetten.
In de Golfstaten beschouwen veel mensen Trump als eerlijker dan vorige Amerikaanse presidenten vanwege zijn onverholen zakelijke houding, legt de Egyptische mensenrechtenadvocaat Negat el-Boraie uit in The New York Times. Eigenbelang stond altijd al op de eerste plaats voor de VS, maar Trumps voorgangers bedekten dat met een sluier van democratie en mensenrechten.
Toch is het de vraag of Trump daadwerkelijk in Amerikaans belang handelt, en niet alleen omdat hij een Qatarees vliegtuig aannam als relatiegeschenk, waarover deze week ophef ontstond in Washington. Volgens onderzoek van CNN zijn de zakelijke privébelangen van Trumps familie in de Golf-regio sinds zijn eerste presidentschap namelijk verdrievoudigd.
Amerikaanse journalist Anne Applebaum waarschuwde in haar vorig jaar verschenen boek Autocratie bv dat alle opkomende autocratieën tevens kleptocratieën zijn, die samen een wereldwijde structuur van zelfverrijking vormen. Dat dystopische toekomstbeeld vertoont veel gelijkenissen met Trumps ideale wereld: een waarin het mogelijk is om jezelf te verrijken met een Nobelprijs voor de Vrede als bijvangst.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant